एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत। पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः
असं सांगून व्यास निघून गेले आणि मैत्रेय प्रकट झाले; राजा आणि त्याचा मुलगा दोघांनीही त्यांचे सन्मानपूर्वक स्वागत केले.
कृत्वाऽर्ध्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिसत्तमम् प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः
सर्व योग्य स्वागतकृती करून, विश्रांती घेतलेल्या त्या श्रेष्ठ ऋषीला अंबिकेचा मुलगा धृतराष्ट्र नम्रतेने बोलला.
सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले। कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः
भगवंत, कुरुजांगल प्रदेशातील तुमचा प्रवास सुखाचा झाला का? पाचही पांडव बंधू सुखरूप आहेत ना?
समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभाः। कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति
भरतवंशातील श्रेष्ठ पुरुष करार पाळण्याची इच्छा बाळगतात ना? कुरुंच्या मैत्रीत काही तडा जाणार नाही ना?
तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलान्। यदृच्छया धर्मराजं दृष्ट्ववान्काम्यके वने
तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने मी कुरुजांगल प्रदेशात आलो; योगायोगाने काम्यक वनात धर्मराज युधिष्ठिराला पाहिले.
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्। समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो
तेथे, जटा आणि मृगचर्म धारण केलेल्या, तपोवनात राहणाऱ्या त्या महात्म्याला भेटण्यासाठी अनेक ऋषी आले.
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विग्रहम्। अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम्
महाराज, तिथे तुझ्या मुलांमध्ये झालेल्या वादाची, आणि जुगाराच्या रूपाने आलेल्या मोठ्या संकटाची मी बातमी ऐकली.
ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया ।। सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो
म्हणूनच मी कुरुंची स्थिती पाहण्यासाठी तुझ्याकडे आलो आहे; कारण, प्रभो, माझं प्रेम आणि जास्त जिव्हाळा नेहमी तुझ्यावर आहे.
नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति। यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन
राजा, तू आणि भीष्म जिवंत असताना तुझे मुलं एकमेकांशी भांडावीत, हे योग्य नाही.
मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान्। किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे
राजा, तूच नियंत्रण आणि शिस्तीचा आधार आहेस; मग हे भयंकर अन्याय वाढताना तू दुर्लक्ष का करतोस?
दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन। तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे
कुरुकुळातील आनंदा, सभेत जे घडलं ते लुटारूंसारखं होतं; त्यामुळे तपस्वींच्या संगतीत तू तेजस्वी दिसत नाहीस.
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम्। उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृपिः
मग, राजाकडून तोंड वळवून, भगवंत मैत्रेयाने कोपऱ्यात न वळणारा दुर्योधनाला गोड शब्दांत संबोधले.
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर। वचनं मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव
दुर्योधन, महाबाहू, ऐक, वाक्पटूंत श्रेष्ठा; मी जे बोलतो ते तुझ्या हिताचं आहे, ते लक्ष देऊन ऐक.
मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः। पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ
राजा, पांडवांना त्रास देऊ नकोस; स्वतःच्या, पांडवांच्या, कुरुंच्या आणि साऱ्या लोकांच्या हितासाठी वाग.
पाण्डवान्प्राप्य तान्रात्रौ किर्मीरो नाम राक्षसः। अवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिवाचलः
रात्री, किमिर नावाचा राक्षस पांडवांचा रस्ता अडवून, पर्वतासारखा उभा राहिला.
तं भीमः समरस्लाघी बलेन बलिनां वरः। जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा
भीमाने, युद्धात प्रसिद्ध आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या ताकदीने त्याला जणू वाघाने लहान प्राण्याला मारावे तसे ठार केले.
पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः। जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि
पाहा, भीमाने दिशांची जिंकताना युद्धात दहा हजार हत्तींचे बळ असलेल्या, महान धनुर्धर जरासंधाचा पराभव केला.
संबन्धी वासुदेवश्च श्यालाः सर्वे च पार्षताः। ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः
त्यांचे नातेवाईक वासुदेव आहेत आणि सगळे पर्शत त्याचे मेहुणे आहेत; हे सर्व पुरुषांमध्ये वाघासारखे, पराक्रमी आणि धाडसी योद्धे आहेत.
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढः। सत्यव्रतधराः सर्वेसर्वे पुरुषमानिनः
हे सर्व दहा हजार हत्तींचे बळ असलेले, वज्रासारखे मजबूत, सत्यव्रती आणि स्वतःला खरे पुरुष मानणारे आहेत.
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्। हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस् च रक्षसः। कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः
हे देवांचे शत्रू आणि रूप बदलणाऱ्या राक्षसांचे, विशेषतः हिडिंबा, बक आणि किमीर या राक्षसांचे संहार करणारे आहेत; माणसांमध्ये कोण त्यांच्यासमोर युद्धात उभा राहू शकेल?
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ। कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः
म्हणून, हे भरतश्रेष्ठ, पांडवांशी शांतता ठेवावी; माझे बोल ऐक, राजन, आणि मृत्यूच्या वशिला जाऊ नकोस.
एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशांपते। ऊरुं करिकराकारं करेणाभिजघान तः
मैत्रेय असे बोलत असताना, हे राजाधिराज, दुर्योधनाने आपल्या हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे जाड उरुपर हाताने मारले.
दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन्महीम्। नकिंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिदवाङ्मुखः
दुर्योधनाने हसत पायाने जमीन कुरतडली आणि काहीही न बोलता, वाईट बुद्धीने, थोडे खाली मान घालून उभा राहिला.
तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम्। दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत्
दुर्योधन ऐकत असला तरी जमिन कुरतडताना पाहून, हे राजन, मैत्रेय ऋषीला राग आला.
स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः। विधिना संप्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे
रागाच्या भरात, महान ऋषी मैत्रेय, नियतीने प्रवृत्त होऊन, त्याला शाप द्यायचे ठरवले.
ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः। मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम्
मग पाणी स्पर्श करून, रागाने डोळे लाल झालेले मैत्रेय, त्या दुष्ट मनाच्या धृतराष्ट्रपुत्राला शाप दिला.
यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि। तस्मादस्यातिमानस्य सद्यः फलमवाप्स्यसि
तू माझा अपमान करून, माझ्या या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे, तुझ्या या अहंकाराचे फळ तुला लवकरच मिळेल.
त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत्। यत्र भीमो गदाघातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली
तुझ्या द्वेषामुळे एक मोठे युद्ध होईल, ज्यात भीम गदेद्वारे तुझी मांडी फोडेल, हे बलाढ्य.
इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः। प्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति
हे ऐकून, राजा धृतराष्ट्राने, 'असे होऊ नये' असे म्हणत ऋषीला शांत करण्याचा प्रयत्न केला.
शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यदा तदा। शायो न भविता तात विपरीते भविष्यति
राजन, जर तुझा मुलगा शांतता ठेवेल, तर हा शाप लागू होणार नाही; पण उलट वागला, तर तो नक्कीच खरा ठरेल.