खेचराणि च भूतानि वित्रेसुर्वै भयार्दिताः। नादित्यो विरराजाथ नापि वान्ति च मारुताः
आकाशात वावरणारी सगळी जीव भीतीने थरथर कापू लागली; सूर्य चमकला नाही आणि वारेही वाहत नव्हते.
न चन्द्रो न च नक्षत्रं द्यौर्दिशोन न विभान्ति ह। सर्वमाविद्धमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम्
चंद्र, तारे, आकाश किंवा दिशा काहीच दिसत नव्हत्या; सगळं जग, जड आणि चल, काळोखाने वेढून गेलं होतं.
उत्पतन्स वभौ पार्तो दिवाकर इवाम्बरे
तो वेगाने उडी मारताच, पार्थ आकाशात उगवणाऱ्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसला.
पार्थं दृष्ट्वा क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम्। भीमसेनो मुदा युक्तो युद्धायैव मनो दधे
क्रुद्ध पार्थ, जणू काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा दिसत होता; हे पाहून भीमसेनाला आनंद झाला आणि त्याचं मन युद्धाकडे वळलं.
पाञ्चाली च ददर्शाथ सुसङ्क्रुद्धं धनञ्जयम्। हन्तुकामं रिपून्मर्वान्सुपर्णमिव पन्नगान्
पांचालीनेही धनंजयाला पाहिलं, तो अतिशय रागावलेला आणि शत्रूंना मारण्याच्या इच्छेने पेटलेला होता, जसा गरुड सापांवर झडप घालतो तसा.
दुष्प्रेक्षः सोऽभवत्क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन्। तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं विव्यधुः पुरवासिनः
त्याच्या रागामुळे तो पाहायला अवघड झाला, जणू युगाच्या शेवटीचा अग्नी जसा धगधगतो तसा; त्याचं तेज पाहून नगरातील लोक घाबरले.
उत्पतन्तं तु वेगेन ततो दृष्ट्वा धनञ्जयम्। जग्राह स तदा राजा पुरुहूतो यथा हरिम्
पण जेव्हा धनंजय वेगाने पुढे गेला, तेव्हा राजाने त्याला थांबवलं, जसं इंद्राने हरिला आवर घातला असता तसं.
उवाच स घृणी ज्येष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः। मा पार्थ साहसं कार्षीर्मा विनाशं गमेद्यशः
तेव्हा मोठ्या मनाचा आणि दयाळू राजा युधिष्ठिर म्हणाला, 'पार्था, असं धाडस करू नकोस, तुझ्या कीर्तीला नाश होईल.'
अहमेतान्पापकृतो द्यूतज्ञान्दग्धुमुत्सहे। कन्त्त्वसत्यगतिं दृष्ट्वा क्रोधो नाशमुपैति मे
'हे पापी जुगारी जळून गेले असते तरी मी सहन केलं असतं; पण असत्याचा मार्ग पाहून माझा राग शांत होतो,' असं त्याने सांगितलं.
त्वमिमं जगतोऽर्थे वै कोपं संयच्छ पाण्डव
'या जगाच्या भल्यासाठी, पांडवा, तुझा राग आवर.'
एवमुक्तस्तदा राज्ञा पाण्डवोऽथ धनञ्जयः। क्रोधं संशमयन्पार्थो धार्तराष्ट्रं प्रति स्थितः
राजाने असं सांगितल्यावर, पांडव धनंजयाने आपला राग शांत केला आणि धृतराष्ट्रपुत्रांसमोर ठामपणे उभा राहिला.
तस्मिन्वीरे प्रशान्ते तु पाण्डवे फल्गुने पुनः। सुसम्प्रहृष्टमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम्
त्या वीर पांडव फाल्गुनाचा राग शांत झाल्यावर, सगळं जग, जड आणि चल, पुन्हा अत्यंत आनंदित झालं.
वारितं च तथा दृष्ट्वा भ्रात्रा पार्थं वृकोदरः। बभूव विमना राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै
पार्थाला असं भावाने थांबवलेलं पाहून, वृकोदर निराश झाला आणि तिथे पूर्ण शांतता पसरली, राजन.
ततो राज्ञो धृतराष्ट्रस्य गेहे गोमायुरुच्चैर्व्याहरदग्निहोत्रे। तं रासभाः प्रत्यभाषन्त राज- न्समन्ततः पक्षिणश्चैव रौद्राः
मग धृतराष्ट्र राजाच्या घरात, अग्निहोत्राजवळ एक कोल्हा मोठ्याने ओरडला; त्याला सर्व बाजूंनी गाढवे प्रतिसाद देऊ लागली, आणि भयंकर पक्षीदेखील, राजन.
तं वै शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी शुश्राव घोरं सुबलात्मजा च। भीष्मो द्रोणो गौतमश्चापि विद्वान् स्वस्तिस्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चैः
सत्य जाणणारे त्या आवाजाला ओळखतात; सुभलाचा मुलगा तो भयंकर आवाज ऐकतो, भीष्म, द्रोण आणि विद्वान गौतम हेसुद्धा ऐकतात. ते सर्व मोठ्याने म्हणतात, 'कल्याण होवो! कल्याण होवो!'
