समवायः स राजेन्द्र सुमहाद्भुतदर्शनः। आसीन्महात्मनां तेषां काम्यके भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, त्या महात्म्यांचा तो संमेलन, काम्यक वनात, राजन, पाहण्यास विलक्षण आणि अद्भुत होता.
युधिष्ठिरस्तु विप्रांस्ताननुमान्य महामनाः। शशास पुरुषान्काले रथान्योजयतेति वै
महामना युधिष्ठिराने त्या ब्राह्मणांना आदराने निरोप दिला आणि योग्य वेळी पुरुषांना रथ जोडायला सांगितले.
तस्मिन्दशार्हाधिपतौ प्रयाते युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च। यमौ च कृष्ण च पुरोहितश्च रथान्महार्हान्परमाश्वयुक्तान्
दाशार्हांचा स्वामी निघून गेल्यावर, युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, दोन्ही यम, कृष्णा आणि पुरोहित यांनी उत्तम घोड्यांनी जोडलेले भव्य रथ तयार केले.
अस्थाय वीराः सहिता वनाय प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः। हिरण्यनिष्कान्वसनानि गाश्च गदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः
हे सर्व वीर एकत्र येऊन, प्राण्यांच्या अधिपतींसारखे तेजस्वी दिसत, सोन्याच्या नाणी, वस्त्रे, गायी आणि मंत्र व शस्त्रविद्येत निपुणांसाठी गदा घेऊन वनाकडे निघाले.
प्रेष्याः पुरो विंशतिरात्तशस्त्रा धनूंषि शस्त्राणि शरांश्च दीप्तान्। मौर्वीश्च यन्त्राणि च सायकांश्च सर्वे समादाय जघन्यमीयुः
वीस शस्त्रधारी सेवक पुढे गेले, त्यांनी धनुष्य, शस्त्रे, तेजस्वी बाण, धनुष्याच्या दोऱ्या, यंत्रे आणि बाण घेतले आणि मागच्या बाजूने गेले.
तत्सतु वासांसि च राजपुत्र्या धात्र्यश्च दास्यश्च विभूषणं च। तदिन्द्रसेनस्त्वरितः प्रगृह्य जघन्यमेवोपययौ रथेन
राजकन्येची वस्त्रे, धाई, दासी आणि दागिने हे सर्व इंद्रसेनाने पटकन गोळा केले आणि रथ घेऊन मागच्या बाजूने गेला.
ततः कुरुश्रेष्ठमुपेत्य पौराः प्रदक्षिणं चक्रुरदीनसत्वाः। तं ब्राह्मणाश्चाभ्यवदन्प्रसन्ना मुख्याश्च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम्
मग कुरूंच्या श्रेष्ठ राजाजवळ नगरातील लोक आले आणि त्यांनी त्याच्या भोवती श्रद्धेने प्रदक्षिणा घातली. ब्राह्मण लोकही आनंदाने त्याच्याशी बोलले आणि कुरूजंगल प्रदेशातील सगळे प्रमुखही तिथे उपस्थित होते.
स चापि तानभ्यवदत्प्रसन्नः सहैव तैर्भ्रातृभिर्धर्मराजः। तस्थौ च तत्राधिपतिर्महात्मा दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम्
त्यावेळी धर्मराज युधिष्ठिर आपल्या भावांसह आनंदाने त्या लोकांशी बोलला. तो महान आत्मा तिथेच उभा राहिला आणि कुरूजंगलातील मोठ्या लोकसमुदायाकडे पाहू लागला.
पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं चक्रे कुरूणामृषभो महात्मा। ते चापि तस्मिन्भरतप्रबर्हे तथा बभूवुः पितरीव पुत्राः
कुरूंच्या त्या श्रेष्ठ पुरुषाने त्या लोकांवर जणू काही वडिलांनी मुलांवर करावी तशी माया केली. आणि त्या लोकांनीही भरतवंशातील श्रेष्ठ युधिष्ठिराकडे मुलांनी वडिलांकडे पाहावे तशी भावना ठेवली.
ततस्तमासाद्य महाजनौघाः कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः। हानाथ हाधर्म इति ब्रुवाणा हीताश्च सर्वेऽऽश्रुमुखा बभूवुः
मग त्या मोठ्या लोकसमुदायाने त्या कुरूवीराच्या भोवती गर्दी केली आणि 'हाय! हाय! हे अन्याय आहे!' असे म्हणू लागले. सर्वजण त्याच्यावर प्रेम करणारे होते आणि त्यांच्या डोळ्यांत अश्रू आले.
वरः कुरूणामधिपः प्रजानां पितेव पुत्रानपहाय चास्मान्। पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वान् हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः
कुरूंचा हा श्रेष्ठ राजा, जो प्रजेसाठी वडिलांसारखा होता, त्याने आम्हा सर्वांना सोडून दिले; मग धर्मराज युधिष्ठिर सर्व नगरवासी आणि गावकऱ्यांना मागे टाकून कुठे गेला?
धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं धिक्सौबलं पापमतिं च कर्णम्। अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः
धृतराष्ट्राच्या निर्दयी बुद्धीवर धिक्कार असो! दुष्ट शकुनी आणि पापी कर्णावरही धिक्कार असो! राजन, असे पापी राजे नेहमी धर्मनिष्ठ आणि सच्च्या लोकांसाठी संकटच निर्माण करतात.
स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा पुरं महादेवपुरप्रकाशम्। शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः
स्वतः महान आत्म्याने या नगराची स्थापना केली, जे महादेवाच्या नगरीसारखे तेजस्वी होते. इंद्रासारखा पराक्रमी आणि अपराजित राजा सर्वांना सोडून कुठे गेला?
