यदहर्ब्रह्मणः प्रोक्तं सहस्रयुगसंमितम्। तस्य त्वमादिरन्तश्च कालज्ञैः परिकीर्तितः
ब्रह्मदेवाचा जो दिवस हजार युगांच्या तुल्य मानला जातो, त्याचा आरंभ आणि शेवट तूच आहेस, असं काळ जाणणाऱ्यांनी सांगितलं आहे.
मनूनां मनुपुत्राणां जगतोऽमानवस्य च। मन्वन्तराणां सर्वेषामीश्वराणां त्वमीश्वरः
तू सर्व मनू, त्यांच्या पुत्रांचा, मानव आणि अमानव जगाचा, सर्व मन्वंतरांचा आणि सर्व राजांचा देखील स्वामी आहेस.
संहारकाले संप्राप्ते तव क्रोधविनिःसृतः। संवर्तकाग्निस्त्रैलोक्यं भस्मीकृत्यावतिष्ठते
संहारकाळ आला की तुझ्या रागातून निर्माण झालेला संवार्तक अग्नी तिन्ही लोकांना राख करून उभा राहतो.
त्वद्दीधितिसमुत्पन्ना नानावर्ण महाघनाः। सैरावताः साशनयः कुर्वन्त्याभूतसंप्लवम्
तुझ्या तेजातून निर्माण झालेले विविध रंगांचे, मोठे मेघ, वीजेसह, प्रलयाचा महापूर घडवतात.
कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानं द्वादशादित्यतां गतः। संहृत्यैकार्णवं सर्वं त्वं शोषयसि रश्मिभिः
तू स्वतःला बारा भागांत विभागून, बारा आदित्यांचा रूप घेतोस आणि तुझ्या किरणांनी सर्व जग एकाच समुद्रात वाळवून टाकतोस.
त्वामिन्द्रमाहुस्त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं प्रजापतिः। त्वमग्निस्त्वं मनः सूक्ष्मं प्रभुस्त्वं ब्रह्मशाश्वतं
लोक तुला इंद्र म्हणतात; तू रुद्र आहेस, तू विष्णू आहेस, तू प्रजापती आहेस; तू अग्नी आहेस, तू सूक्ष्म मन आहेस, तू शाश्वत ब्रह्म आणि परमेश्वर आहेस.
त्वं हंसः सविता भानुरंशुमाली वृषाकपिः। विवस्वान्मिहिरः पूषा मित्रो धर्मस्तथैव च
तू हंस, सविता, भानू, किरणांनी शोभणारा, वृषाकपी, विवस्वान, मिहिर, पूषा, मित्र आणि धर्म देखील आहेस.
सहस्ररश्मिरादित्यस्तपनस्त्वं गवां पतिः। मार्तण्डोऽर्को रविः सूर्यः शरण्यो दिनकृत्तथा
तू हजार किरणांचा आदित्य, ताप देणारा, गायींचा स्वामी, मार्तंड, अर्क, रवि, सूर्य, शरणदाता आणि दिवस घडवणारा आहेस.
दिवाकरः सप्तसप्तिर्धामकेशी विरोचनः। आशुगामी तमोघ्नश्च हरिताश्वश्च कीर्त्यसे
तू दिवाकर, सप्तसप्ती, धामकेशी, विरोचन, वेगवान, अंधार घालवणारा आणि हिरव्या घोड्यांचा स्वामी म्हणून प्रसिद्ध आहेस.
सप्तम्यागथवा षष्ठ्यां भक्त्या पूजां करोति यः। अनिर्विण्णोऽनहंकारी तं लक्ष्मीर्भजते नरम्
जो कोणी सप्तमी किंवा षष्ठीला भक्तीने, कंटाळा किंवा अहंकार न ठेवता पूजा करतो, त्याला लक्ष्मी देवी आपली कृपा देते.
न तेषामापदः सन्ति नाधयो व्याधयस्तथा। ये तवानन्यमनसा कुर्वन्त्यर्चनवन्दनम्
जे लोक तुझी एकाग्र मनाने पूजा आणि वंदन करतात, त्यांना कोणतीही आपत्ती, दु:ख किंवा आजार लागत नाहीत.
सर्वरोगैर्विरहिताः सर्वपापाविवर्जिताः। त्वद्भावभक्ताः सुखिनो भवन्ति चिरजीविनः
तुझ्या चिंतनात मग्न असणारे भक्त सर्व रोगांपासून मुक्त, सर्व पापांपासून दूर, सुखी आणि दीर्घायुषी होतात.
त्वं ममापन्नकामस्य सर्वातिथ्यं चिकीर्षतः। अन्नमन्नपते दातुमभितः श्रद्धयाऽर्हसि
अन्नपते, मी संकटात सापडलेला असून सर्व पाहुण्यांचे आदर करण्याची इच्छा बाळगतो, म्हणून श्रद्धेने तू मला अन्न देण्यास पात्र आहेस.
येच तेऽनुचराः सर्वे पादोपान्तं समाश्रिताः। माठरारुणदण्डाद्यास्तांस्तान्वन्देऽशनिक्षुभान्
तुझे जे सर्व सेवक पायाशी आश्रय घेतात—माठर, अरुण, दंड आणि इतर—त्या सर्व वज्रासारख्या वेगवानांना मी वंदन करतो.
क्षुभया सहिता मैत्री याश्चान्या भूतमातरः। ताश्च सर्वा नमस्यामि पान्तु मां शरणागतम् ।।]
जी इतर सर्व भूतांची मातृका आहेत, आणि ज्यांच्यात अस्वस्थता व मैत्री आहे, त्या सर्व मातांना मी वंदन करतो; त्यांनी मला, शरण आलेल्याला, संरक्षण द्यावे.
