सा तेऽहं दुःखमाख्यास्ये प्रणयान्मधुसूदन। ईशस्त्वं सर्वभूतानां ये दिव्या ये च मानुषाः
म्हणून, हे मधुसूदन, मी तुला माझे दुःख प्रेमाने सांगते. तू सर्व भूतांचा, दैवी आणि मानवी, स्वामी आहेस.
कथं नु भार्या पार्थानां तव कृष्ण सखी विभो। धृष्टद्युम्नस्य भगिनी सभां कृष्येत मादृशी
हे कृष्ण, हे महाबळ, मी धृष्टद्युम्नाची बहीण आणि पांडवांची पत्नी, तुझी सखी, मला सभेत ओढून नेले कसे गेले?
स्त्रीधर्मिणी वेपमाना शोणितेन समुक्षिता। एकवस्त्रा विकृष्टाऽस्मि दुःखिता कुरुसंसदि
स्त्रीधर्म पाळणारी, थरथर कापणारी, रक्ताने माखलेली, एकच वस्त्र घातलेली मी, दुःखी अवस्थेत कुरू सभेत ओढली गेले.
राज्ञां मध्ये सभायां तु रजसाऽतिपरिप्लुता। दृष्ट्वा च मां धार्तराष्ट्राः प्राहसन्पापचेतसः
राजांच्या मध्ये, सभेत, लाजेने गलबलून गेलेली असताना, धृतराष्ट्रपुत्रांनी, पापी मनाने, मला पाहून हसले.
दासीभावेन मां भोक्तुमीष्सुते मधुसूदन। जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु पाञ्चालेषु च वृष्णिषु
मधुसूदन, पांडुपुत्र, पांचाळ आणि वृष्णी जिवंत असतानाही, मला दासीसारखे भोगण्याची त्यांची इच्छा आहे.
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः। स्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात्
हे कृष्ण, मी धर्माने भीष्म आणि धृतराष्ट्र यांची सून आहे; तरीही मला जबरदस्तीने दासी बनवले.
गर्हयेपाण्डवांस्त्वेव युधि श्रेष्ठान्महाबलान्। यत्क्लिश्यमानां प्रेक्षन्ते धर्मपत्नीं यशस्विनीम्
युद्धात श्रेष्ठ आणि बलवान असलेल्या पांडवांची मी निंदा करते, कारण त्यांनी त्यांच्या धर्मपत्नीचे, कीर्तीवान असतानाही, हे दुःख पाहिले.
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस् च गाण्डिवम्। यौ मां विप्रकृतां क्षुद्रैर्मर्षयेतां जनार्दन
भीमसेनाच्या बळाला आणि अर्जुनाच्या गांडीवाला लाज आहे, कारण त्यांनी मला या नीच लोकांकडून अपमानित होताना सहन केले, हे जनार्दन.
शाश्वतोऽयं धर्मपथः सद्भिराचरितः सदा। यद्भार्यां परिरक्षन्ति भर्तारोऽल्पबला अपि
हा धर्माचा मार्ग चिरंतन आहे, नेहमी सज्जनांनी पाळलेला आहे. जरी पती दुर्बल असला, तरी तो आपल्या पत्नीचे रक्षण करतो, हेच योग्य आहे.
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता। प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः
पत्नीचे रक्षण झाले, की घरातील सर्वांचे रक्षण होते. घरातील लोक सुरक्षित राहिले, की आपले स्वतःचेही रक्षण होते.
आत्मा हि जायेत तस्यां तस्मज्जाया भवत्युत। भर्ता च भार्यया रक्ष्यः कथं जायान्ममोदरे
कारण आपली संतती तिच्याच पोटी जन्मते, म्हणून पत्नीचे महत्त्व मोठे आहे. आणि पतीचाही पत्नीने जपावा, कारण माझ्या उदरातून मुलगा कसा जन्मेल?
नन्विमे शरणं प्राप्तं न त्यजन्ति कदाचन। ते मां शरणमापन्नां नान्वपद्यन्त पाण्डवाः
जे शरण आले आहेत, त्यांना कधीही टाकले जात नाही. मी पांडवांकडे शरण गेले, तेव्हा त्यांनी मला कधीही सोडले नाही.
पञ्चभिः पतिभिर्जाताः कुमासरा मे महौजसः। एतेषामप्यवेक्षार्थं त्रातव्याऽस्मि जनार्दन
माझे पुत्र पाच पतींपासून जन्मलेले, मोठ्या सामर्थ्याचे कुमार आहेत. या सर्वांच्या हितासाठी, जनार्दना, माझे रक्षण व्हावे.
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात्। अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिश्च शतानीकस्तु नाकुलिः
प्रतिविंध्य हा युधिष्ठिराचा, सुतसोम हा वृकोदराचा, अर्जुनाचा श्रुतकीर्ती, आणि नकुलाचा शतानिक आहे.