चकार यामप्रतिमां महात्मा सभां मयो देवसभाप्रकाशाम्। तां देवगुप्तामिव देवमायां हित्वाप्रयातः क्वनु धर्मराजः
महान युधिष्ठिराने मायाने बांधलेली, देवसभेसारखी अद्भुत सभा उभारली होती. ती जणू काही देवांनी राखलेली आणि मायायुक्त होती; ती सोडून धर्मराज कुठे गेला?
तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच। आदास्यते वासमिमं निरुष्य रवनेषु राजा द्विषतां यशांसि
मग धर्म, अर्थ आणि काम जाणणारा बलवान भीमसेन आणि अर्जुन यांनी त्या लोकांना सांगितले, 'राजा हे निवासस्थान सोडून आता शत्रूंच्या जंगलात जाऊन कीर्ती मिळवेल.'
द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्व भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च। प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः
सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मण, तुम्ही आणि तपस्वी वेगळे वेगळे भेटा; धर्म आणि अर्थ जाणणाऱ्यांना प्रसन्न करून त्यांना विचारा, म्हणजे आपल्याला सर्वश्रेष्ठ यश मिळेल.
इत्येवमुक्ते वचनेऽऽर्जुनेन ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन्। मुदाऽभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः प्रदक्षिणं धर्मभृतांवरिष्ठम्
अर्जुनाने असे सांगितल्यावर, राजन, सर्व ब्राह्मण आणि सर्व वर्णातील लोक आनंदाने एकत्र आले आणि धर्माचे पालन करणाऱ्या श्रेष्ठ राजाची प्रदक्षिणा केली.
आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च। प्रतस्थिरे राष्ट्रमरपेतहार्षा युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम्
पार्थ, वृकोदर, धनंजय, याज्ञसेनी आणि दोन्ही भावांना निरोप देऊन, युधिष्ठिराच्या परवानगीने, ते सर्वजण आपापल्या प्रदेशात दुःखी मनाने परत गेले.
ततस्तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः। अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः
त्यांनी निघून गेल्यावर, सत्यप्रतिज्ञ कुंतीपुत्र धर्मात्मा युधिष्ठिर सर्व भावांना म्हणाला.
द्वादशेमाः समाऽस्माभिर्वस्तव्यं निर्जने वने। समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्विजम्
आपल्याला या एकाकी वनात बारा वर्षे राहायचे आहे. या घनदाट जंगलात, जिथे भरपूर हरिण आणि पक्षी आहेत, तशी जागा शोधा.
बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनोचितम्। यत्रेमा द्वादश समाः सुखं प्रतिवसेमहि
फुलांनी आणि फळांनी भरलेली, रम्य, शुभ आणि पुण्यवान लोकांना योग्य अशी जागा शोधा, जिथे आपण ही बारा वर्षे आनंदाने राहू शकू.
एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजयः। गुरुवन्मानववरं मानयित्वा मनस्विनम्
असे सांगितल्यावर, धनंजयाने धर्मराजाला, जसा शिष्य बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ गुरूला सन्मान देतो तसा, आदराने उत्तर दिले.
भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता। अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किंचन
आपणच या सर्व वयोवृद्ध आणि ऋषींच्या संगतीत राहिला आहात. या माणसांच्या जगात आपल्याला काहीही अज्ञात नाही.
त्वया ह्युपासिता नित्यं ब्राह्मणा वेदपारगाः। द्वैपायनप्रभृतयो नारदश्च महातपाः
आपण नेहमी वेदपारंगत ब्राह्मणांची सेवा केली आहे. व्यास आणि महान तपस्वी नारद यांच्यासारख्या ब्राह्मणांचेही आपण नेहमी सन्मान केले आहे.
यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी। देवलोकाद्ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसामपि
जो सर्व लोकांचे दरवाजे सहजपणे ओलांडतो, देवांच्या लोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंत, तसेच गंधर्व आणि अप्सरांच्या जगातही, तो मनावर ताबा ठेवणारा आहे.
अनुभावांश्च जानासि ब्राह्मणानां न संशयः। प्रभावांश्चैव वेत्थ त्वं सर्वेषामेव पार्थिव
तुला ब्राह्मणांची शक्ती नक्कीच माहीत आहे; आणि सर्वांची सामर्थ्यही तू ओळखतोस, हे राजन.
त्वमेव राजञ्जानासि श्रेयःकारणमेव च। यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुंर्महे
हे राजन, खरे कल्याण कशात आहे आणि त्याचे कारण काय, हे फक्त तुलाच माहीत आहे; तू जिथे राहायला सांगशील, तिथेच आम्ही राहू.
इदं द्वैतवनं नाम सरः पुण्यजनोषितम्। बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम्
हे द्वैतवन नावाचे सरोवर आहे, जिथे सत्पुरुष राहतात, पुष्कळ फुले आणि फळे आहेत, आणि वेगवेगळ्या द्विजांनी हे नेहमी वासलेले आहे.
अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये। यदि तेऽनुमतं राजन्किमन्यन्मन्यते भवान्
इथे मला बारा वर्षे राहायला आवडेल; हे तुला मान्य असेल तर, राजन, तुला अजून काही वेगळे वाटते का?
ममाप्येतन्मतं पार्थ त्वया यत्समुदाहृतम्। गच्छामः पुण्यविख्यातं महद्द्वैतवनं सरः
पार्था, तू जे सांगितलेस तेच माझेही मत आहे; चला, आपण हे मोठे आणि पुण्यवान द्वैतवन सरोवर गाठूया.