नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः। साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः
जिथे दुर्योधन राजा आहे, तिथे ही पृथ्वी पूर्ण नाही; चला, आपण सर्व जिथे पांडव जात आहेत तिथे जाऊ.
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः। हीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः
ते दयाळू, महात्मे, इंद्रिय आणि शत्रूंवर विजय मिळवलेले, नम्र, कीर्तीमान आणि धर्माचरणात नेहमी तत्पर आहेत.
एवमुक्त्वाऽनुजग्मुस्ते पाण्डवांस्तान्समेत्य च। ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान्
असे म्हणून, ते पांडवांच्या मागे गेले आणि कुंती-माद्रीपुत्रांना भेटून सर्वांनी हात जोडून त्यांना म्हणाले—
क्वगमिष्यथ भद्रंवस्त्यक्त्वाऽस्मान्दुःखभागिनः। वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ
तुम्ही आम्हाला, या दुःखात सामील झालेल्यांना सोडून कुठे जाणार? तुमच्यावर सदैव मंगल असो; जिथे तुम्ही जाल तिथे आम्हीही येऊ.
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः। उद्विग्नाः स्मो भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ
दुसऱ्यांनी दया न ठेवता अन्यायाने तुम्हाला हरवलं, हे ऐकून आम्ही सगळे फारच व्याकुळ झालो आहोत; तुम्ही आम्हाला इथे सोडून जाऊ नका.
भक्तानुरक्तान्सुहृदः सदा प्रियहिते रतान्। कुराजाघिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः
तुमच्यावर प्रेम करणारे, तुमच्या आनंदासाठी आणि भल्यासाठी नेहमीच तत्पर असणारे मित्र—कौरवांच्या राज्यात असलो तरी, आम्ही पूर्णपणे नष्ट होणार नाही.
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः। शुभाशुभाधिवासेन संसर्गः कुरुते यथा
आता ऐका, हे श्रेष्ठ पुरुषांनो, मी गुणदोष सांगतो—जसा जसा संग होतो, शुभ किंवा अशुभ, तसे तसे गुण येतात.
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा। पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः
जसं कापड, पाणी, तीळ, आणि माती यांना सुगंधी वस्तूंच्या संगाने वास येतो, तसंच फुलांच्या संगाने गुणही येतात.
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः। अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः
मोहाच्या जाळ्याचं मूळ म्हणजे मूढ लोकांचा संग; आणि सत्पुरुषांचा संग हा धर्माचा खरा उगम आहे, दिवसेंदिवस तो वाढतो.
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः। सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः
म्हणूनच, बुद्धिमान, वयोवृद्ध, चांगल्या स्वभावाचे, तप करणारे आणि शांततेला प्रिय असणाऱ्या सज्जनांचा संग करावा.
येषां त्रीण्यवदातानि विद्या योनिश्च कर्म च। ते सेव्यास्तैः समास्याहि शास्त्रेभ्योपि गरीयसी
ज्यांची विद्या, कुळ आणि वर्तन सगळं शुद्ध आहे, अशा लोकांची सेवा करावी, त्यांच्याशी जवळीक साधावी; ते शास्त्रांपेक्षा मोठे आहेत.
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु। पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात्
आपण काहीच केलं नाही तरी, पुण्यशील आणि सज्जनांच्या संगाने इथे पुण्य मिळतं; आणि पापी लोकांच्या संगाने पापच मिळतं.
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पाच्च सहासवात्। धर्माचाराः प्रहीयन्ते सिद्ध्यन्ति च न मानवाः
दुष्ट लोकांना पाहिलं, त्यांना स्पर्श केला, त्यांच्याशी बोललं किंवा त्यांच्यासोबत हसलं, की धर्माचरण कमी होतं आणि माणसांना यश मिळत नाही.
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्। मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठैः श्रेष्ठत्वमाप्नुयुः
खालच्या दर्जाच्या लोकांच्या संगाने बुद्धी कमी होते; मध्यम लोकांच्या संगाने ती मध्यम राहते; आणि श्रेष्ठांच्या संगाने श्रेष्ठपणा मिळतो.
