न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्ममपि किंचन। व्यलीकं कृतपूर्वं वै प्राज्ञेनामितबुद्धिना
माझ्या त्या बुद्धिमान भावाने, ज्याचं मन मोठं आहे, कधीही अगदी लहानसुद्धा चूक माझ्याशी केली नाही.
स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान्। न जह्माज्जीवितं प्राज्ञ तं गच्छानय संजय
असा शहाणा माणूस माझ्याकडून कसा दोषी ठरला? संजया, त्याला घेऊन ये. ज्ञानी माणूस अन्यायाने आपलं जीवन सोडत नाही.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञस्तमनुमान्य च। संजयो बाढमित्युक्त्वा प्राद्रवत्काम्यकं प्रति
राजाचे ते शब्द ऐकून आणि मान्य करून, संजयाने 'हो' असं सांगितलं आणि काम्यक वनाकडे धाव घेतली.
सोऽचिरेण समासाद्य तद्वनं यत्र पाण्डवाः। रौरवाजिनसंवीतं ददर्शाथ युधिष्ठिरम्
थोड्याच वेळात त्या वनात पोहोचून, जिथे पांडव होते, संजयाने रुरू मृगाची कातडी घातलेला युधिष्ठिर पाहिला.
विदुरेण सहासीनं ब्राह्मणैश्च सहस्रशः। भ्रातृभिश्चाभिसंगुप्तं देवैरिव पुरंदरम्
त्याने युधिष्ठिराला विदुरासोबत बसलेला, हजारो ब्राह्मणांनी वेढलेला आणि भावांनी सुरक्षित केलेला, जणू देवांमध्ये इंद्रच, असं पाहिलं.
युधिष्ठिरमुपागम्य पूजयामास संजयः। भीमार्जुनयमाश्चापि तद्युक्तं प्रतिपेदिरे
युधिष्ठिराजवळ जाऊन संजयाने त्याचा सन्मान केला. भीम, अर्जुन आणि यमाचा मुलगाही त्याला योग्य उत्तर दिलं.
राज्ञा पृष्टः स कुशलं सुखासीनश्च संजयः। शशंसागमने हेतुमिदं चैवाब्रवीद्वचः
राजाने विचारल्यावर, संजय आरामात बसून आपल्या येण्याचं कारण सांगितलं आणि हे शब्द बोलला.
राजा स्मरति ते क्षत्तर्धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। तं पश्य गत्वा त्वं क्षिप्रं संजीवय च पार्थिवम्
अंबिकेचा मुलगा, राजा धृतराष्ट्र, तुझी आठवण काढतोय, क्षत्त. तू लवकर जा, त्याला भेट आणि राजाला सावर.
सोऽनुमान्य नरश्रेष्ठान्पाण्डवान्कुरुनन्दनान्। नियोगाद्राजसिंहस्य गन्तुमर्हसि सत्तम्
कुरुवंशातील श्रेष्ठ पांडवांची परवानगी घेऊन, राजसिंहाच्या आज्ञेने, तू निघावंस हे योग्य आहे.
एवमुक्तस्तु विदुरो धीमान्स्वजनवत्सलः। युधिष्ठिरस्यानुमते पुनरायाद्गजाह्वयम्
असं सांगितल्यावर, बुद्धिमान आणि आप्तांना प्रेम करणारा विदुर, युधिष्ठिराची परवानगी घेऊन पुन्हा हस्तिनापुरला गेला.
तमब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। दिष्ट्या प्राप्तोसि धर्मज्ञ दिष्ट्या स्मरसि मेऽनघ
महातेजस्वी, अंबिकेचा मुलगा धृतराष्ट्र त्याला म्हणाला, 'भाग्याने तू आलास धर्म जाणणारा, भाग्याने तू माझी आठवण ठेवलीस, पापरहित.'
अद्य चाहं दिवारात्रौ त्वत्कृते भरतर्षभ। प्रजागरे प्रपश्यामि विचित्रं देहमात्मनः
आज मी, भरतवंशातील श्रेष्ठा, तुझ्यासाठी दिवस-रात्र जागा आहे. माझ्या शरीराची विचित्र अवस्था पाहतोय.
सोङ्कमानीय विदुरं मूर्धन्याघ्राय चैव ह। क्षम्यतामिति चोवाचयदुक्तोसि मयाऽनघ
विदुराला जवळ घेऊन आणि त्याचं मस्तक शिंकून, तो म्हणाला, 'माफ कर, पापरहित, मी तुला काही बोललो.'
क्षान्तमेव मया राजन्गुरुर्मे परमो भवान्। तथाऽहमागतः शीघ्रं त्वद्दर्शनपरायणः
राजा, मी तुला खरंच माफ केलंय. तू माझा मोठा गुरु आहेस. म्हणून मी तुझ्या दर्शनासाठी लगेच आलो.
भवन्ति हि नरव्याघ्र पुरुषा धर्मचेतनाः। दीनानुकम्पिनो राजन्नात्र कार्या विचारणा
माणसांमध्ये काही जण असे असतात की, त्यांचे मन नेहमी धर्माकडे वळलेले असते आणि ते दुःखी लोकांवर दया करतात, हे राजन. याबद्दल काहीच शंका नाही.
