कृपश्च वृषसेनश्च विकर्णश्च जयद्रथः। वाह्लीकः सोमदत्तश्च भूरिर्भूरिश्रवाः शलः
ना कृप, ना वृषसेन, ना विकर्ण, ना जयद्रथ, ना वाह्लीक, ना सोमदत्त, ना भूरि, ना भूरिश्रवा, ना शल—यापैकी कुणीही नाही.
शकुनिः ससुतश्चैव नृपाश्चान्ये च कौरवाः। नैते सर्वे रणोद्युक्ताः पार्थं सोढुमशक्नुवन्
शकुनी आणि त्याचा मुलगा, तसेच इतर सर्व कौरवराजे—हे सर्व युद्धासाठी सज्ज असले तरी, ते पार्थाला थोपवू शकणार नाहीत.
अर्जुनेन समो लोके नास्ति वीर्ये धनुर्धरः। योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना
संपूर्ण जगात अर्जुनाच्या बळाला आणि धनुर्विद्येला तोडीस तो धनुर्धारी नाही; अर्जुनासारखा फक्त अर्जुनच—दोन हात असो किंवा अनेक हात असो.
कस्त्वयोक्तः पुमान्वीरो बीभत्सुसमविक्रमः। तं ये व्रूहि महावीर्यं श्रोतुमिच्छामि पुत्रक
माझ्या मुला, तुझ्या तोंडून अर्जुनासारख्या पराक्रमी वीराचे नाव कधी ऐकले आहे का? असा महाशक्तिशाली कोण आहे, ते मला ऐकायचे आहे.
कार्तवीर्यस्य चरितं शृणु राजन्महात्मनः। अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः
राजा, तू महात्मा कार्तवीर्याची कथा ऐक; सर्व जगाचा पितामह, अव्यक्त मूळ असलेला ब्रह्मा—
ब्रह्मणोऽत्रिः सुतो विद्वानत्रेः पुत्रो निशाकरः। सोमस्य तदु बुधः पुत्रो बुधस्य तु पुरूरवाः
त्या ब्रह्माचा विद्वान पुत्र अत्री, अत्रीचा पुत्र निशाकर (चंद्र), चंद्राचा पुत्र बुध, आणि बुधाचा पुत्र पुरूरवा झाला.
तस्याप्यध सुतोऽप्यायुरायोस्तु नहुषः सुतः। नहुशस्य ययातिस्तु ययातेस्तनुजो यदुः?
त्याच्याही पुढे, आयूचा पुत्र नहुष झाला. नहुषाचा पुत्र ययाति, आणि ययातिचा मुलगा यदु.
यदोः पुत्रो महाराज सहस्रैजेति विश्रुतः। सहसौजसुतो राजञ्छक्रदासेति विश्रुतः?
राजा, यदुचा मुलगा सहस्रज नावाने प्रसिद्ध होता. सहस्रजाचा मुलगा शक्रदास म्हणून ओळखला जात असे.
शक्रदानस्य दायादो हेहयो नाम पार्थिवः। हेहयस्याभवत्पुत्रो धर्मनेत्र इति श्रुतः?
शक्रदानाचा वारसदार हेहय नावाचा राजा झाला. हेहयाचा मुलगा धर्मनेत्र म्हणून प्रसिद्ध झाला.
धर्मनेत्रस्य तु कृती कृतवीर्यस्तु कार्तिजः। कृतवीर्यस्य तनयो ह्यर्जुनो बलिनां वरः?
धर्मनेत्राचा मुलगा कृति, आणि कृतिचा पुत्र कृतवीर्य. कृतवीर्याचा मुलगा अर्जुन, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ होता.
स चार्जुनो महाराज तपो घोरं चकार ह। साग्रं वर्षायुतं जज्ञ इत्येवं मे श्रुतं पुरा?
राजा, त्या अर्जुनाने कठोर तपस्या केली. तो दहा हजार वर्षे तप करत होता, असे मी पूर्वी ऐकले आहे.
तथेयं पृथिवी राजन्सप्तद्वीपा सपत्तना। ससमुद्राकरा तात विधिनोग्रेण वै जिता?
राजा, त्याने या पृथ्वीवरील सात द्वीपांसह सर्व नगरं, समुद्र आणि तलाव यांना कठोर नियमाने जिंकले.
स चार्जुनोऽथ तेजस्वी तपः परमदुश्चरम्। दत्तमाराधयामास सोऽर्जुनोऽत्रिसुतं मुनिम्
मग तेजस्वी अर्जुनाने अतिशय कठीण तप करून अत्रीपुत्र दत्तात्रेय ऋषींची उपासना केली.
तस्य दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पार्थिवस्य वै। पूर्वं बाहुसहस्रं तु प्रार्थितः परमो वरः
राजा, दत्तात्रेयांनी त्याला चार वर दिले. त्याने सर्वात आधी हजार हातांचा श्रेष्ठ वर मागितला.
अधर्मे प्रीयमाणस्य सद्भिस्तत्र निवारणम्। धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैव हि रञ्जनम्
जेव्हा तो अधर्मात रमू लागला, तेव्हा सज्जनांनी त्याला थांबवले. त्याने धर्माने पृथ्वी जिंकली आणि धर्मानेच राज्य केले.
सङ्ग्रामान्सुबहून्कृत्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः। सङ्ग्रामे यतमानस्य वधश्चैवाधिकाद्रणै
त्याने अनेक युद्धे केली आणि हजारो शत्रू मारले. युद्धात झुंज देताना तो एका मोठ्या युद्धात मारला गेला.
