पूर्वे प्रजाभिसर्गे त्वामाहुरेकं प्रजापतिम्। स्रष्टारं सर्वलोकानामसितो देवलोऽब्रवीत्
पूर्वी सृष्टीच्या वेळी असित देवल यांनी तुला एकटा प्रजापती, सर्व लोकांचा सर्जनहार असे घोषित केले.
विष्णुस्त्वमसि दुर्धर्ष त्वं यज्ञो मधुसूदन। यष्टात्वमसि त्वमसि यष्टव्यो जामदग्न्यो यथाऽब्रवीत्
तू विष्णू आहेस, दुर्धर्ष आहेस, तू यज्ञ आहेस, मधुसूदन, तू यजमान आहेस आणि यज्ञाचा स्वीकार करणारा आहेस, जसे जमदग्नी यांनी म्हटले.
ऋषयस्त्वां क्षमामाहुः सत्यं च परुषोत्तम। सत्याद्यज्ञोसि संभूतः कश्यपस्त्वां यथाऽब्रवीत्
ऋषी तुला पृथ्वी आणि सत्य म्हणतात, हे पुरुषोत्तम. सत्य आणि यज्ञातून जन्मलेला आहेस, असे कश्यप यांनी सांगितले.
साध्यानामपि देवानां शिवानामीश्वरेश्वर। लोकभावन लोकेश यथा त्वां नारदोऽब्रवीत्
साध्य, देव, आणि शिव यांच्यातसुद्धा, तूच सर्वांचा स्वामी आहेस, लोकांचा सर्जनहार आणि अधिपती आहेस, असे नारद यांनी म्हटले.
ब्रह्मशंकरशक्राद्यैर्देववृन्दैः पुनः पुनः। क्रीडसे त्वं नरव्याघ्र बालः क्रीडनकैरिव
ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतर देवांबरोबर तू पुन्हा पुन्हा खेळतोस, जणू काही एखाद्या मुलाने खेळण्यांबरोबर खेळावे, असे नरव्याघ्र.
द्यौश्च ते शिरसा व्याप्ता पद्भ्यां च पृथिवीप्रभो। जठरे खमिमे लोकाः पुरुषोसि सनातनः
आकाश तुझ्या डोक्याने व्यापले आहे आणि पृथ्वी तुझ्या पायांनी, हे पृथ्वीच्या अधिपती; सर्व लोक तुझ्या पोटात आहेत आणि तू सनातन पुरुष आहेस.
विद्यातपोभितप्तानां तपसा भावितात्मनाम्। आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणामसि सत्तमः
ज्ञान आणि तपाने तप्त, तपाने शुद्ध झालेल्या आणि आत्मदर्शनाने तृप्त झालेल्या ऋषींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस.
राजर्षीणां पुण्यकृतामाहवेष्वनिवर्तिनाम्। सर्वधर्मोपपन्नानां त्वं गतिः पुरुषर्षभ। त्वं प्रभुस्त्वं विभुश्च त्वं भूतात्मा त्वं विचेष्टसे
पुण्य करणारे, युद्धात न मागे हटणारे, सर्व धर्मांनी युक्त असे राजर्षी यांच्यासाठी, हे पुरुषश्रेष्ठ, तूच अंतिम आश्रय आहेस. तूच प्रभू, तूच सर्वव्यापी, तूच सर्व भूतांचा आत्मा आणि तू त्यांच्यात वावरतोस.
लोकपालाश्च लोकाश्च नक्षत्राणि दिशे दश। नभश्चन्द्रश्च सूर्यश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
लोकपाल, लोक, नक्षत्रे, दहा दिशा, आकाश, चंद्र आणि सूर्य—हे सर्व तुझ्यातच स्थिर आहेत.
मंर्त्यता चैव भूतानाममरत्वं दिवौकसाम्। त्वयि सर्वं महाबाहो लोककार्यं प्रतिष्ठितम्
सर्व भूतांसाठी मृत्युत्व आणि दिव्य लोकांसाठी अमरत्व—हे महाबाहो, सर्व लोकांचे कार्य तुझ्यातच स्थिर आहे.
सा तेऽहं दुःखमाख्यास्ये प्रणयान्मधुसूदन। ईशस्त्वं सर्वभूतानां ये दिव्या ये च मानुषाः
म्हणून, हे मधुसूदन, मी तुला माझे दुःख प्रेमाने सांगते. तू सर्व भूतांचा, दैवी आणि मानवी, स्वामी आहेस.
कथं नु भार्या पार्थानां तव कृष्ण सखी विभो। धृष्टद्युम्नस्य भगिनी सभां कृष्येत मादृशी
हे कृष्ण, हे महाबळ, मी धृष्टद्युम्नाची बहीण आणि पांडवांची पत्नी, तुझी सखी, मला सभेत ओढून नेले कसे गेले?
स्त्रीधर्मिणी वेपमाना शोणितेन समुक्षिता। एकवस्त्रा विकृष्टाऽस्मि दुःखिता कुरुसंसदि
स्त्रीधर्म पाळणारी, थरथर कापणारी, रक्ताने माखलेली, एकच वस्त्र घातलेली मी, दुःखी अवस्थेत कुरू सभेत ओढली गेले.
