अव्ययस्याप्रमेयस्य सत्यस्य च तथाग्रतः। शप्ता इत्येव मे श्रुत्वा जायते हृदि वेपथुः
जेव्हा मी ऐकतो की, अविनाशी, मोजता न येणारे आणि सत्य असणाऱ्यांनाही शाप मिळाला आहे, तेव्हा माझ्या हृदयात भीती निर्माण होते.
नूनं सर्वविनाशोऽयमस्माकं समुपागतः। `शापः सृष्टो महाघोरो मात्रा खल्वविनीतया। न ह्येतां सोऽव्ययो देवः शपत्नीं प्रत्यषेधयत्
नक्कीच, आपला संपूर्ण विनाश जवळ आला आहे; आपल्या अविचार करणाऱ्या आईने भयंकर शाप दिला आहे. कारण त्या अविनाशी देवानेही तिला शाप देण्यापासून थांबवले नाही.
तस्मात्संमन्त्रयामोऽद्य भुजङ्गानामनामयम्। यथा भवेद्धि सर्वेषां मा नः कालोऽत्यगादयम्
म्हणून आज आपण सर्वजण एकत्र येऊन सर्पांच्या कल्याणासाठी विचार करूया, जेणेकरून सर्वांचं भलं होईल आणि आपला काळ व्यर्थ जाऊ नये.
सर्व एव हि नस्तावद्बुद्धिमन्तो विचक्षणाः। अपि मन्त्रयमाणा हि हेतुं पश्याम मोक्षणे
आपण सर्वजण बुद्धिमान आणि समजूतदार आहोत; चर्चा करत असतानाच आपण सुटकेचा काही मार्ग शोधूया.
यथा नष्टं पुरा देवा गूढमग्निं गुहागतम्। यथा स यज्ञो न भवेद्यथा वाऽपि पराभवः। जनमेजयस्य सर्पाणां विनाशकरणाय वै
पूर्वी देवांनी गुहेत लपलेली अग्नी हरवली होती, तसेच काहीतरी घडून, जनमेजयाचा यज्ञ होऊ नये किंवा त्याला अपयश यावे, म्हणजे सर्पांचा विनाश टळेल.
तथेत्युक्त्वा ततः सर्वे काद्रवेयाः समागताः। समयं चकिरे तत्र मन्त्रबुद्धिविशारदाः
‘तसेच होईल’ असे म्हणून सर्व कद्रूचे वंशज तिथे एकत्र आले आणि मंत्रणा व बुद्धीमध्ये निपुण असल्याने त्यांनी तिथे एकमत केले.
एके तत्राब्रुवन्नागा वयं भूत्वा द्विजर्षभाः। जनमेजयं तु भिक्षामो यज्ञस्ते न भवेदिति
त्यातील काही सर्प म्हणाले, 'आपण श्रेष्ठ ब्राह्मण होऊ आणि जनमेजयाकडे जाऊन त्याचा यज्ञ होऊ नये म्हणून त्याच्याकडे भीक मागू.'
अपरे त्वब्रुवन्नागास्तत्र पण्डितमानिनः। मन्त्रिणोऽस्य वयं सर्वे भविष्यामः सुसंमताः
इतर काही सर्प, स्वतःला शहाणे समजून, म्हणाले, 'आपण सर्वजण त्याचे सल्लागार होऊ, आणि त्याला आपले मान्य होईल.'
स नः प्रक्ष्यति सर्वेषु कार्येष्वर्थविनिश्चयम्। तत्र बुद्धिं प्रदास्यामो यथा यज्ञो निवर्त्स्यति
तो सर्व कामांमध्ये आपल्याला निर्णय विचारेल; तेव्हा आपण अशी बुद्धी सांगू की, यज्ञ थांबेल.
स नो बहुमतान्राजा बुद्ध्या बुद्धिमतां वरः। यज्ञार्थं प्रक्ष्यति व्यक्तं नेति वक्ष्यामहे वयम्
तो राजा, जो आपल्याला मान देतो आणि बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तो यज्ञाबद्दल आपल्याला स्पष्टपणे विचारेल; तेव्हा आपण 'नको' असे सांगू.
दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान्। हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः
इथे आणि मृत्यूनंतरही किती गंभीर दोष आहेत हे दाखवून, कारणे आणि हेतू सांगून आपण यज्ञ होऊ देणार नाही.
अथवा य उपाध्यायः क्रतोस्तस्य भविष्यति। सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः
किंवा, जर यज्ञाचा उपाध्याय असेल, जो सर्पसत्राचे ज्ञान असलेला आणि राजाच्या हितासाठी झटणारा असेल,
तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजङ्गः स मरिष्यति। तस्मिन्मृते यज्ञकारे क्रतुः स न भविष्यति
तर आपल्यातील एखादा सर्प जाऊन त्याला दंश करील; तो सर्प मरेल, आणि त्याच्या मृत्यूनंतर यज्ञ होणार नाही.
ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य चर्त्विजः। तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतमेवं भविष्यति
जे इतर सर्पसत्र जाणणारे आणि यज्ञाचे ऋत्विज असतील, त्यांनाही आपण सर्वांना दंश करू; असे केल्याने आपले काम साध्य होईल.
अपरे त्वब्रुवन्नागा धर्मात्मानो दयालवः। अबुद्धिरेषा भवतां ब्रह्महत्या न शोभनम्
इतर काही सर्प, जे धर्मात्मा आणि दयाळू होते, म्हणाले, 'ही तुमची अज्ञानाची गोष्ट आहे; ब्राह्मणहत्या योग्य नाही.'
सम्यक्सद्धर्ममूला वै व्यसने शान्तिरुत्तमा। अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत्
खरं तर, संकटात खरी शांती ही धर्मावरच आधारलेली असते; अधर्माने वागल्यास संपूर्ण जगाचा नाश होईल.
अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम्। वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः
काही सर्प म्हणाले, "आपण वीजांसह मेघ होऊन, पाऊस पाडून, तो पेटलेला यज्ञाचा अग्नी विझवू."
स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा च अपरे भुजगोत्तमाः। प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति
इतर काही सर्प म्हणाले, "आपण रात्रीच्या वेळी, लोक निष्काळजी असताना, यज्ञातील भांडी आणि चमचे पटकन चोरू; त्यामुळे यज्ञात अडथळा येईल."
यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशोऽथ सहस्रशः। जनान्दशन्तु वै सर्वे नैवं त्रासो भविष्यति
किंवा, यज्ञ चालू असताना, शेकडो-हजारो सर्पांनी लोकांना दंश करावा, म्हणजे आपल्याला भीती राहणार नाही."
अथवा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजङ्गमाः। स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना
किंवा, सर्पांनी तयार केलेले जेवण आपल्या लघवी आणि विष्ठेने खराब करावे, म्हणजे सगळे नैवेद्य नष्ट होईल."
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजोऽस्य भवामहे। यज्ञविघ्नं करिष्यामो दक्षिणा दीयतामिति
इतर काही म्हणाले, "आपण त्याचे यज्ञकर्ता बनू, यज्ञात अडथळा आणू आणि दक्षिणा मागू."
वश्यतां च गतोऽसौ नः करिष्यति यथेप्सितम्। अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम्
तो राजा आता आपल्या ताब्यात आहे, तो आपल्या इच्छेनुसार वागेल; काही सर्प म्हणाले, "पाण्यात खेळणाऱ्या राजाला आपण तिथून आणू."
गृहमानीय बध्नीमः क्रतुरेवं भवेन्न सः। अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः पण्डितमानिनः
आपण त्याला घरात घेऊन जाऊन बांधून ठेवू, म्हणजे यज्ञ होणार नाही."
दशामस्तं प्रगृह्याशु कृतपेवं भविष्यति। छिन्नं मूलमनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति
इतर काही सर्प, जे स्वतःला शहाणे समजत होते, म्हणाले, "आपण त्याला पटकन पकडून दंश करू; तो मेल्यावर आपली सगळी संकटे संपतील."
एषा नो नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषामीक्षणश्रवः। अथ यन्मन्यसे राजन्द्रुतं तत्संविधीयताम्
हे सर्व ऐकून आणि पाहून, हीच आपली शेवटची ठरवलेली योजना आहे; आता, राजन, तुला जे योग्य वाटते ते लवकर करावे."
इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगोत्तमम्। वासुकिश्चापि संचिन्त्य तानुवाच भुजङ्गमान्
असे म्हणून, सर्वांनी सर्पराज वासुकीकडे पाहिले; वासुकीने विचार करून, सर्पांना उत्तर दिले.
नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजङ्गमाः। सर्वेषामेव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते
ही तुमची शेवटची योजना मला मान्य नाही, सर्पहो; सर्व सर्पांची ही कल्पना मला आवडली नाही.
किं तत्र संविधातव्यं भवतां स्याद्धितं तु यत्। श्रेयः प्रसादनं मन्ये कश्यपश्य महात्मनः
इथे असं काय करावं, जे तुमच्या हिताचं असेल? मला वाटतं, महात्मा कश्यप यांची कृपा मिळवणं हेच आपल्यासाठी उत्तम आहे.
ज्ञातिवर्गस्य सौहार्दादात्मनश्च भुजङ्गमाः। न च जानाति मे बुद्धिः किंचित्कर्तुं वचो हिवः
आपल्या नातलगांप्रती आणि स्वतःसाठी मैत्रीभावाने, सर्पहो, माझ्या मनाला काय करावं हे समजत नाही, आणि मी तुमचं म्हणणं मान्य करीत नाही.
मया हीदं विधातव्यं भवतां यद्धितं भवेत्। अनेनाहं भृशं तप्ये गुणदोषौ मदाश्रयौ
तुमच्या भल्यासाठी जे काही करावं लागेल, ते मीच करायला हवं; माझ्यावर अवलंबून असलेल्या गुणदोषांमुळे मी फारच व्याकुळ झालो आहे.