यादृशो मे सुतः पाण्डुस्तादृशो मेऽसि पुत्रक। विदुरश्च महाप्राज्ञः स्नेहादेतद्ब्रवीम्यहम्
पांडू माझा जसा मुलगा आहे, तसाच तूही आहेस, लेकरा; आणि विदुरसुद्धा, जो अत्यंत बुद्धिमान आहे, हे मी प्रेमापोटी सांगतो.
चिराय तव पुत्राणां शतमेकश्च भारत। पाण्डौः पञ्चैव लक्ष्यन्ते तेऽपि मन्दाःसुदुःखिताः
तुझ्या लेकरांची संख्या शंभर एक आहे, भारत; पण पांडूचे पाचच मुले आहेत, तीही फारच बिचारी आणि दुःखी.
कथं जीवेयुरत्यन्तं कथं वर्धेयुरित्यपि। इति दीनेषु पार्थेषु मनो मे परितप्यते
ही पांडवांची बिचारी मुले कशी जगतील, कशी वाढतील, हाच विचार करून माझं मन सतत दुःखी होतं.
यदि पार्थिव कौख्याञ्जीवमानानिहेच्छसि। दुर्योधनस्तव सुतः शमं गच्छतु पाण्डवैः
राजन, जर तुला तुझ्या लेकरांनी कीर्तीने जगावं असं वाटत असेल, तर तुझा मुलगा दुर्योधनाने पांडवांशी शांतता करावी.
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मां मुने। अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः
हे महाज्ञानी, जसं तू मला सांगतोस, तसंच खरं आहे; मलाही हे समजतं आणि या सर्व राजांना देखील.
भवांश्च मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम्। तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने
तुला जसं वाटतं की, कुरूंच्या सुखासाठी जे योग्य आहे तेच व्हावं, तसंच विदुर, भीष्म आणि द्रोणही म्हणतात, हे मुनी.
यदित्वहमनुग्राह्यः कौरव्येषु दया यदि। अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम
जर मला कृपा दाखवायची असेल, आणि कुरू कुलात दया असावी असं वाटत असेल, तर माझ्या दुष्ट मुलाला, दुर्योधनाला आवर घाल.
अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः। अन्वीक्ष्य पाण्डवान्भ्रातृनिहैवाऽस्मद्दिदृक्षया
राजन, आता भगवंत मैत्रेय ऋषी येत आहेत, त्यांनी पांडवांना भेटून, आपल्याला भावंडांना पाहण्यासाठी येथे येत आहेत.
एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः। अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च
राजा, हा महान ऋषी तुझ्या पुत्र दुर्योधनाला न्यायानुसार उपदेश करतो आहे, त्याच्या आणि तुझ्या कुलाच्या शांततेसाठी.
ब्रूयाद्यदेष कौरव्य तत्कार्यमविशङ्कया। अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा
कौरवकुळातील राजा, या ऋषीने जे काही सांगितले ते निःसंशयपणे करावे; जर तुझा मुलगा ते करणार नाही, तर तो त्यांच्या रागाने शापित होईल.
एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत। पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः
असं सांगून व्यास निघून गेले आणि मैत्रेय प्रकट झाले; राजा आणि त्याचा मुलगा दोघांनीही त्यांचे सन्मानपूर्वक स्वागत केले.
कृत्वाऽर्ध्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिसत्तमम् प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः
सर्व योग्य स्वागतकृती करून, विश्रांती घेतलेल्या त्या श्रेष्ठ ऋषीला अंबिकेचा मुलगा धृतराष्ट्र नम्रतेने बोलला.
सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले। कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः
भगवंत, कुरुजांगल प्रदेशातील तुमचा प्रवास सुखाचा झाला का? पाचही पांडव बंधू सुखरूप आहेत ना?
समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभाः। कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति
भरतवंशातील श्रेष्ठ पुरुष करार पाळण्याची इच्छा बाळगतात ना? कुरुंच्या मैत्रीत काही तडा जाणार नाही ना?
तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलान्। यदृच्छया धर्मराजं दृष्ट्ववान्काम्यके वने
तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने मी कुरुजांगल प्रदेशात आलो; योगायोगाने काम्यक वनात धर्मराज युधिष्ठिराला पाहिले.
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्। समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो
तेथे, जटा आणि मृगचर्म धारण केलेल्या, तपोवनात राहणाऱ्या त्या महात्म्याला भेटण्यासाठी अनेक ऋषी आले.
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विग्रहम्। अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम्
महाराज, तिथे तुझ्या मुलांमध्ये झालेल्या वादाची, आणि जुगाराच्या रूपाने आलेल्या मोठ्या संकटाची मी बातमी ऐकली.
ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया ।। सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो
म्हणूनच मी कुरुंची स्थिती पाहण्यासाठी तुझ्याकडे आलो आहे; कारण, प्रभो, माझं प्रेम आणि जास्त जिव्हाळा नेहमी तुझ्यावर आहे.
नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति। यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन
राजा, तू आणि भीष्म जिवंत असताना तुझे मुलं एकमेकांशी भांडावीत, हे योग्य नाही.
मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान्। किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे
राजा, तूच नियंत्रण आणि शिस्तीचा आधार आहेस; मग हे भयंकर अन्याय वाढताना तू दुर्लक्ष का करतोस?
दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन। तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे
कुरुकुळातील आनंदा, सभेत जे घडलं ते लुटारूंसारखं होतं; त्यामुळे तपस्वींच्या संगतीत तू तेजस्वी दिसत नाहीस.
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम्। उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृपिः
मग, राजाकडून तोंड वळवून, भगवंत मैत्रेयाने कोपऱ्यात न वळणारा दुर्योधनाला गोड शब्दांत संबोधले.
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर। वचनं मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव
दुर्योधन, महाबाहू, ऐक, वाक्पटूंत श्रेष्ठा; मी जे बोलतो ते तुझ्या हिताचं आहे, ते लक्ष देऊन ऐक.
मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः। पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ
राजा, पांडवांना त्रास देऊ नकोस; स्वतःच्या, पांडवांच्या, कुरुंच्या आणि साऱ्या लोकांच्या हितासाठी वाग.
पाण्डवान्प्राप्य तान्रात्रौ किर्मीरो नाम राक्षसः। अवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिवाचलः
रात्री, किमिर नावाचा राक्षस पांडवांचा रस्ता अडवून, पर्वतासारखा उभा राहिला.
तं भीमः समरस्लाघी बलेन बलिनां वरः। जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा
भीमाने, युद्धात प्रसिद्ध आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या ताकदीने त्याला जणू वाघाने लहान प्राण्याला मारावे तसे ठार केले.
पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः। जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि
पाहा, भीमाने दिशांची जिंकताना युद्धात दहा हजार हत्तींचे बळ असलेल्या, महान धनुर्धर जरासंधाचा पराभव केला.
संबन्धी वासुदेवश्च श्यालाः सर्वे च पार्षताः। ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः
त्यांचे नातेवाईक वासुदेव आहेत आणि सगळे पर्शत त्याचे मेहुणे आहेत; हे सर्व पुरुषांमध्ये वाघासारखे, पराक्रमी आणि धाडसी योद्धे आहेत.
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढः। सत्यव्रतधराः सर्वेसर्वे पुरुषमानिनः
हे सर्व दहा हजार हत्तींचे बळ असलेले, वज्रासारखे मजबूत, सत्यव्रती आणि स्वतःला खरे पुरुष मानणारे आहेत.
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्। हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस् च रक्षसः। कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः
हे देवांचे शत्रू आणि रूप बदलणाऱ्या राक्षसांचे, विशेषतः हिडिंबा, बक आणि किमीर या राक्षसांचे संहार करणारे आहेत; माणसांमध्ये कोण त्यांच्यासमोर युद्धात उभा राहू शकेल?