भैक्षवद्भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये। ऋषये सुव्रतायैनामेष मोक्षः श्रुतो मया
नागांच्या भीतीचं शमण व्हावं म्हणून, जे भिक्षा मागून जगतात आणि चांगल्या व्रताचे आहेत अशा ऋषीसाठी, ही मुक्ती होईल असं मी ऐकलं आहे.
एलापत्रवचः श्रुत्वा ते नागा द्विजसत्तम। सर्वे प्रहृष्टमनसः साधुसाध्वित्यपूजयन्
एलापत्राचं बोलणं ऐकून, सर्व नाग आनंदित झाले आणि 'छान केलंस, छान केलंस' असं म्हणून त्याचा गौरव केला.
ततःप्रभृति तां कन्यां वासुकिः पर्यरक्षत। जरत्कारुं स्वसारं वै परं हर्षमवाप च
त्या वेळेपासून वासुकीने आपल्या बहिणीला, जरा्त्कारूला, जपले आणि त्याला फार आनंद झाला.
ततो नातिमहान्कालः समतीत इवाभवत्। अथ देवासुराः `सर्वे ममन्थुर्वरुणालयम्
थोडाच काळ गेला असता, त्या वेळी सर्व देव आणि असुर यांनी वरुणाच्या निवासाचे मंथन केले.
तत्र नेत्रमभून्नागो वासुकिर्बलिनां वरः। समाप्यैव च तत्कर्म पितामहमुपागमन्
तेथे बलवान नागांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वासुकी दोरी झाला; आणि ते काम पूर्ण करून तो पितामहाजवळ गेला.
देवा वासुकिना सार्धं पितामहमथाव्रुवन्। भगवञ्शापभीतोऽयं वासुकिस्तप्यते भृशम्
मग देवांनी वासुकीसोबत पितामहाला म्हटले, "भगवन्, शापाच्या भीतीने वासुकी फारच दुःखी झाला आहे."
अस्यैतन्मानसं शल्यं समुद्धर्तुं त्वमर्हसि। जनन्याः शापजं देव ज्ञातीनां हितमिच्छतः
"त्याच्या मनातील हा काटा, जो त्याच्या आईच्या शापामुळे निर्माण झाला आहे, तो तुम्ही काढून टाका, कारण तो आपल्या नातलगांचे भलेच इच्छितो."
हितो ह्ययं सदास्मकं प्रियकारी च नागराट्। प्रसादं कुरु देवेश शमयास्य मनोज्वरम्
"तो नेहमी आमच्यासाठी हितकारी आहे आणि प्रेमाने वागतो, हे देवाधिदेव, कृपा करा आणि त्याच्या मनातील दुःख शांत करा."
मयैव तद्वितीर्णं वै वचनं मनसाऽमराः। एलापत्रेण नागेन यदस्याभिहितं पुरा
"हे अमरांनो, मीच मनात ते वचन उच्चारले होते, जे पूर्वी एलापत्र नावाच्या नागाने त्याला सांगितले होते."
तत्करोत्वेष नागेन्द्रः प्राप्तकालं वचः स्वयम्। विनशिष्यन्ति ये पापा न तु ये धर्मचारिणः
"हा नागांचा राजा आता स्वतःच योग्य वेळी ते वचन पूर्ण करो; जे पापी आहेत ते नष्ट होतील, पण जे धर्माने वागतात त्यांना काही होणार नाही."
उत्पन्नः स जरत्कारुस्तपस्युग्रे रतो द्विजः। तस्यैष भगिनीं काले जरत्कारुं प्रयच्छतु
जरा्त्कारू नावाचा तो द्विज कठोर तपश्चर्येला लागला; योग्य वेळी त्याला जरा्त्कारू ही बहिण पत्नी म्हणून द्या.
एलापत्रेण यत्प्रोक्तं वचनं भुजगेन ह। पन्नगानां हितं देवास्तत्तथा न तदन्यथा
"एलापत्र नागाने जे वचन सांगितले तेच नागांच्या हिताचे आहे, हे देवांनो; तसेच घडो, त्याव्यतिरिक्त काही होऊ नये."
एतच्छ्रुत्वा तु नागेन्द्रः पितामहवचस्तदा। संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः शापमोहितः
हे पितामहाचे वचन ऐकून, शापामुळे गोंधळलेला नागांचा राजा वासुकी, सर्व नागांना आज्ञा देऊ लागला.
स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति। सर्पान्बहूञ्जरत्कारौ नित्ययुक्तान्समादधत्
मग आपल्या बहिणीला जरा्त्कारू ऋषीसाठी उचलून, वासुकीने अनेक नागांना नेहमी जरा्त्कारूच्या सेवेस ठेवले.
जरत्कारुर्यदा भार्यामिच्छेद्वरयितुं प्रभुः। शीघ्रमेत्य तदाऽऽख्येयं तन्नः श्रेयो भविष्यति
"जेव्हा जरा्त्कारू ऋषी पत्नी निवडण्याची इच्छा करतील, तेव्हा आपण लवकर त्यांना सांगूया; ते आपल्यासाठी चांगले ठरेल."