राज्ञां मध्ये सभायां तु रजसाऽतिपरिप्लुता। दृष्ट्वा च मां धार्तराष्ट्राः प्राहसन्पापचेतसः
राजांच्या मध्ये, सभेत, लाजेने गलबलून गेलेली असताना, धृतराष्ट्रपुत्रांनी, पापी मनाने, मला पाहून हसले.
दासीभावेन मां भोक्तुमीष्सुते मधुसूदन। जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु पाञ्चालेषु च वृष्णिषु
मधुसूदन, पांडुपुत्र, पांचाळ आणि वृष्णी जिवंत असतानाही, मला दासीसारखे भोगण्याची त्यांची इच्छा आहे.
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः। स्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात्
हे कृष्ण, मी धर्माने भीष्म आणि धृतराष्ट्र यांची सून आहे; तरीही मला जबरदस्तीने दासी बनवले.
गर्हयेपाण्डवांस्त्वेव युधि श्रेष्ठान्महाबलान्। यत्क्लिश्यमानां प्रेक्षन्ते धर्मपत्नीं यशस्विनीम्
युद्धात श्रेष्ठ आणि बलवान असलेल्या पांडवांची मी निंदा करते, कारण त्यांनी त्यांच्या धर्मपत्नीचे, कीर्तीवान असतानाही, हे दुःख पाहिले.
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस् च गाण्डिवम्। यौ मां विप्रकृतां क्षुद्रैर्मर्षयेतां जनार्दन
भीमसेनाच्या बळाला आणि अर्जुनाच्या गांडीवाला लाज आहे, कारण त्यांनी मला या नीच लोकांकडून अपमानित होताना सहन केले, हे जनार्दन.
शाश्वतोऽयं धर्मपथः सद्भिराचरितः सदा। यद्भार्यां परिरक्षन्ति भर्तारोऽल्पबला अपि
हा धर्माचा मार्ग चिरंतन आहे, नेहमी सज्जनांनी पाळलेला आहे. जरी पती दुर्बल असला, तरी तो आपल्या पत्नीचे रक्षण करतो, हेच योग्य आहे.
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता। प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः
पत्नीचे रक्षण झाले, की घरातील सर्वांचे रक्षण होते. घरातील लोक सुरक्षित राहिले, की आपले स्वतःचेही रक्षण होते.
आत्मा हि जायेत तस्यां तस्मज्जाया भवत्युत। भर्ता च भार्यया रक्ष्यः कथं जायान्ममोदरे
कारण आपली संतती तिच्याच पोटी जन्मते, म्हणून पत्नीचे महत्त्व मोठे आहे. आणि पतीचाही पत्नीने जपावा, कारण माझ्या उदरातून मुलगा कसा जन्मेल?
नन्विमे शरणं प्राप्तं न त्यजन्ति कदाचन। ते मां शरणमापन्नां नान्वपद्यन्त पाण्डवाः
जे शरण आले आहेत, त्यांना कधीही टाकले जात नाही. मी पांडवांकडे शरण गेले, तेव्हा त्यांनी मला कधीही सोडले नाही.
पञ्चभिः पतिभिर्जाताः कुमासरा मे महौजसः। एतेषामप्यवेक्षार्थं त्रातव्याऽस्मि जनार्दन
माझे पुत्र पाच पतींपासून जन्मलेले, मोठ्या सामर्थ्याचे कुमार आहेत. या सर्वांच्या हितासाठी, जनार्दना, माझे रक्षण व्हावे.
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात्। अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिश्च शतानीकस्तु नाकुलिः
प्रतिविंध्य हा युधिष्ठिराचा, सुतसोम हा वृकोदराचा, अर्जुनाचा श्रुतकीर्ती, आणि नकुलाचा शतानिक आहे.
कनिष्ठाच्छ्रुतकर्मा च सर्वे सत्यपराक्रमा। प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास्ते महारथाः
सर्वांत लहान मुलगा श्रुतकर्मा आहे. हे सर्व सत्यप्रतापी आहेत. कृष्णा, हे सर्व महाबलवान आहेत, प्रद्युम्नासारखे वीर आहेत.
नन्विमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः। किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम्
हे सर्व धनुष्यबाणात श्रेष्ठ आहेत, युद्धात शत्रूंना जिंकता येत नाही. मग हे धृतराष्ट्रपुत्रांच्या दुर्बलतेला का सहन करतात?
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास्तथा। सभायां परिकृष्टाऽहमेकवस्त्रा रजस्वला
अन्यायाने राज्य हिरावून घेतले, सर्वांना दास केले. सभेत मला एकच वस्त्र घालून, रजस्वला अवस्थेत ओढले गेले.
नाधिज्यमपि यच्छक्यं कर्तुमन्येन गाण्डिवम्। अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन
गांडीव धनुष्य कोणालाही चढवता येत नाही, फक्त अर्जुन, भीम किंवा तू, मधुसूदन, हेच ते करू शकतात.
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य च पौरुषम्। यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति
भीमसेनाच्या बळाला आणि पार्थाच्या पराक्रमाला शाप असो, कारण कृष्णा, दुर्योधन अजूनही जिवंत आहे.
य एतानाक्षिपद्राष्टात्सह मात्राऽविहिंसकान्। अधीयानान्पुरा बालान्व्रतस्थान्मधुसूदन
माझ्या या मुलांना, जे बालपणी आईसोबत होते, काहीही दोष न करता, व्रत पाळत होते, त्यांना ज्याने अपमानित केले—मधुसूदन—