कण्ठदघ्ने जले स्थित्वा मन्त्रैः स्तोत्रैश्च तोषितः। ततो दिवाकरः प्रीतो दर्शयामास पाण्डवम्। दीप्यमानः स्ववपुषा ज्वलन्निव हुताशनः
कंठापर्यंत पाण्यात उभा राहून, मंत्र आणि स्तोत्रांनी तृप्त करून, मग प्रसन्न झालेला दिवाकर पांडवाला आपल्या तेजस्वी रूपाने, जणू यज्ञातील अग्नीप्रमाणे, प्रकट झाला.
यत्तेऽभिलषितं किंचित्तत्त्वं सर्वमवाप्स्यसि। अहमन्नं प्रदास्यामि सप्त पञ्च च ते समाः
तू खरं मनापासून जे काही इच्छिलंस, ते सर्व तुला मिळेल. मी तुला सात आणि पाच वर्षांसाठी अन्न देईन.
गृह्णीष्व पिठरं ताम्रं मया दत्तं नराधिप। यावद्वर्त्स्यति पाञ्चाली पात्रेणानेन सुव्रत
हे तांब्याचं भांडे मी तुला दिलंय, राजन, ते घे. पंचाली या भांड्याचा वापर करेल तोपर्यंत, हे अन्न कधीच संपणार नाही.
फलमूलामिषं शाकं संस्कृतं यन्महानसे। चतुर्विधं तदन्नाद्यमक्षय्यं ते भविष्यति। इतश्चतुर्दशे वर्षे भूयो राज्यमवाप्स्यसि
स्वयंपाकघरात तयार होणारे फळं, कंदमुळं, मांस आणि भाज्या — ही चार प्रकारची अन्नपदार्थं कधीच संपणार नाहीत. आणि चौदाव्या वर्षी तुला पुन्हा राज्य मिळेल.
एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत
असं म्हणून भगवंत तिथेच अदृश्य झाले.
लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो जलादुत्तीर्य धर्मवित्। जग्राह पादौ धौम्यस्य भ्रातॄंश्च परिषस्वजे
वर मिळाल्यावर, धर्माची जाण असलेला कुंतीपुत्र पाण्यातून बाहेर आला, त्याने धौम्यांच्या पायांना स्पर्श केला आणि भावांना मिठी मारली.
द्रौपद्या सह-संगम्य पश्यमानोऽपयात्प्राभुः। महानसे तदान्नं तु साधयामास पाण्डवः
द्रौपदीसोबत एकत्र येऊन, पांडवांनी स्वयंपाकघरात जाऊन अन्न तयार करायला सुरुवात केली.
संस्कृतं प्रसवं याति स्वल्पमन्नं चतुर्विधम्। अक्षय्यं वर्धते चान्नं तेनाभोजयत द्विजान्
तयार केलेलं ते थोडंसं चार प्रकारचं अन्न कधीच संपत नव्हतं, उलट वाढत होतं; त्याच्याने त्याने ब्राह्मणांना जेवू घातलं.
भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोजयित्वाऽनुजानपि। शेषं विघससंज्ञं तुपश्चाद्भुङ्क्ते युधिष्ठिरः
ब्राह्मणांनी जेवल्यावर आणि भावांना जेवू घातल्यावर, युधिष्ठिर मग उरलेलं अन्न, ज्याला विघस म्हणतात, ते खात असे.
युधिष्ठिरं भोजयित्वा शेषमश्नाति पार्षती। [द्रौपद्यां भुज्यमानायां तदन्नं क्षयमेति च ।।]
युधिष्ठिराला जेवू घातल्यावर, द्रौपदी उरलेलं अन्न खायची; आणि द्रौपदीने जेवल्यावर अन्न संपून जायचं.
एवं दिवाकरात्प्राप्य दिवाकरसमप्रभः। कामान्मनोभिलषितान्ब्राह्मणेभ्योऽददात्प्रभुः
अशा प्रकारे, सूर्यापासून मिळवून, सूर्यासारखा तेजस्वी तो प्रभू ब्राह्मणांना त्यांच्या मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करून देई.
पुरोहितपुरोगाश्च तिथिनक्षत्रपर्वसु। इज्यार्थे संप्रवर्तन्ते विधिमन्त्रप्रमाणतः
पुरोहितांच्या पुढाकाराने, तिथी, नक्षत्र आणि सण यावेळी, त्यांनी विधी आणि मंत्राप्रमाणे यज्ञ केले.
ततः कृतस्वस्त्ययना धौम्येन सह पाण्डवाः। द्विजसङ्घैः परिवृताः प्रययुः काम्यकं वनम्
धौम्यांसोबत शुभ कार्य करून, पांडव ब्राह्मणांच्या समूहासह काम्यक वनाकडे निघाले.
पुष्पोपहारबलिभिर्बहुशश्च यथाविधि। सर्वात्मभूतं संपूज्य यतप्राणो जितेन्द्रियः
फुलांच्या आणि नैवेद्याच्या अर्पणांनी, अनेक वेळा आणि योग्य पद्धतीने, सर्वत्र व्यापणाऱ्या परमात्म्याची पूजा करून, संयमी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला —
स्तवेन केन विप्रर्षे स तु राजा युधिष्ठिरः। विप्रार्थमाराधितवान्सूर्यमद्भुतविक्रमम्
एका स्तोत्राने, हे श्रेष्ठ ऋषी, त्या राजाने — युधिष्ठिराने — ब्राह्मणांसाठी अद्भुत सामर्थ्य असलेल्या सूर्याची आराधना केली.