इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद्यवनश्च कशेरुमान्। हतः सौभपतिः साल्वस्त्वया सौभं च पातितम्
इंद्रद्युम्नाचा कोपाने वध केला, यवन आणि कशेरुमानही मारले; सौभाचा स्वामी शाल्व तुझ्यामुळे मारला गेला आणि सौभही नष्ट झाले.
एवमेते युधि हता भूयश्चान्याञ्शृमुष्व ह। इरावत्यां हतो भोजः कार्तवीर्यसमो युधि। गोपतिस्तालकेतुश्च त्वया विनिहतावुभौ
अशा प्रकारे हे सर्व युद्धात मारले गेले; आता इतरांचाही ऐक — इरावतीच्या काठी, युद्धात कार्तवीर्यासमान भोज, तसेच गोपती आणि तालकेतू, हे दोघेही तुझ्यामुळे पराभूत झाले.
तां च भोगवतीं पुण्यामृषिकान्तां जनार्दन। द्वारकामात्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयिष्यसि
जनार्दन, तू त्या पुण्यवान, ऋषीप्रिय द्वारका नगरीला आपलीच करून, समुद्र ओलांडशील.
न क्रोधो न च मात्सर्यं नानृतं मधुसूदन। त्वयि तिष्ठति दाशार्ह न नृशंस्यं कुतोऽनृजु
मधुसूदन, तुझ्यात राग, मत्सर, खोटेपणा, निर्दयपणा किंवा अन्याय काहीच नाही, दाशार्ह.
आसीनं चैत्यमध्ये त्वां दीप्यमानं स्वतेजसा। आगम्य ऋषयः सर्वेऽयाचन्ताभयमच्युत
अच्युत, जेव्हा तू त्या चैत्याच्या मध्ये बसला होतास आणि तुझ्या तेजाने उजळत होतास, तेव्हा सर्व ऋषी तुझ्याकडे आले आणि तुझ्याकडे आश्रय मागितला.
युगान्ते सर्वभूतानि संक्षिप्य मधुसूदन। आत्मनैवात्मसात्कृत्वा जगदासीः परंतप
मधुसूदन, युगाच्या शेवटी तू सर्व जीवांना स्वतःत सामावून घेतोस आणि हे जग आपलेच करतोस, शत्रूंना जाळणारा.
युगादौ तव वार्ष्णेय नाभिपद्मादजायत। ब्रह्मा चराचरगुरुर्यस्येदं सकलं जगत्। तं हन्तुमुद्यतौ घोरौ दानवौ मधुकैटभौ
वृष्णिकुलातील, युगाच्या सुरुवातीला तुझ्या नाभीच्या कमळातून ब्रह्मा जन्मला, जो चराचरांचा गुरु आहे आणि ज्याच्यामुळे हे सर्व जग आहे; त्याला मारण्यासाठी भयंकर मदु आणि कैटभ हे दैत्य उठले.
तयोर्व्यतिक्रमं दृष्ट्वा क्रुद्धस्य भवतो हरेः। ललाटाज्जातवाञ्शंभुः शूलपाणिस्त्रिलोचनः
त्यांचा अपराध पाहून, हरी, तू रागावल्यावर तुझ्या कपाळातून त्रिनेत्री, त्रिशूळधारी शंभू प्रकट झाला.
इत्थं तावपि देवेशौ त्वच्छरीरसमुद्भवौ। त्वन्नियोगकरावेताविति मे नारदोऽब्रवीत्
अशा प्रकारे हे दोन्ही देवांचे स्वामी तुझ्या शरीरातून उत्पन्न झाले; हे दोघेही तुझ्या आज्ञेनेच वागतात, असे नारदाने मला सांगितले.
तथा नारायण पुरा क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः। इष्टवांस्त्वं महासत्रं कृष्ण चैत्ररथे वने
नारायण, पूर्वी तू चैत्वरथ वनात, भरपूर दक्षिणा असलेल्या महायज्ञाने मोठे यज्ञ केलेस, कृष्णा.
नैवं परे नापरे वा करिष्यन्ति कृतानि वा। यानि कर्माणि देव त्वं बाल एव महाबलः
देवा, जे कर्म तू लहानपणीच केलेस, ते इतर कुणीही किंवा पुढे कुणीही करू शकणार नाही.
कृतवान्पुण्डरीकाक्ष बलदेवसहायवान्। वैराजभवने चापि ब्रह्मणा न्यवसः सह
पुण्डरीकाक्षा, बलरामाच्या मदतीने तू विराजाच्या महालात ब्रह्मासोबत राहिलास.
एवमुक्त्वा महात्मानमात्मा कृष्णस्य पाण्डवः। तूष्णीमासीत्ततः पार्थमित्युवाच जनार्दनः
पांडवाने कृष्णाच्या या महान आत्म्याबद्दल सांगून गप्प बसला; त्यानंतर जनार्दनाने पार्थाला बोलावले.
ममैव त्वं तवैवाहं ये मदीयास्तवैव ते। यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु
तू माझा आहेस आणि मी तुझा आहे; जे माझे आहेत ते तुझेच आहेत; जो तुझा द्वेष करतो तो माझा द्वेष करतो, आणि जो तुझा अनुयायी आहे तो माझा अनुयायी आहे.
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष हरिर्नारायणो ह्यहम्। काले लोकमिमं प्राप्तौ नरनारायणावृषी
तू मनुष्यात नर आहेस, जिंकता न येणारा; मी हरि, नारायण आहे; योग्य वेळी आपण नर-नारायण ऋषी या जगात आलो आहोत.
