तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला। स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु
ती अत्यंत माया दाखवत त्या अवस्थेत असलेल्या सर्व मुलांना जवळ गेली, त्यांना घट्ट मिठी मारली आणि खूप रडत बोलू लागली.
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान्। अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा
सदाचाराने वागणारे, व्रतस्थ राहणारे, कधीही क्षुद्र न होणारे, दृढ भक्ती असणारे आणि नेहमी देवांची पूजा करणारे तुम्ही, तरी तुमच्यावर हे दुर्दैव कसे आले?
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः। कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया
हे तुमच्यावर आलेले हे संकट कोणत्या विधीचा उलटफेर आहे? कुणाच्या वाईट हेतूमुळे हे घडले? मी पाहते की, कुणाच्या कुटिल विचाराने हे तुमच्यावर ओढवले आहे.
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम्। दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः
कदाचित हा माझ्या नशिबाचा दोष आहे, की मी तुम्हाला जन्म दिला—ज्यांनी इतके दुःख सहन केले, तरीही उत्तम गुणांनी युक्त आहात.
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः। वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः
समृद्धीपासून वंचित होऊन, तुम्ही या अरण्यात कसे राहाल? शरीराने जरी कृश असलात, तरी धैर्य, सामर्थ्य, उत्साह आणि तेज यात तुम्ही कधीही कमी नाही.
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम्। शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम्
जर असंच असेल, तर मी अज्ञानी राहणार नाही; कारण तुमचं वनवास निश्चित आहे. पांडू शतशृंग पर्वतावर गेल्यावर, मी हस्तिनापुराला जाणार नाही.
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा। यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम्
तुमचे वडील किती भाग्यवान होते, तपश्चर्या आणि बुद्धीने युक्त होते. त्यांनी आपल्या मुलांना अशा अवस्थेत न पाहता, स्वर्गात आपली प्रिय इच्छा पूर्ण केली.
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम्। मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु
आणि मी मद्रीलाही भाग्यवान समजते, जिला इंद्रियांच्या पलीकडचं ज्ञान होतं, जी सर्वार्थाने धर्मज्ञ आणि कल्याणकारी होती, आणि तिने परम अवस्था प्राप्त केली.
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता। जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम्
आनंदाने, विचाराने आणि कृतीने तिने मला मागे टाकलं; ज्या गोष्टीसाठी मी सर्वाधिक इच्छित होते, ती तिने मिळवली—माझं दुर्दैव, मी या दुःखाचा भागीदार राहिले.
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः। साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्
माझ्या मुलांनो, मी आता तुम्हाला, माझ्या अत्यंत प्रिय आणि कठीण मिळालेल्या मुलांना, पाहू शकणार नाही; म्हणून मीही वनात जाणार. हाय कृष्णे, तू मला का सोडतेस?
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः। ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम्
या नश्वर धर्माच्या जगात, विधात्याने निष्काळजीपणे काही केलं आहे का? माझा अंत त्याने ठरवला नाही, म्हणूनच मृत्यू मला घेऊन जात नाही.
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज। कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान्
हाय कृष्णा, द्वारकेत राहणारा, संकर्षणाचा भाऊ, तू कुठे आहेस? या दुःखातून मला आणि या उत्तम पुरुषांना वाचवायला तू का येत नाहीस?
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः। तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम्
जे पुरुष तुला अनादि आणि अनंत मानून नेहमी ध्यान करतात, त्यांचं रक्षण करतोस हे वचन कधीच फोल ठरू शकत नाही.
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः। नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया
हे जे खरं धर्म, कीर्ती, शौर्य आणि मोठेपणाचं पालन करतात, त्यांना दु:ख भोगायला नको; त्यांच्यावर नक्कीच दया करायला हवी.
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता।। स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता
धर्माचं खरं अर्थ जाणणाऱ्यांवर अशी आपत्ती कशी आली? आणि घराचे आधारस्तंभ असताना ही दुर्दशा कशी ओढवली?
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे। पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान्
अरे पांडू! अरे महाराज! कुठे आहेस? शत्रूंनी फसवून आणि जुगारात हरवून तुझे सज्जन पुत्र वनवासाला निघाले, आणि तू गप्प का बसलास?
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः। शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत्
सहदेवा, परत ये! तू मला फार प्रिय आहेस. माद्रीपुत्रा, वाईट मुलासारखा मला सोडून जाऊ नकोस, अगदी स्वतःच्या शरीरापेक्षा जास्त मला सोडू नकोस.
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः। मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि
तुझे भाऊ जर खरोखरच आपलं वचन पाळायचं ठरवत असतील, तर त्यांना जाऊ दे; पण तू इथेच राहून मला वाचवून मिळणारा धर्म मिळव.
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च। पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः
दुःखी कुंतीला वंदन करून आणि नमस्कार करून, आनंद हरवलेल्या पांडवांनी वनाकडे प्रस्थान केलं.
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः। प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः
विदुरानेही दुःखी कुंतीला समजावलं आणि स्वतःच जास्त दुःखी असूनही तिला हळूवारपणे घरात नेलं.
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत्। गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले
धृतराष्ट्रांच्या सर्व स्त्रियांनी, द्यूतसभेत कृष्णेचा अपमान, तिचं ओढून नेणं आणि तिचा निघून जाणं हे सर्व समजल्यावर—
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम्। दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः
त्या सर्वजणी मोठ्याने रडल्या, कुरूंची जोरात निंदा केली आणि बराच वेळ हातात तोंड लपवून बसून राहिल्या.
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा। ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान्
राजा धृतराष्ट्र आपल्या मुलांनी केलेल्या वाईट कृत्याचा विचार करत होता, त्याचं मन अस्वस्थ होतं आणि त्याला काहीच शांतता मिळाली नाही.
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः। क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति
तो अनेक विचारांनी ग्रस्त आणि शोकाने भरलेला होता. त्याने विदुराला लवकर बोलावायला सांगितलं.
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम्। तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः
मग विदुर धृतराष्ट्राच्या निवासस्थानी गेला आणि चिंतेने ग्रासलेल्या राजाने त्याला विचारपूस केली.
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे। धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत्
पांडव जुगारात हरले आणि वनात गेले, तेव्हा, राजा, धृतराष्ट्राला मोठी चिंता लागली.
तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्। निः श्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच सञ्जयः
संजय म्हणाला: लोकांचा राजा धृतराष्ट्र हा विचारात गुंतून, खोल श्वास घेत बसला होता, तेव्हा मी त्याला असे बोललो.
अवाप्य वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिप। प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि
राजा, तुला संपत्तीने भरलेली पृथ्वी मिळाली आणि पांडवांना राज्यातून हाकललं, तरीही तुला दु:ख का वाटतं?
अशोच्यत्वं कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति। पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि बलवद्भिर्महारथैः
ज्यांच्याशी वैर होणार आहे, त्यांच्यासाठी शोक का करतोस? पांडव हे युद्धात निष्णात आणि बलवान आहेत.
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरमुपस्थितम्। विनाशो येन लोकस्य सानुबन्धो भविष्यति
राजा, तुझ्या या कृत्यामुळे मोठं वैर निर्माण झालं आहे, ज्यामुळे या जगाचा आणि त्याच्या नातलगांचाही विनाश होईल.