चक्षुर्विषौ महाघोरौ नित्यं क्रुद्धौ तरस्विनौ। अमृतस्यैव रक्षार्थं ददर्श भुजगोत्तमौ
त्यांचे डोळे विषारी, अत्यंत भयंकर, नेहमी रागावलेले आणि वेगवान होते; अमृताचे रक्षण करण्यासाठी ठेवलेले ते दोन श्रेष्ठ सर्प त्याने पाहिले.
सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ। तयोरेकोऽपि यं पश्येत्स तूर्णं भस्मसाद्भवेत्
त्यांचे डोळे नेहमी संतप्त आणि कधीही न झपकणारे होते; त्यांच्यापैकी कोणीही ज्या व्यक्तीकडे पाहील, तो क्षणात राख होई.
तौ दृष्ट्वा सहसा खेदं जगाम विनतात्मजः। कथमेतौ महावीर्यौ जेतव्यौ हरिभोजिनौ
ते पाहून, विनतेचा मुलगा अचानक घाबरला: 'हे दोन बलाढ्य, पिंगटांचा भक्षण करणारे, कसे जिंकता येतील?' असे त्याला वाटले.
इति संचिन्त्य गरुडस्तयोस्तूर्णं निराकरः।' तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णः सहसाऽऽवृणोत्। ताभ्यामदृष्टरूपोऽसौ सर्वतः समताडयत्
असे विचार करून, गरुडाने पटकन भीती झटकली; त्याने धुळीने त्या दोघांचे डोळे झाकले आणि आपले रूप अदृश्य करून, सर्व बाजूंनी त्यांना जोरात मारले.
तयोरङ्गे समाक्रम्य वैनतेयोऽन्तरिक्षगः। आच्छिनत्तरसा मध्ये सोममभ्यद्रवत्ततः
त्या दोघांच्या अंगावर चढून, आकाशात विहरणारा विनतेचा पुत्र वेगाने त्यांना मध्येच छाटून, लगेच सोमाकडे धावला.
समुत्पाट्यामृतं तत्र वैनतेयस्ततो बली। उत्पपात जवेनैव यन्त्रमुन्मथ्य वीर्यवान्
तेथे, बलवान विनतेपुत्राने अमृत उचलले आणि शक्तीने ते यंत्र फोडून, मोठ्या वेगाने वर उडून गेला.
अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु निःसृतः। आगच्छदपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां ततः
अमृत न पिता, त्या पक्ष्याने ते पटकन उचलले आणि थकवा न येता निघून गेला; जाताना त्याने सूर्याच्या तेजालाही झाकून टाकले.
विष्णुना च तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान्। तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा
त्या वेळी आकाशात विनतेपुत्र विष्णूंना भेटला; त्याच्या लोभ नसलेल्या कृत्यामुळे नारायण संतुष्ट झाले.
तमुवाचाव्ययो देवो वरदोऽस्मीति खेचरम्। स वव्रे तव तिष्ठेयमुपरीत्यन्तरिक्षगः
अक्षय देवाने त्या आकाशात फिरणाऱ्याला सांगितलं, 'मी वर देणारा आहे.' तेव्हा तो, आकाशातून जात असताना, म्हणाला, 'माझं स्थान तुझ्या वर असू दे.'
उवाच चैनं भूयोऽपि नारायणमिदं वचः। अजरश्चामरश्च स्याममृतेन विनाऽप्यहम्
त्याने पुन्हा नारायणाला म्हणलं, 'माझं वय कधीच वाढू नये आणि मी अमर राहू दे, अमृत न घेताही.'
एवमस्त्विति तं विष्णुरुवाच विनतासुतम्। प्रतिगृह्य वनौ तौ च गरुडो विष्णुमब्रवीत्
विष्णूंनी विनता-पुत्राला 'तसं होवो' असं सांगितलं. वर मिळाल्यावर गरुडाने त्या वनात विष्णूला विचारलं.
भवतेपि वरं दद्यां वृणोतु भगवानपि। तं वव्रे वाहनं विष्णुर्नरुत्मन्तं महाबलम्
'तुलाही मी एक वर देतो, भगवंताने काही मागावं,' असं गरुड म्हणाला. विष्णूंनी त्याला, त्या अद्वितीय आणि बलाढ्याला, स्वतःचं वाहन म्हणून निवडलं.
ध्वजं च चक्रे भगवानुपरि स्थास्यसीति तम्। एवमस्त्विति तं देवमुक्त्वा नारायणं खगः
भगवंताने त्याला आपला ध्वज केला आणि म्हणाले, 'तू माझ्या वर राहशील.' 'तसं होवो' असं सांगून तो पक्षीराज नारायणाला नमस्कार करून निघून गेला.
वव्राज तरसा वेगाद्वायुं स्पर्धन्महाजवः। तं व्रजन्तं खगश्रेष्ठं वज्रेणेन्द्रोऽभ्यताडयत्
तो प्रचंड वेगाने, वाऱ्याशी स्पर्धा करत, पुढे गेला. जात असताना, इंद्राने वज्राने त्या श्रेष्ठ पक्षाला मारलं.
