कुले महतिजाताऽस्मि दिव्येन विधिना किल। पाण्डवानां प्रिया भार्या स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः
मी मोठ्या कुळात, दैवी नियतीने जन्मले, पांडवांची प्रिय पत्नी आणि महात्मा पांडूची सून आहे.
केशग्रहमनुप्राप्ता का नु जीवेत मादृशी। पञ्चानामिन्द्रकल्पानां प्रेक्षतां मधुसूदन
माझ्यासारखी, केसांनी ओढली गेली, आणि पाच इंद्रासारखे पती समोर असताना, कोण जिवंत राहू शकेल, मधुसूदना?
इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा मुखं प्रच्छाद्य पाणिना। पद्मकोशप्रकाशेन मृदुना मृदुभाषिणी
असं म्हणून कृष्णा रडू लागली, तिनं आपलं तोंड मऊ, कमळाच्या कळीसारख्या हातानं झाकलं आणि हळू आवाजात बोलू लागली.
स्तनावपतितौ पीनौ सुजातौ शुभलक्षणौ। अभ्यवर्षत पाञ्चाली दुःखजैरश्रुबिन्दुभिः
पांचालीच्या डोळ्यांतून दुःखाने आलेले अश्रू तिच्या भरदार, सुंदर आणि शुभ छातीवर पडले.
चक्षुषी परिमार्जन्ती निःश्वसन्ती पुनःपुनः। बाष्पपूर्णेन कणअठेन क्रुद्धा वचनमब्रवीत्
ती पुन्हा पुन्हा सुस्कारा टाकत डोळे पुसत होती, डोळ्यांतून पाणी आल्यामुळे तिचा कंठ दाटला होता, आणि रागाने ती बोलू लागली.
नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा न च बान्धवाः। न भ्रातरो न च पिता नैव त्वं मधुसूदन
माझे नवरे नाहीत, मुलं नाहीत, नातेवाईक नाहीत; भाऊ नाहीत, वडील नाहीत, आणि तूही नाहीस, मधुसूदना.
ये मां विप्रकृतां क्षुद्रैरुपेक्षध्वं विशोकवत्। न च मे शाम्यते दुःखं कर्णो यत्प्राहसत्तदा
जे मला वाईट लोकांनी अपमानित केलं तरी दुर्लक्ष करतात, जणू काही मला काहीच फरक पडत नाही, त्यांच्यामुळे माझं दुःख कमी होत नाही; विशेषतः कर्णानं त्या वेळी केलेली हसणं अजूनही मनात आहे.
चतुर्भिः कारणैः कृष्ण त्वया रक्ष्याऽस्मि नित्यशः। संबन्धाद्गौरवात्सख्यात्प्रभुत्वेनैव केशव
कृष्णा, चार कारणांसाठी तुला नेहमी माझं रक्षण करायला हवं — नात्यामुळे, आदरामुळे, मैत्रीमुळे आणि तुझ्या सामर्थ्यामुळे, केशवा.
अथ तामब्रवीत्कृष्णस्तस्मिन्वीरसमागमे। रोदिष्यन्ति स्त्रियो ह्येवं येषां क्रुद्धासि नामिनि
त्या वीरांच्या सभेत कृष्णानं तिला उत्तर दिलं, "ज्यांच्यावर तू रागावली आहेस, त्यांच्या स्त्रिया असंच रडतील."
बीभत्सुशरसंछन्नाञ्शोणितौघपरिप्लुतान्। निहतान्वल्लभान्वीक्ष्य शयानान्वसुधातले
जेव्हा त्या आपल्या प्रियजनांना अर्जुनाच्या बाणांनी छिन्नविछिन्न, रक्ताने माखलेले, जमिनीवर पडलेले पाहतील, तेव्हा त्या रडतील.
यत्समर्थं पाण्डवनां तत्करिष्यामि मा शुचः। सत्यं ते प्रतिजानामि राज्ञां राज्ञी भविष्यसि
पांडवांना जे शक्य आहे ते मी नक्की करीन; तू दुःखी होऊ नकोस. मी तुला खरं वचन देतो — तू राण्यांमध्ये राणी होशील.
पतेद्द्यौर्हिमवाञ्शीर्येत्पृथिवी शकली भवेत्। शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत्
आकाश खाली पडलं, हिमालय तुटला, पृथ्वी तुकडे झाली किंवा समुद्र आटला, तरीही, कृष्णे, माझं वचन कधीच फोल ठरणार नाही.
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी वाक्यं प्रतिवाक्यमथाच्युतात्। साचीकृतमवैक्षत्सा पाञ्चाली मध्यमं पतिम्
अच्युताचं हे वचन ऐकून द्रौपदीने आपल्या मधल्या पतीकडे पाहिलं; पांचालीने त्याच्याकडे लक्षपूर्वक नजर टाकली.
आबभाषे महाराज द्रौपदीमर्जुनस्तदा। मा रोदीः शुभताम्राक्षि यदाह मधुसूदनः। तथा तद्भविता देवि नान्यथा वरवर्णिनि
मग अर्जुन द्रौपदीला म्हणाला, "सुंदर, लाल डोळ्यांची देवी, तू रडू नकोस; मधुसूदनाने जे सांगितलंय, तेच होईल, दुसरं काही घडणार नाही, गोरी."
अहं द्रोणं हनिष्यामि शिखण्डी तु पितामहम्। दुर्योधनं भीमसेनः कर्णं हन्ता धनिजयः
मी द्रोणाचा वध करीन; शिखंडी भीष्मपितामहाचा वध करील; भीमसेन दुर्योधनाचा वध करील; आणि धनंजय कर्णाचा वध करील.
