ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत्
मग पांडवांच्या घरात, शहरात मोठा रडण्याचा आवाज उठला.
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम्। शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत्
कुंती, फारच दुःखी होऊन, द्रौपदीला चालताना पाहून, शोकाने भरलेल्या आवाजात, मोठ्या कष्टाने बोलली.
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत्। स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा
मुली, तुला दुःख करण्याचं काही कारण नाही; जरी हे मोठं संकट आलं असलं तरी, तू स्त्रीधर्म जाणतेस आणि तुझं वर्तनही चांगलं आहे.
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते। साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम्
शुद्ध हास्य असलेल्या कन्ये, तुला नवऱ्यांबद्दल काही सांगण्याची मला गरज नाही; तू सती आहेस, गुणांनी भरलेली आहेस, आणि दोन्ही कुटुंबांचं तू भूषण आहेस.
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे। अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता
हे कुरू लोक किती भाग्यवान आहेत, कारण तू त्यांना नष्ट केले नाहीस, हे निष्पापे. माझ्या निरंतर आठवणींनी बळ मिळवून, तू सुखरूप मार्गाने जा.
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते। गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि
भविष्यात सद्गृहस्थ स्त्रीला कधीही अपकीर्ती येत नाही. वडिलधाऱ्यांच्या धर्मामुळे तू सुरक्षित राहशील आणि लवकरच कल्याण मिळवशील.
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन्। यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः
माझा मुलगा सहदेव वनात राहील तेव्हा त्याची नेहमी काळजी घ्या. या संकटात सापडूनही, हा महात्मा कधीही खचू नये.
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला। शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ
अशी बोलून, ती देवी डोळ्यातून अश्रू वाहत, एकच रक्ताने माखलेला वस्त्र घालून, मोकळे केस सोडून बाहेर पडली.
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम्। अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः
ती जात असताना, कुंती दुःखाने रडत तिच्या मागे गेली. मग तिने आपल्या सर्व मुलांना पाहिले, ज्यांचे दागिने आणि वस्त्रे काढून घेतले होते.
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान्। परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान्
त्यांच्या अंगावर फक्त हरिणाची कातडी होती, लाजेने थोडे खाली मान घातली होती, शत्रूंनी वेढलेले आणि मित्रांनी दया दाखवलेली अशी त्यांची अवस्था होती.
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला। स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु
ती अत्यंत माया दाखवत त्या अवस्थेत असलेल्या सर्व मुलांना जवळ गेली, त्यांना घट्ट मिठी मारली आणि खूप रडत बोलू लागली.
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान्। अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा
सदाचाराने वागणारे, व्रतस्थ राहणारे, कधीही क्षुद्र न होणारे, दृढ भक्ती असणारे आणि नेहमी देवांची पूजा करणारे तुम्ही, तरी तुमच्यावर हे दुर्दैव कसे आले?
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः। कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया
हे तुमच्यावर आलेले हे संकट कोणत्या विधीचा उलटफेर आहे? कुणाच्या वाईट हेतूमुळे हे घडले? मी पाहते की, कुणाच्या कुटिल विचाराने हे तुमच्यावर ओढवले आहे.
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम्। दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः
कदाचित हा माझ्या नशिबाचा दोष आहे, की मी तुम्हाला जन्म दिला—ज्यांनी इतके दुःख सहन केले, तरीही उत्तम गुणांनी युक्त आहात.
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः। वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः
समृद्धीपासून वंचित होऊन, तुम्ही या अरण्यात कसे राहाल? शरीराने जरी कृश असलात, तरी धैर्य, सामर्थ्य, उत्साह आणि तेज यात तुम्ही कधीही कमी नाही.
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम्। शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम्
जर असंच असेल, तर मी अज्ञानी राहणार नाही; कारण तुमचं वनवास निश्चित आहे. पांडू शतशृंग पर्वतावर गेल्यावर, मी हस्तिनापुराला जाणार नाही.
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा। यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम्
तुमचे वडील किती भाग्यवान होते, तपश्चर्या आणि बुद्धीने युक्त होते. त्यांनी आपल्या मुलांना अशा अवस्थेत न पाहता, स्वर्गात आपली प्रिय इच्छा पूर्ण केली.
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम्। मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु
आणि मी मद्रीलाही भाग्यवान समजते, जिला इंद्रियांच्या पलीकडचं ज्ञान होतं, जी सर्वार्थाने धर्मज्ञ आणि कल्याणकारी होती, आणि तिने परम अवस्था प्राप्त केली.
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता। जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम्
आनंदाने, विचाराने आणि कृतीने तिने मला मागे टाकलं; ज्या गोष्टीसाठी मी सर्वाधिक इच्छित होते, ती तिने मिळवली—माझं दुर्दैव, मी या दुःखाचा भागीदार राहिले.
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः। साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्
माझ्या मुलांनो, मी आता तुम्हाला, माझ्या अत्यंत प्रिय आणि कठीण मिळालेल्या मुलांना, पाहू शकणार नाही; म्हणून मीही वनात जाणार. हाय कृष्णे, तू मला का सोडतेस?
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः। ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम्
या नश्वर धर्माच्या जगात, विधात्याने निष्काळजीपणे काही केलं आहे का? माझा अंत त्याने ठरवला नाही, म्हणूनच मृत्यू मला घेऊन जात नाही.
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज। कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान्
हाय कृष्णा, द्वारकेत राहणारा, संकर्षणाचा भाऊ, तू कुठे आहेस? या दुःखातून मला आणि या उत्तम पुरुषांना वाचवायला तू का येत नाहीस?
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः। तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम्
जे पुरुष तुला अनादि आणि अनंत मानून नेहमी ध्यान करतात, त्यांचं रक्षण करतोस हे वचन कधीच फोल ठरू शकत नाही.
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः। नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया
हे जे खरं धर्म, कीर्ती, शौर्य आणि मोठेपणाचं पालन करतात, त्यांना दु:ख भोगायला नको; त्यांच्यावर नक्कीच दया करायला हवी.
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता।। स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता
धर्माचं खरं अर्थ जाणणाऱ्यांवर अशी आपत्ती कशी आली? आणि घराचे आधारस्तंभ असताना ही दुर्दशा कशी ओढवली?
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे। पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान्
अरे पांडू! अरे महाराज! कुठे आहेस? शत्रूंनी फसवून आणि जुगारात हरवून तुझे सज्जन पुत्र वनवासाला निघाले, आणि तू गप्प का बसलास?
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः। शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत्
सहदेवा, परत ये! तू मला फार प्रिय आहेस. माद्रीपुत्रा, वाईट मुलासारखा मला सोडून जाऊ नकोस, अगदी स्वतःच्या शरीरापेक्षा जास्त मला सोडू नकोस.
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः। मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि
तुझे भाऊ जर खरोखरच आपलं वचन पाळायचं ठरवत असतील, तर त्यांना जाऊ दे; पण तू इथेच राहून मला वाचवून मिळणारा धर्म मिळव.
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च। पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः
दुःखी कुंतीला वंदन करून आणि नमस्कार करून, आनंद हरवलेल्या पांडवांनी वनाकडे प्रस्थान केलं.
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः। प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः
विदुरानेही दुःखी कुंतीला समजावलं आणि स्वतःच जास्त दुःखी असूनही तिला हळूवारपणे घरात नेलं.