प्रतिषिध्याथ तान्सर्वान्भगवाँल्लोकपूजितः। प्रज्ञाचक्षुषमासीनमुवाचाभ्येत्य सत्वरम्
जगात पूज्य असलेल्या त्या भगवंताने सर्वांना थांबवलं आणि तिथे बसलेल्या विदुराकडे पटकन जाऊन त्यांना संबोधलं."
भगवन्नाहमप्येतद्रोचये द्यूतसंभवम्। मन्ये तद्विधिनाऽऽकृष्य कारितोस्मीति वै मुने
भगवंत, मला हे जुगार मुळीच आवडले नाही; हे सर्व नियतीमुळे माझ्याकडून घडलं असावं असं मला वाटतं, हे ऋषीवर्य."
नैतद्रोचयते भीष्मो न द्रोणो विदुरो न च। गान्धार्या नेष्यते द्यूतं तत्र मोहात्प्रवर्तितम्
भीष्म, द्रोण, विदुर किंवा गांधारी यांनाही हे जुगार आवडले नाही; हे मोहामुळेच सुरू झालं."
परित्यक्तुं न शक्नोमि दुर्योधनमचेतनम्। पुत्रस्नेहेन भगवञ्जानन्नपि यतव्रत
माझा मुलगा दुर्योधन जरी अज्ञानी असला, तरी पुत्रप्रेमामुळे मी त्याला सोडू शकत नाही, हे भगवंत."
वैचित्रवीर्य नृपते सत्यमाह यथा भवान्। दृढं विझः परं पुत्रं परं पुत्रान्न विद्यते
राजा विचित्रवीर्यपुत्रा, तुम्ही जे बोललात ते खरं आहे; वडिलांसाठी मुलासारखं प्रिय दुसरं काहीच नसतं."
इन्द्रोप्यश्रुनिपातेन सुरभ्या प्रतिबोधितः। अन्यैः समृद्धैरप्यर्थैर्न सुतानमन्यते परम्
स्वर्गातील मोठ्या मोठ्या संपत्ती मिळाल्या तरी, सुरभीच्या अश्रूंनी जागा झालेला इंद्रही आपल्या मुलांपेक्षा दुसरं काहीच श्रेष्ठ मानत नाही."
अत्र ते वर्तयिष्यामि गहदाख्यानमुत्तमम्। सुरभ्याश्चैव संवादमिन्द्रस्य च विशांपते
मी तुला इथे एक सुंदर जुनी गोष्ट सांगतो—सुरभी आणि इंद्र यांचा संवाद, हे राजाधिराज."
त्रिविष्टपगता राजन्सुरभी प्रारुदत्किल। गवां माता पुरा तात तामिन्द्रोऽन्वकृपायत
राजा, एकदा स्वर्गात राहणारी गायींची माता सुरभी रडत होती; तेव्हा इंद्राला तिची दया आली."
किमिदं रोदिषि शुभे कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्। मनुष्येष्वथवा गोषु नैतदल्पं भविष्यति
सुंदरी, तू का रडतेस? देवांना, माणसांना किंवा गायींना काही बरे नाही का? हे नक्कीच मोठं कारण असावं."
विनिपातो न वः कश्चिद्दृश्यते त्रिदशाधिप। अहं तु पुत्रं शोचामि तेन रोदिमि कौशिक
देवतांमध्ये काही वाईट घडलं नाही, हे देवेंद्र; पण मी माझ्या मुलासाठी दुःखी आहे, म्हणून मी रडते, हे कौशिक."
पश्यैनं कर्षकं क्षुद्रं दुर्बलं मम पुत्रकम्। प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तं लाङ्गलेन च पीडितम्। निषीदमानं सोत्कण्ठं वध्यमानं सुराधिप
बघ तुझ्या लेकरा, हा बिचारा, दुर्बल बैल कसल्या यातना सहन करतोय! मालक त्याला काठीने फटके मारतोय, नांगराच्या ओझ्याखाली तो दमून बसलाय, सुटकेची आशा धरून, पण तरीही त्याला पुन्हा पुन्हा मारलं जातंय, हे देवराज.
एनं दृष्ट्वा भृशं श्रान्तं वध्यमानं सुराधिप।' कृपाविष्टाऽस्मि देवेन्द्र मनश्चोद्वेपते मम
हा इतका थकून गेला आहे, सतत मार खातोय, हे पाहून माझ्या मनात प्रचंड दया येते, देवेन्द्रा, आणि माझं मन हलतं.
एकस्तत्रबलोपेतो धुरमुद्वहतेऽधिकाम्। अपरोप्यबलप्राणः कृशो धमनिसंततः। कृच्छ्रादुद्वहते भारं तं वै शोचामि वासव
तिथे एक बलवान बैल एकटा जास्त ओझं वाहतोय, आणि दुसरा अगदी अशक्त, काया सुकलेली, अंगावरील नस दिसतायत, तो कसाबसा ते ओझं उचलतोय. त्याच्यासाठी मला फार वाईट वाटतं, वासवा.
वध्यमानः प्रतोदेन तुद्यमानः पुनः पुनः। नैव शक्नोति तं भारमुद्वोढुं पश्य वासव
हा बिचारा वारंवार काठीने मार खातोय, पुन्हा पुन्हा छळला जातोय, पण ते ओझं त्याला पेलवत नाही, बघ वासवा.