पाण्डोः पुत्रा यादृशास्ते तादृशा मे सुतास्तव। दीना इतीव मे बुद्धिरभिपन्नाऽद्य तान्प्रति
पांडूचे जे पुत्र आहेत, तसेच माझे आणि तुझेही मुले आहेत. आज माझ्या मनात त्यांच्याबद्दल दया निर्माण झाली आहे, कारण ते खूपच दुःखी वाटतात.
अन्योन्यमनुनीयैवं भ्रातरौ द्वौ महाद्युती। विदुरो धृतराष्ट्रश्च लेभाते परमां मुदम्
अशा प्रकारे एकमेकांना समजावत, विदुर आणि धृतराष्ट्र हे दोन तेजस्वी भाऊ मोठ्या आनंदात झाले.
श्रुत्वा च विदुरं प्राप्तं राज्ञा च परिसान्त्वितम्। धृताराष्ट्रात्मजो राजा पर्यतप्यत दुर्मतिः
विदुर आला आणि राजाचे मन शांत झाले, हे ऐकून धृतराष्ट्राचा दुष्टपुत्र राजा फारच अस्वस्थ झाला.
स सौबलेयमानाय्य कर्णदुःशासनौ तथा। अब्रवीद्वचनं राजा प्रविश्याबुद्धिजं तमः
त्याने मग सौबल, कर्ण आणि दुःशासन यांना बोलावले आणि अज्ञानातून आलेल्या काळोखात राजा असे बोलला.
एष प्रत्यागतो मन्त्री धृतराष्ट्रस्य संमतः। विदुरः पाण्डुपुत्राणां सुहृद्विद्वान्हिते रतः
हा विदुर, जो धृतराष्ट्राचा सल्लागार आहे आणि ज्याचा मोठा मान आहे, तो परत आला आहे. तो पांडवांचा मित्र आहे, ज्ञानी आहे आणि त्याच्या हितासाठी नेहमीच कार्य करतो.
यावदस्य पुनर्बुद्धिं विदुरो नापकर्षति। पाण्डवानयने तावन्मन्त्रयध्वं हितं मम
विदुर पुन्हा धृतराष्ट्राचे मन वळवण्याआधी, तुम्ही लवकरच असा काही उपाय शोधा की पांडव इथे येतील आणि माझे हित साधले जाईल.
अथ पश्याम्यहं पार्थान्प्राप्तानिह कथंचन। पुनः शोषं गमिष्यामि निरसुर्निष्परिग्रहः
नाहीतर, जर मी पांडूचे पुत्र कसेही करून इथे आलेले पाहिले, तर मी पुन्हा दुःखात पडेन आणि एकटा, आधाराविना राहीन.
विषमुद्बन्धनं चैव शस्त्रमग्निप्रवेशनम्। करिष्ये न हि तानृद्धान्पुनर्द्रष्टुमिहोत्सहे
मग मी विष देणे, बांधून ठेवणे, शस्त्राचा वापर किंवा अग्नीत टाकणे असे काहीही करीन, कारण मी त्यांना पुन्हा इथे समृद्ध अवस्थेत पाहू शकत नाही.
किं बालिशमतिं राजन्नास्थितोसि विशांपते। गतास्ते समयं कृत्वा नैतदेवं भविष्यति
राजन, तू असं बालिश विचार का करतोस? ते लोक करार करून गेले आहेत, त्यामुळे तुझे मनात आहे तसे होणार नाही.
सत्यवाक्येः स्विताः सर्वे पाण्डवा भरतषभ। पितुस्ते वचनं तात न ग्रहीष्यन्ति कर्हिचिति
हे भरतश्रेष्ठ, पांडव सर्वजण नेहमी सत्य बोलतात. ते तुझ्या वडिलांचे बोल कधीच मान्य करणार नाहीत.
अथवा ते ग्रहीष्यन्ति पुनरेष्यन्ति वा पुरम्। निरस्य समयं सर्वे पणोऽस्माकं भविष्यति
किंवा, कदाचित ते मान्य करतील आणि पुन्हा नगरात येतील; पण जर त्यांनी करार मोडला, तर दंड आपल्यालाच भोगावा लागेल.
सर्वे भवामो मध्यस्था राज्ञश्छन्दानुवर्तिनः। छिद्रं बहु प्रपश्यन्तः पाण्डवानां सुसंवृताः
आपण सर्वजण राजाच्या इच्छेनुसार तटस्थ राहूया आणि पांडवांमध्ये काहीतरी संधी मिळते का हे सतत पाहूया, कारण ते नेहमी सावध असतात.
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मातुल। नित्यं हि मे कथयतस्तव बुद्धिर्विरोचते
हे महाप्राज्ञ मामा, जसे तुम्ही सांगता तसेच आहे. तुम्ही नेहमी जे सांगता, ते मला योग्य वाटते.
काममीक्षामहे सर्वे दुर्योधन तवेप्सितम्। ऐकमत्यं हि नो राजन्सर्वेषामेव लक्षये
दुर्योधन, आम्ही सर्वजण तुझ्या इच्छेकडे पाहतो, कारण मला वाटते की आपण सर्वजण एकमताने आहोत, हे राजन.
[नागमिष्यन्ति ते धीरा अकृत्वा कालसंविदम्। आगमिष्यन्ति चेन्मोहात्पुनर्द्यूतेन ताञ्जय ।।]
ते धीर पांडव योग्य वेळ ठरविल्याशिवाय येणार नाहीत. पण जर ते अज्ञानाने आले, तर आपण पुन्हा त्यांना जुगारात हरवू.