रामकृष्णौ व्यपाश्रित्य अजेयाः स्म रणए स्वसः। अपि वृत्रहणा युद्धे किं पुनर्धृतराष्ट्रजैः
राम आणि कृष्ण यांच्या आधाराने, बहीण, आम्ही युद्धात अजिंक्य आहोत; वृत्स्राचा वध करणारा देखील आमच्यावर विजय मिळवू शकत नाही, तर धृतराष्ट्रपुत्रांची काय कथा!
इत्युक्तेऽभिमुखा वीरा वासुदेवमुपास्थितः। तेषां मध्ये महाबाहुः केशवो वाक्यमब्रवीत्
असं म्हटल्यावर सगळे वीर वासुदेवाकडे वळले आणि त्याच्याभोवती जमले; त्यांच्यात केशव, बलवान, बोलू लागला.
नैतत्कृच्छ्रमनुप्राप्तो भवान्स्याद्वसुधाधिप। यद्यहं द्वारकायां स्यां राजन्सन्निहितः पुरा
राजा, जर मी त्या वेळी द्वारकेत असतो, तर तुला हे दुःख सहन करावं लागलं नसतं, ना तुझं राज्य गेलं असतं.
आगच्छेयमहं द्यूतमनाहूतोऽपि कौरवैः। आम्बिकेयेन दुर्धर्ष राज्ञा दुर्योधनेन च। वारयेयमहं द्यूतं बहून्दोपान्प्रदर्शयन्
कौरवांनी, अंबिकेच्या मुलानं किंवा दुर्योधनानं मला बोलावलं नसतं, तरी मी जुगाराच्या सभेला आलो असतो; मी अनेक कारणं सांगून तो जुगार थांबवला असता.
भीष्मद्रोणौ समानाय्य कृपं बाह्लीकमेव च। वैचित्रवीर्यं राजानमलं द्यूतेन कौरव
मी भीष्म, द्रोण, कृप आणि बाह्लिक, तसेच विचित्रवीर्य राजाला एकत्र बोलावलं असतं; कौरवा, तुला जुगार खेळायलाच नको होतं.
पुत्राणां तव राजेन्द्र त्वन्निमित्तमिति प्रभो। तत्राचक्षमहं दोषान्यैर्भवान्व्यतिरोपितः
राजेंद्र, तुझ्या मुलांबद्दल, प्रभो, मी स्पष्ट सांगतो की, तुझ्यामुळेच इतरांनी दोष तुझ्यावर ठेवले आहेत.
वीरसेनसुतो यैस्तु राज्यात्प्रभ्रंशितः पुरा। अतर्कितविनाशश्च देवनेन विशांपते
वीरसेंचा मुलगा याच लोकांमुळे पूर्वी राज्यापासून वंचित झाला, आणि राजाधिराज, देवांनी त्याचा अनपेक्षित विनाश केला.
सातत्यं च प्रसङ्गस्य वर्णयेयं यथातथम्
या सगळ्या घडामोडींचा संपूर्ण तपशील, जसा घडला तसा, मी सांगतो.
स्त्रियोऽक्षा मृगया पानमेतत्कामसमुत्थितम्। दुःखं चतुष्टय प्रोक्तं यैर्नरो भ्रश्यते श्रियः
स्त्रिया, जुगार, शिकार आणि मद्यपान — ही चार वासनापासून निर्माण होणारी दुःखं सांगितली आहेत, ज्यामुळे माणूस आपली समृद्धी गमावतो.
तत्रसर्वत्रवक्तव्यं मन्यन्ते शास्त्रकोविदाः। विशेषतश्च वक्तव्यं द्यूते पश्यन्ति तद्विदः
या सर्व बाबतीत, शास्त्रज्ञ लोक काय सांगावं हे ठरवतात; पण विशेषतः जुगाराबद्दल जाणकार लोक जास्त बोलतात.
एकाहाद्द्रव्यनाशोऽत्र ध्रुवं व्यसनमेव च। अभुक्तनाशश्चार्थानां वाक्पारुष्यं च केवलम्
जुगारात एका दिवसात नक्कीच धनाचा नाश होतो आणि फक्त संकटच मिळतं; न वापरलेल्या संपत्तीचाही नाश होतो आणि फक्त कठोर बोलचाल होते.
एतच्चान्यच्च कौरव्य प्रसङ्गिकटुकोदयम्। द्यूते ब्रूयां महाबाहो समासाद्याम्बिकासुतम्
कौरवा, मी हे आणि जुगारातून येणाऱ्या इतर कडवट परिणामांविषयी, बलाढ्य अंबिकेच्या पुत्राला भेटल्यावर सांगणार आहे.
एवमुक्तो यदि मया गृह्णीयाद्वचनं मम। अनामयं स्याद्धर्मश्च कुरूणां कुरुवर्दन
जर मी असं सांगितल्यावर तो माझं बोलणं ऐकून घेतलं, तर कुरूंच्या घरात सुख आणि धर्म नक्कीच नांदेल, कुरुवंशाचा वाढ करणारा.
न चेत्स मम राजेन्द्र गृह्णीयान्मधुरं वचः। पथ्यं च भरतश्रेष्ठ निगृह्णीयां बलेन तम्
पण राजेंद्र, जर तो माझं मधुर आणि हितकारक बोलणं ऐकून घेत नाही, भरतश्रेष्ठ, तर मी त्याला बळाने थांबवीन.
अथैनमविनीतेन सुहृदो नाम दुर्हृदः। सभासदोऽनुवर्तेरंस्तांश्च इन्यां दुरोदरान्
मग त्याच्या अविनीतपणामुळे, त्याचे जे मित्र म्हणवतात ते खरेतर शत्रूच आहेत; मी सभेतल्या त्या सोबत्यांना दूर करीन आणि त्या वाईट मनाच्या लोकांनाही हटवीन.