कनिष्ठाच्छ्रुतकर्मा च सर्वे सत्यपराक्रमा। प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास्ते महारथाः
सर्वांत लहान मुलगा श्रुतकर्मा आहे. हे सर्व सत्यप्रतापी आहेत. कृष्णा, हे सर्व महाबलवान आहेत, प्रद्युम्नासारखे वीर आहेत.
नन्विमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः। किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम्
हे सर्व धनुष्यबाणात श्रेष्ठ आहेत, युद्धात शत्रूंना जिंकता येत नाही. मग हे धृतराष्ट्रपुत्रांच्या दुर्बलतेला का सहन करतात?
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास्तथा। सभायां परिकृष्टाऽहमेकवस्त्रा रजस्वला
अन्यायाने राज्य हिरावून घेतले, सर्वांना दास केले. सभेत मला एकच वस्त्र घालून, रजस्वला अवस्थेत ओढले गेले.
नाधिज्यमपि यच्छक्यं कर्तुमन्येन गाण्डिवम्। अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन
गांडीव धनुष्य कोणालाही चढवता येत नाही, फक्त अर्जुन, भीम किंवा तू, मधुसूदन, हेच ते करू शकतात.
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य च पौरुषम्। यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति
भीमसेनाच्या बळाला आणि पार्थाच्या पराक्रमाला शाप असो, कारण कृष्णा, दुर्योधन अजूनही जिवंत आहे.
य एतानाक्षिपद्राष्टात्सह मात्राऽविहिंसकान्। अधीयानान्पुरा बालान्व्रतस्थान्मधुसूदन
माझ्या या मुलांना, जे बालपणी आईसोबत होते, काहीही दोष न करता, व्रत पाळत होते, त्यांना ज्याने अपमानित केले—मधुसूदन—
भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षिपयद्विषम्। कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम्
भीमसेनाच्या जेवणात त्या दुष्टाने विष घातले—ते नवीन, तीक्ष्ण काळकूट विष होते, स्पर्शाने अंगावर काटा येईल असे.
तज्जीर्णमविकारेण सहान्नेन जनार्दन। सशेषत्वान्महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तम
ते विष अन्नासोबत भीमाने कुठलाही त्रास न होता पचवले, जनार्दना, कारण त्याच्यातील शिल्लक असलेले सामर्थ्य मोठे होते.
प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम्। बद्ध्वैनं कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत्
भीम झोपेत असताना, त्याच्यावर विश्वास ठेवून, त्याला बांधून कृष्णा, गंगेत फेकून दिले आणि मग नगरात परत गेले.
यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम्। उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः
कुंतीपुत्र जागा झाला, तेव्हा त्याने आपली सर्व बंधने तोडली आणि तो महाबली, महाबाहू भीमसेन उठून उभा राहिला.
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तंचैनमदंशयत्। सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा
तो झोपेत असताना कृष्णसर्पांनी त्याला सगळ्या अंगावर दंश केला, तरीही शत्रूंचा संहार करणारा भीम मरण पावला नाही.
प्रतिबुद्धस्तु कौन्तेयः सर्वान्सर्पानपोथयत्। सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान्
कुंतीपुत्र जागा झाला, तेव्हा त्याने सर्व सापांना ठार केले आणि त्यांच्या आवडत्या सारथीलाही उघड्या हाताने मारले.
पुनः सुप्तानुपाधाक्षीद्बालकान्वारणावते। शयानानार्यया सार्धं को नु तत्कर्तुमर्हति
पुन्हा तिने त्या जंगलातील आश्रयस्थळी झोपलेल्या मुलांवर लक्ष ठेवले; अशी गोष्ट, त्या थोर स्त्रीच्या सोबत झोपून, कोण करू शकेल?
यत्रार्या रुदती भीता पाण्डवानिदमब्रवीत्। महद्व्यसनमापन्ना शिखिना परिवारिता
तेथे ती थोर माता, रडत आणि घाबरून, पांडवांना म्हणाली, 'आपण मोठ्या संकटात सापडलो आहोत, अग्नीने वेढले गेलो आहोत.'
हा हतास्मि कुंतोन्वद्य भवेच्छान्तिरिहानलात्। अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सह
'हाय, मी संपले! कुंती, कदाचित या अग्नीमुळेच मला शांती मिळेल. मी आणि माझे लहान मुलगे, कोणीच आधार नसल्याने, आता नष्ट होऊ.'
तत्र भीमो महाबाहुर्वायुवेगपराक्रमः। आर्यामाश्वासयामास भ्रातॄंश्चापि वृकोदरः
मग भीम, वाऱ्यासारखा वेगवान आणि बलवान, त्या थोर मातेला आणि आपल्या भावांना धीर देऊ लागला.