ततो गान्धारी विदुरश्चापि विद्वां- स्तमुत्पातं घोरमालक्ष्य राज्ञे। निवेदयामासतुरार्तवत्तदा ततो राजा वाक्यमिदं बभाषे
मग गांधारी आणि विद्वान विदुर यांनी तो भयंकर अपशकुन पाहून दुःखी मनाने राजाला सांगितला; तेव्हा राजा असे म्हणाला—
हतोऽसि दुर्योधन मन्दबुद्धे यस्त्वं सभायां कुरुपुङ्गवानाम्। स्त्रियं समाभाषसि दुर्विनीत विशेषतो द्रौपदीं धर्मपत्नीम्
दुर्योधन, मूर्खा, तू नष्ट झालास; कारण कुरूंच्या सभेत तू स्त्रीला, विशेषतः धर्मपत्नी द्रौपदीला, नीच शब्दांनी बोललास.
एवमुक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी हितान्वेषी बान्धवानामपायात्। कृष्णां पाञ्चालीमब्रवीत्सान्त्वपूर्वं
असे म्हणून विचारशील धृतराष्ट्र, आपल्या नातेवाईकांचे भले शोधत, निघून गेला; मग त्याने पाञ्चाळ देशातील कृष्णेला शांतपणे संबोधले.
वरं वृणीष्व पाञ्चालि मत्तो यदभिवाञ्छसि
पाञ्चाळी, तू माझ्याकडून जे काही हवे आहे ते माग.
ददासि चेद्वरं मह्यंवृणोमि भरतर्षभ। सर्वधर्मानुगः श्रीमानदासोऽस्तु युधिष्ठिरः
जर तू मला वर देणार असशील, हे भरतश्रेष्ठ, तर मी असा वर मागतो की, धर्माला आणि श्रीमंतीला नेहमीच निष्ठावान युधिष्ठिर कधीही दास होऊ नये.
मनस्विनमजानन्तो मैवं ब्रूयुः कुमारकाः। एतं वै दासपुत्रेति प्रतिविन्ध्यं ममात्मजम्
माझ्या मुलाचा खरा स्वभाव न कळणारे मुले कधीही माझ्या प्रतिविंध्याला 'दासाचा मुलगा' असे म्हणू नयेत.
राजपुत्रः पुरा भूत्वा यथा नान्यः पुमान्क्वचित्। लालितो दासपुत्रत्वं पश्यन्नश्येद्धि भारत
जो पूर्वी राजपुत्र होता आणि इतर कुणापेक्षा जास्त लाडका होता, त्याने दास्य पाहून नष्ट व्हावे हे योग्य नाही, हे भारत.
एवं भवतु कल्याणि यथा त्वमभिभाषसे। द्वितीयं ते वरं भद्रे ददानि वरयस्व ह। मनो हि मे वितरति नैकं त्वं वरमर्हसि
तू जसे बोललीस तसेच होवो, कल्याणी. मी तुला दुसरा वर देतो, भद्रे; अजून एक वर माग, कारण केवळ एक वर देऊन माझे मन शांत होत नाही.
सरथौ सघनुष्कौ न भीमसेनधनञ्जयौ। यमौ च वरये राजन्नदासान्स्ववशानहम्
राजा, मी असा वर मागते की, भीमसेन आणि धनंजय, त्यांच्या रथासह आणि धनुष्यांसह, तसेच दोन्ही जुळे, हे दास होऊ नयेत, ते आपल्या इच्छेप्रमाणे स्वतंत्र राहावेत.
तथाऽस्तु ते महाभागे यथा त्वं नन्दिनीच्छसि। तृतीयं वरयास्मत्तो नासि द्वाभ्यां सुसंस्कृता
हे महाभाग्यवती, जशी तुझी इच्छा आहे तशीच होवो. तू तिसरा वर माग, कारण दोन वऱ्यांनी तुझे समाधान झालेले नाही.
लोभो धर्मस्य नाशाय भगवन्नाहमुत्सहे। अनर्हा वरमादातुं तृतीयं राजसत्तम
लोभ हा धर्माचा नाश करतो, भगवन्; मी तिसरा वर घेण्यास पात्र नाही, राजसत्तम.
एकामाहुर्वैश्यवरं द्वौ तु क्षत्रस्त्रियो वरौ। त्रयस्तु राज्ञो राजेन्द्र ब्राह्मणस्य शतं वराः
वैश्य स्त्री एकच वर मागू शकते, क्षत्रिय स्त्री दोन, राणी तीन, आणि ब्राह्मण स्त्री शंभर वरे मागू शकते, हे राजेंद्र.
पापीयांस इमे भूत्वा सन्तीर्णाः पतयो मम। वेत्स्यन्ति चैव भद्राणि राजन्पुण्येन कर्मणा
माझे पती जरी मोठे दुर्दैवी झाले तरी आता मुक्त झाले आहेत; त्यांच्या पुण्यकर्माने, हे राजा, त्यांना कल्याण मिळेल.
या नः श्रुता मनुष्येषु स्त्रियो रूपेण संमताः। तासामेतादृशं कर्म न कस्याश्चन शुश्रुम
आपण माणसांत ज्या स्त्रिया रूपाने प्रसिद्ध आहेत त्यांच्याबद्दल ऐकले आहे, पण अशा प्रकारचे कृत्य कुणीही केले असे कधी ऐकले नाही.
क्रोधाविष्टेषु पार्थेषु धार्तराष्ट्रेषु चाप्यति। द्रौपदी पाण्डुपुत्राणां कृष्णा शान्तिरिहाभवत्
पांडव पुत्र रागाने भरले असताना, आणि धृतराष्ट्र पुत्रही तसेच, तेव्हा कृष्णा द्रौपदी हिने पांडवांमध्ये शांतता आणली.