सख्यं मेऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर। बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यमेव च
'जशी तुझी इच्छा, पुरंदर, तशी आपली मैत्री असो. पण माझं बळ फार मोठं आणि सहन न होणारं आहे, हे जाणून ठेव.'
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम्। `अनिमित्तं सुरश्रेष्ठ सद्यः प्राप्नोति गर्हणाम्
'सज्जन लोक स्वतःच्या बळाचं कौतुक करत नाहीत, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ. कारण असं कारण नसताना केलेलं बढाई ताबडतोब निंदा मिळवून देतं.'
गुणसंकीर्तनं चापि पृष्टेनान्येन गोपते। वक्तव्यं न तु वक्तव्यं स्वयमेव शतक्रतो
'कोणी विचारलं तरच, हे पृथ्वीच्या स्वामी, आपले गुण सांगावेत; पण स्वतःहून सांगू नयेत, हे शतक्रतु.'
सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया। न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यमनिमित्ततः
'पण तू मला मित्र म्हणालास आणि विचारलंस, म्हणून मी सांगतो. कारण कारण नसताना स्वतःचं कौतुक सांगू नये.'
सपर्वतवनामुर्वीं ससागरजलामिमाम्। वहे पक्षेण वै शक्र त्वामप्यत्रावलम्बिनम्
'हे शक्र, एका पंखावर मी ही पृथ्वी, तिचे डोंगर, जंगलं आणि समुद्रांचं पाणी, आणि तुलाही, जर तू माझ्यावर विसंबलास, सहज उचलू शकतो.'
सर्वान्संपिण्डितान्वापि लोकान्सस्थाणुजङ्गमान्। वहेयमपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद्बलम्
'सर्व स्थावर-जंगम लोकांसकट सगळ्या लोकांना मी थकवा न येता उचलू शकतो; हेच माझं मोठं बळ आहे, हे जाण.'
इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः। आह शौनक देवेन्द्रः सर्वलोकहितः प्रभुः
असं सांगितल्यावर, किरीटी अर्जुन, सर्वात तेजस्वी आणि भाग्यवान, याला शौनक — सर्व देवतांचा अधिपती आणि सर्व लोकांचा हितचिंतक — उत्तर देतो.
एवमेव यथात्थ त्वं सर्वं संभाव्यते त्वयि। संगृह्यतामिदानीं मे सख्यमत्यन्तमुत्तमम्
तू जसं सांगितलंस, तसंच होईल; तुझ्यात सर्व काही शक्य आहे. आता माझ्याकडून ही श्रेष्ठ आणि कायमची मैत्री स्वीकार.
न कार्यं यदि सोमेन मम सोमः प्रदीयताम्। अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर्येभ्यो दद्याद्भवानिमम्
माझ्या काही उपयोगाचा सोम नसेल, तर तो सोम देऊ द्या. ज्यांना तू हा सोम दिलास, तेच आपल्याला त्रास देतील.
किंचित्कारणमुद्दिश्य सोमोऽयं नीयते मया। न दास्यामि समापातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम्
एक कारणासाठी मी हा सोम नेत आहे. मी कोणालाही हा सोम पिण्यास देणार नाही.
यत्रेमं तु सहस्राक्ष निक्षिपेयमहं स्वयम्। त्वमादाय ततस्तृर्णं हरेथास्त्रिदिवेश्वर
मी ज्या ठिकाणी स्वतः हा सोम ठेवीन, त्या वेळी, हे सहस्रनेत्र, तू तो कुश उचलून घे आणि ने, हे त्रैलोक्याधिपती.
वाक्येनानेन तुष्टोऽहं यत्त्वयोक्तमिहाण्डज। यमिच्छसि वरं मत्तस्तं गृहाण खगोत्तम
तू इथे जे बोललास त्याने मी संतुष्ट आहे, हे अंडजन्मा. तू ज्या वराची इच्छा करतोस, तो माझ्याकडून घे, हे श्रेष्ठ पक्षिराज.
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं कद्रूपुत्राननुस्मरन्। भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः
असं ऐकून, कद्रूच्या मुलांची आठवण न ठेवता त्याने उत्तर दिलं — 'हे शक्र, हे बलाढ्य साप माझ्या अन्नात सामील होवोत.'
ईशोऽहमपि सर्वस्य करिष्यामि तु तेऽर्थिताम्। भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः
मी सर्वांचा स्वामी आहे आणि तुझी मागणी पूर्ण करीन. हे शक्र, हे बलाढ्य साप माझ्या अन्नात सामील होवोत.
तथेत्युक्त्वाऽन्वगच्छत्तं ततो दानवसूदनः। देवदेवं महात्मानं योगिनामीश्वरं हरिम्
'तसेच होवो' असे म्हणून, दानवांचा संहार करणारा तो योगींचा स्वामी, देवांचा देव, हरि याच्या मागे गेला.