ततोऽहं तस्य शोकार्ता विरौमि भृशदुःखिता। अश्रूण्यावर्तयन्ती च नेत्राभ्यां करुणायती
त्याच्या दुःखामुळे मी फारच व्याकुळ होते, जोरात रडते, आणि माझ्या डोळ्यातून दयेनं अश्रू वाहू लागतात.
तव पुत्रसहस्रेषु पीड्यमानेषु शोभने। किं कृपायितवत्यत्र पुत्र एको निपीड्यते
तुझ्या हजारो लेकरांपैकी इतके सगळे त्रास सहन करतात, सुंदर देवी, पण इथे एकाच लेकरासाठी का एवढी दया वाटते?
यदि पुत्रसहस्राणि सर्वत्रसमतैव मे। दीनस्य तु सतः शक्र पुत्रस्याभ्यधिकाकृपा
माझ्या सर्व हजार लेकरांवर मला सारखंच प्रेम आहे, शक्रा, पण जो बिचारा, असहाय आहे, त्याच्यासाठी माझ्या मनात जास्त दया आहे.
तदिन्द्रः सुरभेर्वाक्यं निशम्य भृशविस्मितः। जीवितेनापि कौरव्य मेनेऽभ्यधिकमात्मजम्
इंद्राने सुरभीचे हे बोल ऐकले आणि तो फारच आश्चर्यचकित झाला, आणि त्या दुःखी लेकराला स्वतःच्या जीवापेक्षा जास्त महत्त्व दिलं, कौरेव्य.
प्रववर्ष च तत्रैव सहसा तोयमुल्वणम्। कर्षकस्याचरन्विघ्नं भगवान्पाकशासनः
मग त्या ठिकाणी भगवंत पाका-विजेता इंद्राने अचानक जोरदार पाऊस पाडला आणि त्या नांगर चालवणाऱ्याच्या कामात अडथळा निर्माण केला.
तद्यथा सुरभिः प्राह सममेवास्तु ते तथा। सुतेषु राजन्सर्वेषु हीनेष्वभ्यधिका कृपा
जसं सुरभीने सांगितलं तसंच तुझ्याही बाबतीत होवो; राजन, सर्व लेकरांमध्ये जे जास्त दुःखी आहेत त्यांच्यासाठीच दया जास्त असते.
यादृशो मे सुतः पाण्डुस्तादृशो मेऽसि पुत्रक। विदुरश्च महाप्राज्ञः स्नेहादेतद्ब्रवीम्यहम्
पांडू माझा जसा मुलगा आहे, तसाच तूही आहेस, लेकरा; आणि विदुरसुद्धा, जो अत्यंत बुद्धिमान आहे, हे मी प्रेमापोटी सांगतो.
चिराय तव पुत्राणां शतमेकश्च भारत। पाण्डौः पञ्चैव लक्ष्यन्ते तेऽपि मन्दाःसुदुःखिताः
तुझ्या लेकरांची संख्या शंभर एक आहे, भारत; पण पांडूचे पाचच मुले आहेत, तीही फारच बिचारी आणि दुःखी.
कथं जीवेयुरत्यन्तं कथं वर्धेयुरित्यपि। इति दीनेषु पार्थेषु मनो मे परितप्यते
ही पांडवांची बिचारी मुले कशी जगतील, कशी वाढतील, हाच विचार करून माझं मन सतत दुःखी होतं.
यदि पार्थिव कौख्याञ्जीवमानानिहेच्छसि। दुर्योधनस्तव सुतः शमं गच्छतु पाण्डवैः
राजन, जर तुला तुझ्या लेकरांनी कीर्तीने जगावं असं वाटत असेल, तर तुझा मुलगा दुर्योधनाने पांडवांशी शांतता करावी.
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मां मुने। अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः
हे महाज्ञानी, जसं तू मला सांगतोस, तसंच खरं आहे; मलाही हे समजतं आणि या सर्व राजांना देखील.
भवांश्च मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम्। तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने
तुला जसं वाटतं की, कुरूंच्या सुखासाठी जे योग्य आहे तेच व्हावं, तसंच विदुर, भीष्म आणि द्रोणही म्हणतात, हे मुनी.
यदित्वहमनुग्राह्यः कौरव्येषु दया यदि। अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम
जर मला कृपा दाखवायची असेल, आणि कुरू कुलात दया असावी असं वाटत असेल, तर माझ्या दुष्ट मुलाला, दुर्योधनाला आवर घाल.
अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः। अन्वीक्ष्य पाण्डवान्भ्रातृनिहैवाऽस्मद्दिदृक्षया
राजन, आता भगवंत मैत्रेय ऋषी येत आहेत, त्यांनी पांडवांना भेटून, आपल्याला भावंडांना पाहण्यासाठी येथे येत आहेत.
एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः। अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च
राजा, हा महान ऋषी तुझ्या पुत्र दुर्योधनाला न्यायानुसार उपदेश करतो आहे, त्याच्या आणि तुझ्या कुलाच्या शांततेसाठी.
ब्रूयाद्यदेष कौरव्य तत्कार्यमविशङ्कया। अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा
कौरवकुळातील राजा, या ऋषीने जे काही सांगितले ते निःसंशयपणे करावे; जर तुझा मुलगा ते करणार नाही, तर तो त्यांच्या रागाने शापित होईल.