दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान्। हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः
इथे आणि मृत्यूनंतरही किती गंभीर दोष आहेत हे दाखवून, कारणे आणि हेतू सांगून आपण यज्ञ होऊ देणार नाही.
अथवा य उपाध्यायः क्रतोस्तस्य भविष्यति। सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः
किंवा, जर यज्ञाचा उपाध्याय असेल, जो सर्पसत्राचे ज्ञान असलेला आणि राजाच्या हितासाठी झटणारा असेल,
तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजङ्गः स मरिष्यति। तस्मिन्मृते यज्ञकारे क्रतुः स न भविष्यति
तर आपल्यातील एखादा सर्प जाऊन त्याला दंश करील; तो सर्प मरेल, आणि त्याच्या मृत्यूनंतर यज्ञ होणार नाही.
ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य चर्त्विजः। तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतमेवं भविष्यति
जे इतर सर्पसत्र जाणणारे आणि यज्ञाचे ऋत्विज असतील, त्यांनाही आपण सर्वांना दंश करू; असे केल्याने आपले काम साध्य होईल.
अपरे त्वब्रुवन्नागा धर्मात्मानो दयालवः। अबुद्धिरेषा भवतां ब्रह्महत्या न शोभनम्
इतर काही सर्प, जे धर्मात्मा आणि दयाळू होते, म्हणाले, 'ही तुमची अज्ञानाची गोष्ट आहे; ब्राह्मणहत्या योग्य नाही.'
सम्यक्सद्धर्ममूला वै व्यसने शान्तिरुत्तमा। अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत्
खरं तर, संकटात खरी शांती ही धर्मावरच आधारलेली असते; अधर्माने वागल्यास संपूर्ण जगाचा नाश होईल.
अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम्। वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः
काही सर्प म्हणाले, "आपण वीजांसह मेघ होऊन, पाऊस पाडून, तो पेटलेला यज्ञाचा अग्नी विझवू."
स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा च अपरे भुजगोत्तमाः। प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति
इतर काही सर्प म्हणाले, "आपण रात्रीच्या वेळी, लोक निष्काळजी असताना, यज्ञातील भांडी आणि चमचे पटकन चोरू; त्यामुळे यज्ञात अडथळा येईल."
यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशोऽथ सहस्रशः। जनान्दशन्तु वै सर्वे नैवं त्रासो भविष्यति
किंवा, यज्ञ चालू असताना, शेकडो-हजारो सर्पांनी लोकांना दंश करावा, म्हणजे आपल्याला भीती राहणार नाही."
अथवा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजङ्गमाः। स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना
किंवा, सर्पांनी तयार केलेले जेवण आपल्या लघवी आणि विष्ठेने खराब करावे, म्हणजे सगळे नैवेद्य नष्ट होईल."
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजोऽस्य भवामहे। यज्ञविघ्नं करिष्यामो दक्षिणा दीयतामिति
इतर काही म्हणाले, "आपण त्याचे यज्ञकर्ता बनू, यज्ञात अडथळा आणू आणि दक्षिणा मागू."
वश्यतां च गतोऽसौ नः करिष्यति यथेप्सितम्। अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम्
तो राजा आता आपल्या ताब्यात आहे, तो आपल्या इच्छेनुसार वागेल; काही सर्प म्हणाले, "पाण्यात खेळणाऱ्या राजाला आपण तिथून आणू."
गृहमानीय बध्नीमः क्रतुरेवं भवेन्न सः। अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः पण्डितमानिनः
आपण त्याला घरात घेऊन जाऊन बांधून ठेवू, म्हणजे यज्ञ होणार नाही."
दशामस्तं प्रगृह्याशु कृतपेवं भविष्यति। छिन्नं मूलमनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति
इतर काही सर्प, जे स्वतःला शहाणे समजत होते, म्हणाले, "आपण त्याला पटकन पकडून दंश करू; तो मेल्यावर आपली सगळी संकटे संपतील."
एषा नो नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषामीक्षणश्रवः। अथ यन्मन्यसे राजन्द्रुतं तत्संविधीयताम्
हे सर्व ऐकून आणि पाहून, हीच आपली शेवटची ठरवलेली योजना आहे; आता, राजन, तुला जे योग्य वाटते ते लवकर करावे."
इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगोत्तमम्। वासुकिश्चापि संचिन्त्य तानुवाच भुजङ्गमान्
असे म्हणून, सर्वांनी सर्पराज वासुकीकडे पाहिले; वासुकीने विचार करून, सर्पांना उत्तर दिले.
नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजङ्गमाः। सर्वेषामेव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते
ही तुमची शेवटची योजना मला मान्य नाही, सर्पहो; सर्व सर्पांची ही कल्पना मला आवडली नाही.
किं तत्र संविधातव्यं भवतां स्याद्धितं तु यत्। श्रेयः प्रसादनं मन्ये कश्यपश्य महात्मनः
इथे असं काय करावं, जे तुमच्या हिताचं असेल? मला वाटतं, महात्मा कश्यप यांची कृपा मिळवणं हेच आपल्यासाठी उत्तम आहे.
ज्ञातिवर्गस्य सौहार्दादात्मनश्च भुजङ्गमाः। न च जानाति मे बुद्धिः किंचित्कर्तुं वचो हिवः
आपल्या नातलगांप्रती आणि स्वतःसाठी मैत्रीभावाने, सर्पहो, माझ्या मनाला काय करावं हे समजत नाही, आणि मी तुमचं म्हणणं मान्य करीत नाही.
मया हीदं विधातव्यं भवतां यद्धितं भवेत्। अनेनाहं भृशं तप्ये गुणदोषौ मदाश्रयौ
तुमच्या भल्यासाठी जे काही करावं लागेल, ते मीच करायला हवं; माझ्यावर अवलंबून असलेल्या गुणदोषांमुळे मी फारच व्याकुळ झालो आहे.
सर्पाणां तु वचः श्रुत्वा सर्वेषामिति चेति च। वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्रोऽब्रवीदिदम्
सर्व सर्पांची आणि वासुकीची वचने ऐकून, एलापत्राने असे शब्द सांगितले.
प्रागेव दर्शिता बुद्धिर्मयैषा भुजगोत्तमाः। हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो
ही योजना मी आधीच सांगितली होती, सर्पराज; तुम्हाला ती सोडायचीच असेल, तर तसेच होवो, प्रभो.
अस्तु कामं मभाद्यापि बुद्धिः स्मरणमागता। तां शृणुध्वं प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन पन्नगाः
तुम्हाला हवी तशी असू द्या, जरी ती योजना पुन्हा आठवली तरी; सर्पहो, मी ती खरीखुरी सांगतो, ऐका.
न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः। जनमेजयः पाण्डवेयो यतोऽस्माकं महद्भयम्
तो यज्ञ होणार नाही, आणि तो राजा देखील तसा राहणार नाही; पांडवांचा वंशज जनमेजय, ज्याच्यामुळे आपल्याला मोठी भीती वाटते.
दैवेनोपहतो राजन्यो भवेदिह पूरुषः। स दैवमेवाश्रयेत नान्यत्तत्र परायणम्
या जगात राजाला जेव्हा नशिबाने संकट येते, तेव्हा त्याने फक्त नशिबावरच विश्वास ठेवावा; त्या वेळी दुसरा कोणताही आधार नसतो.
तदिदं चैवमस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः। दैवमेवाश्रयामोऽत्र शृणुध्वं च वचो मम
म्हणूनच, नागांनो, आपल्यावर आलेल्या या भीतीसाठी आपण फक्त नशिबावरच विसंबू या, आणि माझं बोलणं ऐका.
अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा। मातुरुत्सङ्गमारूढो भयात्पन्नगसत्तमाः। देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्ण इति प्रभो
शाप दिला गेला तेव्हा, मी आईच्या मांडीवर बसून घाबरून, ते शब्द ऐकले होते, नागांनो. त्या वेळी देवांनी नागश्रेष्ठांना 'तीक्ष्ण, तीक्ष्ण' असे म्हटले.
शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानामनामयम्। कृपया परयाऽऽविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः
शापाच्या दुःखाने जळणाऱ्या नागांसाठी, देवांना मोठ्या दयेनं भरून, त्यांनी त्यांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली.
का हि लब्ध्वा प्रियान्पुत्राञ्शपेदेवं पितामह। ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः
आपले प्रिय पुत्र मिळवून कोणता पिता त्यांना असा शाप देईल, देवाधिदेव, तुझ्या समोर, कद्रू सोडून दुसरी कोणही नाही.
तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह। इच्छाम एतद्विज्ञातुं कारणं यन्न वारिता
आणि तुही, पितामह, तिला 'तसं होऊ दे' असं सांगितलंस; आम्हाला हे जाणून घ्यायचंय की, तू तेव्हा का थांबवलं नाहीस.