अनीचैर्नाप्यविषयैर्नाधर्मिष्ठैर्विशेषतः। ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः। लोकाचारेषु संभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः
खालच्या, अयोग्य किंवा विशेषतः अधार्मिक लोकांकडून, जगात ज्यांचे गुण गाजतात—धर्म, काम, अर्थ यावर आधारलेले, वेदांनी सांगितलेले आणि सज्जनांनी मान्य केलेले—ते गुण मिळत नाहीत.
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः। इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोभिकाङ्क्षिणः
हे सगळे गुण, एकत्र आणि वेगवेगळे, तुमच्यात आहेत; आम्ही उत्तमपणाची इच्छा ठेवून, गुणी लोकांत राहायला इच्छितो.
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः। असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः
आम्ही धन्य आहोत, कारण आमच्यावर प्रेम आणि करुणा ठेवून, ब्राह्मण आणि इतर लोकही, अयोग्यांत सुद्धा गुण शोधतात आणि त्यांचं कौतुक करतात.
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः। नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया
म्हणून मी माझ्या भावांसह तुम्हा सर्वांना विनंती करतो—हे दुसऱ्या प्रकारे होऊ नये, कारण आमच्यावरच्या प्रेमापोटी आणि दयेमुळे हे करणं आवश्यक आहे.
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे। सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये
भीष्म हे माझे आजोबा आणि राजा आहेत; विदुर, माझी आई आणि माझे बरेच मित्र नागसाह्वय या नगरीत आहेत.
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः। युष्माभिः सहिताः सर्वे शोकसंतापविह्वलाः
ते सगळे, आणि तुम्हीही, आमच्या भल्यासाठी काळजीपूर्वक जपले गेले पाहिजेत, कारण ते दुःख आणि शोकाने व्याकुळ झाले आहेत.
निवर्ततागता दूरं ममागमनकाङ्क्षिणः। स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः
जे दूरवरून माझ्या येण्याची आतुरतेने वाट पाहत इथे आले, त्यांनी आता परत जावं; माझ्या मनात आपल्याच लोकांविषयी प्रेम आहे, आणि त्यांची जबाबदारी माझ्यावर आहे.
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम्। कृता तेन तु तुष्टिर्मे सत्कारश्च भविष्यति
हेच माझ्या सर्व कामांमध्ये सर्वात मोठं, मनात खोलवर बसलेलं आहे; हे पूर्ण झालं की मला समाधान आणि सन्मान मिळेल.
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः। चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः
धर्मराजानं ऐकून त्या प्रजांनी दुःखाने भरून, 'हाय राजा!' असं मोठ्यानं आक्रोश केला.
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः। अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान्
पार्थाचे गुण आठवून त्या दुःखी आणि फारच व्याकुळ प्रजांनी, पांडवांना भेटूनही, मनातून नको असतानाही परत फिरावं लागलं.
निवृत्तेषु तुं पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः। आजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम्
ते नगरवासी परत गेल्यावर पांडवांनी रथावर बसून, जाह्नवीच्या काठी असलेल्या प्रमाण नावाच्या मोठ्या वडाच्या झाडाजवळ गेले.
ते तं दिषसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः। ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि
त्या प्रदेशाच्या शेवटी असलेल्या त्या वडाजवळ पांडव वीर गेले आणि शुद्ध पाणी स्पर्श करून त्यांनी ती रात्र तिथे काढली.
उदकेनैव तां रात्रिमृषुस्ते दुःखकर्शिताः। अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः
दुःखाने थकलेले पांडवांनी ती रात्र फक्त पाणी पिऊन काढली; आणि काही ब्राह्मणांनी प्रेमापोटी त्यांचा पाठपुरावा केला.
साग्रयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः। स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः
होमाचे अग्नी विझवलेले, शिष्य आणि नातेवाईकांसह, त्या ब्राह्मणांनी वेढलेला राजा, वेद बोलणाऱ्यांच्या संगतीत तिथे शोभून दिसत होता.
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे। ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत
त्यांनी अग्नी प्रज्वलित केल्यावर, त्या सुंदर आणि शुभ वेळी, वेदघोषाच्या पुढाकाराने तिथे चर्चा सुरू झाली.
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः। आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षयां सर्वां व्यनोदयत्
हंसासारख्या मधुर आवाजात बोलणारे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कुरुकुळातील श्रेष्ठ राजाला धीर देत होते आणि त्याचं सगळं दुःख दूर करत होते.