हरन्तममृतं रोषाद्गरुडं पक्षिणां वरम्। तमुवाचेन्द्रमाक्रन्दे गरुडः पततां वरः
इंद्राने रागाने, अमृत घेऊन जाणाऱ्या पक्षीराज गरुडाला वज्राने मारलं. तेव्हा आकाशात उडणाऱ्या श्रेष्ठ गरुडाने, इंद्राच्या ओरडण्यावर, त्याला उत्तर दिलं.
प्रहसञ्श्लक्ष्णया वाचा तथा वज्रसमाहतः। ऋषेर्मानं करिष्यामि वज्रं यस्यास्थिसंभवम्
गरुड हसत, आणि वज्राचा आघात सहन करत, गोड शब्दांत म्हणाला, 'ज्याच्या हाडापासून वज्र बनलं, त्या ऋषीचा मी मान ठेवीन.'
वज्रस्य च करिष्यामि तवैव च शतक्रतो। एतत्पत्रं त्यजाम्येकं यस्यान्तं नोपलप्स्यसे
'मी वज्राचाही आणि तुझाही आदर करीन, शतक्रतु. मी एक पिसं टाकतो, ज्याचा शेवट तुला कधीच सापडणार नाही.'
न च वज्रनिपातेन रुजा मेऽस्तीह काचन। एवमुक्त्वा ततः पुत्रमुत्ससर्ज स पक्षिराट्
'या वज्राच्या आघाताने मला काहीही वेदना होत नाही.' असं सांगून, त्या पक्षीराजाने आपला मुलगा सोडून दिला.
सुरूपं पत्रमालक्ष्य सुपर्णोऽयं भवत्विति। तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं सहस्राक्षः पुरंदरः। खगो महदिदं भूतमिति मत्वाऽभ्यभाषत
सुंदर पिसं पाहून, सर्वांनी म्हटलं, 'हा सुपर्ण असो.' हे अद्भुत दृश्य पाहून, हजार डोळ्यांचा पुरंदर, हा पक्षी मोठा आहे असं समजून, बोलू लागला.
बलं विज्ञातुमिच्छामि यत्ते परमनुत्तमम्। सख्यं चानन्तमिच्छामि त्वया सह खगोत्तम
'तुझं श्रेष्ठ आणि अतुलनीय बळ मला जाणून घ्यायचं आहे, आणि तुझ्याशी अखंड मैत्री हवी आहे, हे पक्षीराज.'
सख्यं मेऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर। बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यमेव च
'जशी तुझी इच्छा, पुरंदर, तशी आपली मैत्री असो. पण माझं बळ फार मोठं आणि सहन न होणारं आहे, हे जाणून ठेव.'
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम्। `अनिमित्तं सुरश्रेष्ठ सद्यः प्राप्नोति गर्हणाम्
'सज्जन लोक स्वतःच्या बळाचं कौतुक करत नाहीत, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ. कारण असं कारण नसताना केलेलं बढाई ताबडतोब निंदा मिळवून देतं.'
गुणसंकीर्तनं चापि पृष्टेनान्येन गोपते। वक्तव्यं न तु वक्तव्यं स्वयमेव शतक्रतो
'कोणी विचारलं तरच, हे पृथ्वीच्या स्वामी, आपले गुण सांगावेत; पण स्वतःहून सांगू नयेत, हे शतक्रतु.'
सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया। न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यमनिमित्ततः
'पण तू मला मित्र म्हणालास आणि विचारलंस, म्हणून मी सांगतो. कारण कारण नसताना स्वतःचं कौतुक सांगू नये.'
सपर्वतवनामुर्वीं ससागरजलामिमाम्। वहे पक्षेण वै शक्र त्वामप्यत्रावलम्बिनम्
'हे शक्र, एका पंखावर मी ही पृथ्वी, तिचे डोंगर, जंगलं आणि समुद्रांचं पाणी, आणि तुलाही, जर तू माझ्यावर विसंबलास, सहज उचलू शकतो.'
सर्वान्संपिण्डितान्वापि लोकान्सस्थाणुजङ्गमान्। वहेयमपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद्बलम्
'सर्व स्थावर-जंगम लोकांसकट सगळ्या लोकांना मी थकवा न येता उचलू शकतो; हेच माझं मोठं बळ आहे, हे जाण.'
इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः। आह शौनक देवेन्द्रः सर्वलोकहितः प्रभुः
असं सांगितल्यावर, किरीटी अर्जुन, सर्वात तेजस्वी आणि भाग्यवान, याला शौनक — सर्व देवतांचा अधिपती आणि सर्व लोकांचा हितचिंतक — उत्तर देतो.
एवमेव यथात्थ त्वं सर्वं संभाव्यते त्वयि। संगृह्यतामिदानीं मे सख्यमत्यन्तमुत्तमम्
तू जसं सांगितलंस, तसंच होईल; तुझ्यात सर्व काही शक्य आहे. आता माझ्याकडून ही श्रेष्ठ आणि कायमची मैत्री स्वीकार.
न कार्यं यदि सोमेन मम सोमः प्रदीयताम्। अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर्येभ्यो दद्याद्भवानिमम्
माझ्या काही उपयोगाचा सोम नसेल, तर तो सोम देऊ द्या. ज्यांना तू हा सोम दिलास, तेच आपल्याला त्रास देतील.
किंचित्कारणमुद्दिश्य सोमोऽयं नीयते मया। न दास्यामि समापातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम्
एक कारणासाठी मी हा सोम नेत आहे. मी कोणालाही हा सोम पिण्यास देणार नाही.