अनन्यः पार्थ मत्तस्त्वं त्वत्तश्चाहं तथैव च। नावयोरन्तरं शक्यं वेदितुं भरतर्षभ
पार्था, तू माझ्यापासून वेगळा नाहीस, आणि मी तुझ्यापासून वेगळा नाही; आपल्यात काहीही फरक समजणे शक्य नाही, भरतश्रेष्ठा.
इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्षः पाण्डवं सुप्रियं वचः। प्रीयमाणो हृषीकेशस्तूष्णीं तत्र बभूव सः
पुण्डरीकाक्ष हृषीकेशाने पांडवाला अतिशय प्रिय अशी ही वचने सांगून, आनंदाने तिथेच शांत बसला.
एवमुक्ते तु वचने केशेवेन महात्मना। तस्मिन्वीरसमावाये संरब्धेष्वथ राजसु
महात्मा केशवाने ही वचने सांगितल्यावर, त्या वीरांच्या आणि राजांच्या सभेत खळबळ माजली.
धृष्टद्युम्नमुखैर्वीरैर्भ्रातृभिः परिवारिता। पाञ्चाली पुण्डरीकाक्षमासीनं यादवैः सह। अभिगम्याब्रवीत्कृष्णा शरण्यं शरणैषिणी
धृष्टद्युम्न आणि इतर वीर भाऊ यांनी वेढलेली पांचाळी, यादवांसोबत बसलेल्या पुण्डरीकाक्ष कृष्णाजवळ गेली आणि आश्रय मागणारी त्याला म्हणाली.
वासुदेव हृषीकेश वासवावरजाच्युत। देवदेवोसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत्
वासुदेव, हृषीकेश, वासवाचा धाकटा भाऊ, अच्युत, तू देवांचा देव आहेस—असे द्वैपायन म्हणाला.
पूर्वे प्रजाभिसर्गे त्वामाहुरेकं प्रजापतिम्। स्रष्टारं सर्वलोकानामसितो देवलोऽब्रवीत्
पूर्वी सृष्टीच्या वेळी असित देवल यांनी तुला एकटा प्रजापती, सर्व लोकांचा सर्जनहार असे घोषित केले.
विष्णुस्त्वमसि दुर्धर्ष त्वं यज्ञो मधुसूदन। यष्टात्वमसि त्वमसि यष्टव्यो जामदग्न्यो यथाऽब्रवीत्
तू विष्णू आहेस, दुर्धर्ष आहेस, तू यज्ञ आहेस, मधुसूदन, तू यजमान आहेस आणि यज्ञाचा स्वीकार करणारा आहेस, जसे जमदग्नी यांनी म्हटले.
ऋषयस्त्वां क्षमामाहुः सत्यं च परुषोत्तम। सत्याद्यज्ञोसि संभूतः कश्यपस्त्वां यथाऽब्रवीत्
ऋषी तुला पृथ्वी आणि सत्य म्हणतात, हे पुरुषोत्तम. सत्य आणि यज्ञातून जन्मलेला आहेस, असे कश्यप यांनी सांगितले.
साध्यानामपि देवानां शिवानामीश्वरेश्वर। लोकभावन लोकेश यथा त्वां नारदोऽब्रवीत्
साध्य, देव, आणि शिव यांच्यातसुद्धा, तूच सर्वांचा स्वामी आहेस, लोकांचा सर्जनहार आणि अधिपती आहेस, असे नारद यांनी म्हटले.
ब्रह्मशंकरशक्राद्यैर्देववृन्दैः पुनः पुनः। क्रीडसे त्वं नरव्याघ्र बालः क्रीडनकैरिव
ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतर देवांबरोबर तू पुन्हा पुन्हा खेळतोस, जणू काही एखाद्या मुलाने खेळण्यांबरोबर खेळावे, असे नरव्याघ्र.
द्यौश्च ते शिरसा व्याप्ता पद्भ्यां च पृथिवीप्रभो। जठरे खमिमे लोकाः पुरुषोसि सनातनः
आकाश तुझ्या डोक्याने व्यापले आहे आणि पृथ्वी तुझ्या पायांनी, हे पृथ्वीच्या अधिपती; सर्व लोक तुझ्या पोटात आहेत आणि तू सनातन पुरुष आहेस.
विद्यातपोभितप्तानां तपसा भावितात्मनाम्। आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणामसि सत्तमः
ज्ञान आणि तपाने तप्त, तपाने शुद्ध झालेल्या आणि आत्मदर्शनाने तृप्त झालेल्या ऋषींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस.
राजर्षीणां पुण्यकृतामाहवेष्वनिवर्तिनाम्। सर्वधर्मोपपन्नानां त्वं गतिः पुरुषर्षभ। त्वं प्रभुस्त्वं विभुश्च त्वं भूतात्मा त्वं विचेष्टसे
पुण्य करणारे, युद्धात न मागे हटणारे, सर्व धर्मांनी युक्त असे राजर्षी यांच्यासाठी, हे पुरुषश्रेष्ठ, तूच अंतिम आश्रय आहेस. तूच प्रभू, तूच सर्वव्यापी, तूच सर्व भूतांचा आत्मा आणि तू त्यांच्यात वावरतोस.
लोकपालाश्च लोकाश्च नक्षत्राणि दिशे दश। नभश्चन्द्रश्च सूर्यश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
लोकपाल, लोक, नक्षत्रे, दहा दिशा, आकाश, चंद्र आणि सूर्य—हे सर्व तुझ्यातच स्थिर आहेत.
मंर्त्यता चैव भूतानाममरत्वं दिवौकसाम्। त्वयि सर्वं महाबाहो लोककार्यं प्रतिष्ठितम्
सर्व भूतांसाठी मृत्युत्व आणि दिव्य लोकांसाठी अमरत्व—हे महाबाहो, सर्व लोकांचे कार्य तुझ्यातच स्थिर आहे.