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किल भारत। रथो ध्वजश्च सञ्जज्ञ इत्येवं मे श्रुतं परा
भरत, असे म्हणतात की युद्ध करत असताना अर्जुनाला हजार हातांसह रथ आणि ध्वज प्रकट झाले, हे मी प्राचीन काळापासून ऐकले आहे.
तथेयं पृथिवी राजन्त्सप्तद्वीपा सपत्तना। ससमुद्राकरा तात विधिनोग्रेण वै जिता
राजा, त्याने या पृथ्वीवरील सात द्वीपांसह सर्व नगरं, समुद्र आणि तलाव यांना कठोर नियमाने जिंकले.
चार्जुनोऽथ तेजस्वी सप्तद्वीपेश्वरो।़भवत्। च राजा महायज्ञानाजहार महाबलः। प्रशशास महाबाहुर्महीं स च समा बहूः
मग तेजस्वी अर्जुन सातही द्वीपांचा स्वामी झाला. त्या बलाढ्य राजाने मोठमोठी यज्ञे केली आणि आपल्या सामर्थ्याने अनेक वर्षे पृथ्वीचे राज्य केले.
ततोऽर्जुनः कदाचिद्वै राजन्माहिष्मतीपतिः। नर्मदां भरतश्रेष्ठं तां तु दारैर्ययौ सह
कधीतरी, राजा, माहिष्मतीचा स्वामी अर्जुन आपल्या पत्नींसह नर्मदा नदीवर गेला, हे भरतश्रेष्ठ.
ततस्तां स नदीं गत्वा प्रविश्यन्तर्जले तदा। कर्तुं राजञ्जलक्रीडां ततो राजोपचक्रमे
मग त्या नदीवर जाऊन, तो पाण्यात उतरला आणि राजाने आपल्या राणीसोबत जलक्रीडा सुरू केली.
तस्मिन्नेव ततः काले रावमो राक्षसैः सह। लङ्काया ईश्वरस्तात तं देशं प्रययौ बली
त्याच वेळी, लंकेचा स्वामी आणि बलाढ्य रावण राक्षसांसह त्या प्रदेशात आला.
ततस्तमर्जुनं दृष्ट्वा नर्मदायां दशाननः। नित्यं क्रोधपरो धीरो वरदानेन मोहितः
मग नर्मदेत अर्जुनाला पाहून, दहा डोक्यांचा रावण, नेहमीच क्रोधी पण स्थिर, वरामुळे मोहात पडला आणि त्याच्याकडे पाहू लागला.
अभ्यघावत्सुसङ्क्रुद्धो महेन्द्रं शम्बरो यथा। अर्जुनोऽप्यथ तं दृष्ट्वा रावणं प्रत्यवारयत्
खूप संतापून, तो अर्जुनावर तुटून पडला, जसे शंबराने पूर्वी इंद्रावर हल्ला केला होता. अर्जुनानेही रावणाला पाहून त्याला सामोरे गेले.
ततस्तौ चक्रतुर्युद्धं रावणश्चार्जुनश्च वै। ततस्तु दुर्जयं वीरं वरदानेन दर्पितम्
मग त्या दोघांनी — रावण आणि अर्जुन — एकमेकांशी युद्ध सुरू केलं. त्या वेळी वरदानामुळे गर्विष्ठ झालेला, जिंकता न येणारा तो वीर लढू लागला.
राक्षसेन्द्रं मनुष्येन्द्रो जित्वा बध्वा रणे बलात्। बध्वा धनुर्ज्यया राजन्विवेशाथ पुरीं स्वकाम्
माणसांचा राजा अर्जुनानं राक्षसांचा राजा रावणाला रणात जिंकून, जबरदस्तीने बांधून, धनुष्याच्या दोरीने त्याला बांधलं आणि मग आपल्या नगरात गेला.
स तु तं बन्धितं श्रुत्वा पुलस्त्यो रावणं तदा। मोक्षयाणास बन्धाद्वै पुरे दृष्ट्वाऽर्जुनं तदा
त्या वेळी पुलस्त्य ऋषींना रावण बांधला गेला आहे हे कळताच, ते त्याला सोडवायला आले आणि अर्जुनाला त्या नगरात पाहून, त्यांनी रावणाला बंदीतून मुक्त केलं.
ततः कदाचित्तेजस्वी कार्तवीर्योर्जुनो बली। समुद्रतीरं गत्वाथ विरचन्दर्पमोहितः
एकदा तेजस्वी आणि बलवान कार्तवीर्य अर्जुन, गर्व आणि मोह यामुळे भारावून जाऊन, समुद्राच्या काठावर गेला.
अवाकिरच्छितशरैः समुद्रं स तु भारत। तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरभाषत
त्याने तीक्ष्ण बाणांनी समुद्रावर मारा केला. तेव्हा समुद्राने हात जोडून नमस्कार केला आणि अर्जुनाशी बोलू लागला.
आशुगान्वीर मा मुञ्च ब्रूहि किं करवाणि ते। मदाश्रयाणि सत्वानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः। बाध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो
हे वीर, वेगवान बाण सोडू नकोस. मला सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू? माझ्यात राहणाऱ्या जीवांना तुझे बलवान बाण त्रास देत आहेत. राजसिंहा, त्यांना तू भीतीमुक्त कर.