जरत्कारुरिति ख्यातो यस्त्वया सूतनन्दन। इच्छामि तदहं श्रोतुं ऋषेस्तस्य महात्मनः
"सूतनंदना, जो जरा्त्कारू म्हणून प्रसिद्ध आहे त्या महात्मा ऋषीबद्दल मला ऐकायचे आहे."
किं कारणं जरत्कारोर्नामैतत्प्रथितं भुवि। जरत्कारुनिरुक्तिं त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
"जरा्त्कारू हे नाव पृथ्वीवर प्रसिद्ध कसे झाले? जरा्त्कारू या नावाचा अर्थ खरा-खरा सांग."
जरेति क्षयमाहुर्वै दारुणं कारुसंज्ञितम्। शरीरं कारु तस्यासीत्तत्स धीमाञ्शनैःशनैः
"जरा म्हणजे क्षय, आणि कारू म्हणजे शरीर; त्याचे शरीर कारू होते, आणि त्या बुद्धिमानाने ते हळूहळू कमी केले."
क्षपयामास तीव्रेण तपसेत्यत उच्यते। जरत्कारुरिति ब्रह्मन्वासुकेर्भगिनी तथा
"त्याने कठोर तपश्चर्येने ते शरीर क्षीण केले; म्हणून त्याला जरा्त्कारू म्हणतात, ब्राह्मण, आणि वासुकीची बहिणीसुद्धा."
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा शौनकः प्राहसत्तदा। उग्रश्रवसमामन्त्र्य उपपन्नमिति ब्रुवन्
असे ऐकून धर्मात्मा शौनक हसला आणि उग्रश्रवाला उद्देशून म्हणाला, "हे अगदी योग्य आहे."
उक्तं नाम यथा पूर्वं सर्वं तच्छ्रुतवानहम्। यथा तु जातो ह्यास्तीक एतदिच्छामि वेदितुम्। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सौतिः प्रोवाच शास्त्रतः
माझ्या कानावर आधी जे काही आले, ते सर्व मी ऐकले आहे. पण आस्तिक कसा जन्मला, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. हे ऐकून, सुतजींनी शास्त्रानुसार उत्तर दिले.
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः सुसमाहितः। स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति
मग वासुकीने सर्व सर्पांना बोलावले आणि आपली बहीण उचलून, ती जरत्कारू ऋषींना दाखवली.
अथ कालस्य महतः स मुनिः संशितव्रतः। तपस्यभिरतो धीमान्स दारान्नाभ्यकाङ्क्षत
खूप काळ गेल्यावर, तो मुनि आपल्या व्रताला घट्ट राहून, तपश्चर्येत मग्न होता आणि त्याला पत्नीची इच्छा नव्हती.
स तूर्ध्वरेतास्तपसि प्रसक्तः स्वाध्यायवान्वीतभयः कृतात्मा। चचार सर्वां पृथिवीं महात्मा न चापि दारान्मनसाध्यकाङ्क्षत्
तो महात्मा, ज्याचे वीर्य वर ठेवलेले होते, तपात रमलेला, वेदशास्त्रात निपुण, निर्भय आणि संयमी होता. तो संपूर्ण पृथ्वीवर फिरला, पण त्याच्या मनातही पत्नीची इच्छा आली नाही.
ततोऽपरस्मिन्संप्राप्ते काले कस्मिंश्चिदेव तु। परिक्षिन्नाम राजासीद्ब्रह्मन्कौरववंशजः
नंतर दुसऱ्या वेळी, कौरव वंशातील परीक्षित नावाचा राजा थकून गेला.
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि। बभूव मृगयाशीलः पुरास्य प्रपितामहः
जसा महाबाहू पांडू, युद्धात श्रेष्ठ धनुर्धर, पूर्वी शिकार करण्यात आसक्त होता, तसाच त्याचा पूर्वजही होता.
तथा विख्यातवाँल्लोके परीक्षिदभिमन्युजः।' मृगान्विध्यन्वराहांश्च तरक्षून्महिषांस्तथा। अन्यांश्च विविधान्वन्यांश्चचार पृथिवीपतिः
तसाच, अभिमन्युपुत्र परीक्षितही जगात प्रसिद्ध झाला. तो हरणे, रानडुक्करे, वाघ, म्हशी आणि इतर अनेक वन्य प्राणी मारत पृथ्वीवर फिरू लागला.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा बाणेनानतपर्वणा। पृष्ठतो धनुरादाय ससार गहने वने
एकदा, त्याने बाणाने एक हरण जखमी केले आणि धनुष्य घेऊन ते घनदाट जंगलात पाठलाग करू लागला.
यथैव भगवान्रुद्रो विद्ध्वा यज्ञमृगं दिवि। अन्वगच्छद्धनुष्पाणिः पर्यन्वेष्टुमितस्ततः
जसा भगवान रुद्राने स्वर्गात यज्ञातील प्राणी जखमी केला आणि धनुष्य हातात घेऊन सर्वत्र शोधू लागला, तसाच तोही वागला.
न हि तेन मृगो विद्धो जीवन्गच्छति वै वने। पूर्वरूपं तु तत्तूर्णं तस्यासीत्स्वर्गतिं प्रति
पण त्या हरणाला बाण लागूनही ते जंगलात मरण पावले नाही; त्याचे पूर्वरूप लवकरच स्वर्गाकडे गेले.