स चान्वमोदत्तं चार्थं यथोक्तं गरुडेन वै। इदं भूयो वचः प्राह भगवांस्त्रिदशेश्वरः
गरुडाने जसे सांगितले तसेच मान्य करून, त्या भगवंताने, देवांचा स्वामी, पुन्हा असे शब्द उच्चारले.
हरिष्यामि विनिक्षिप्तं सोममित्यनुभाष्य तम्। आजगाम ततस्तूर्णं सुपर्णी मातुरन्तिकम्
'मी हा सोम ठेवला की घेईन,' असे त्याला सांगून, सुपर्णी लगेच आपल्या आईकडे गेला.
विनयावनतो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्। इदमानीतममृतं देवानां भवनान्मया
विनयाने आणि नम्रपणे, त्याने असे सांगितले — 'हे अमृत मी देवांच्या निवासस्थानातून आणले आहे.'
प्रशाधि किमितो मातः करिष्यामि शुभव्रते
आई, तू सांग, मी काय करू? हे शुभव्रते, तुझ्या आज्ञेची मी वाट पाहतो.
इदमानीतममृतं निक्षेप्स्यामि कुशेषु वः
हे अमृत मी तुमच्यासाठी कुशावर ठेवीन.
स्नाता मङ्गलसंयुक्तास्ततः प्राश्नीत पन्नगाः। भवद्भिरिदमासीनैर्यदुक्तं तद्वचस्तदा
स्नान करून, मंगलकार्यांनी युक्त होऊन, मग साप हे अमृत घेतील. तुम्ही इथे बसलेले जसे बोललात, तसेच होईल.
अदासी चैव मातेयमद्यप्रभृति चास्तु मे। यथोक्तं भवतामेतद्वचो मे प्रतिपादितम्
आजपासून ही माता माझी असो; तुम्ही जसे सांगितले, तसे तुमचे शब्द माझ्यासाठी पूर्ण झाले.
ततः स्नातुं गताः सर्पाः प्रत्युक्त्वा तं तथेत्युत। शक्रोऽप्यमृतमाक्षिप्य जगाम त्रिदिवं पुनः
मग साप 'तसेच होवो' असे उत्तर देऊन स्नानाला गेले. शक्रानेही अमृत उचलले आणि पुन्हा स्वर्गात गेला.
अथागतास्तमुद्देशं सर्पाः सोमार्थिनस्तदा। स्नाताश्च कुतजप्याश्च प्रहृष्टाः कृतमङ्गलाः
मग सोम मिळविण्याची इच्छा असलेले साप त्या ठिकाणी आले, स्नान केले, जप म्हणले, आनंदित झाले आणि मंगलकार्यांनी युक्त झाले.
परस्परकृतद्वेषाः सोमप्राशनकर्मणि। अहं पूर्वमहं पूर्वमित्युक्त्वा ते समाद्रवन्
एकमेकावर राग धरून, ते सर्वजण 'मी आधी, मी आधी' असे म्हणत सोमपानासाठी धावले.
यत्रैतदमृतं चापि स्थापितं कुशसंस्तरे। तद्विज्ञाय हृतं सर्पाः प्रतिमायाकृतं च तत्
जेव्हा अमृत कुशाच्या आसनावर ठेवले होते, तेव्हा सर्पांना कळले की ते कुणीतरी घेऊन गेले आहे आणि त्याजागी बनावट ठेवले आहे.
सोमस्थानमिदं चेति दर्भांस्ते लिलिहुस्तदा। ततो द्विधा कृता जिह्वाः सर्पाणां तेन कर्मणा
'हेच सोमाचे स्थान आहे' असे समजून सर्पांनी त्या वेळी कुशाची पाती चाटली; त्यामुळे त्यांच्या जीभा दोन भागात विभागल्या गेल्या.
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्दर्भास्तेऽथ पवित्रिणः। `नागाश्च वञ्चिता भूत्वा विसृज्य विनतां ततः। विषादमगमंस्तीव्रं गरुडस्य बलात्प्रभो
अमृताचा स्पर्श झाल्यामुळे ते कुश शुद्ध आणि अमर झाले; पण सर्प फसले गेले आणि विनताला सोडून, गरुडाच्या सामर्थ्यामुळे ते फार दुःखी झाले.
एवं तदमृतं तेन हृतमाहृतमेव च। द्विजिह्वाश्च कृताः सर्पा गरुडेन महात्मना
अशा प्रकारे, ते अमृत गरुडाने नेले आणि सर्पांच्या जीभा त्याने दोन भागात केल्या.
ततः सुपर्णः परमप्रहर्षवा- न्विहृत्य मात्रा सह तत्र कानने। भुजंगभक्षः परमार्चितः खगै- रहीनकीर्तिर्विनतामनन्दयत्
मग सुपर्ण गरुड अत्यंत आनंदित होऊन, सर्व पक्ष्यांनी 'सर्पभक्षक' म्हणून त्याचा सन्मान केला, जरी त्याची कीर्ती काहीशी कमी झाली, तरी त्याने वनात आपल्या आई विनताला आनंद दिला.