जातरूपस्य मुख्यस्य नार्घो यस्य हि भारत। एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया
हे सोनं शुद्ध आणि उत्तम असून त्याची किंमत मोजता येणार नाही, हेच माझं धन आहे, राजन, आणि त्यावर मी तुझ्याशी जुगार खेळतो.
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः। जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभापतः
हे ऐकून, कपटाचा निर्धार करून शकुनीने जुगारात युधिष्ठिराला सांगितले, 'तू हरलास.'
एवं प्रवर्तिते द्यूते घोरे सर्वापहारिणि। सर्वसंशयनिर्मोक्ता विदुरो वाक्यमब्रवीत्
असा भयंकर आणि सर्व काही हिरावून घेणारा जुगार सुरू असताना, सर्व शंका दूर करणारे विदुर बोलले.
महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि भारत। मुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम्
महान राजा, मी तुला जे सांगणार आहे ते नीट ऐक, हे भारत. जरी तुला ते ऐकायला आवडणार नसलं, तरी जसं मरणासन्न माणसाला औषध नकोसं वाटतं, तसं असलं तरी ऐक.
यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव गोमायुवद्विस्वरं पापचेताः। दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः सोऽयं युक्तो भवतां कालहेतुः
दुर्योधन, जो भारत कुळाचा नाश करणारा आहे, जन्मताच कोल्ह्याप्रमाणे ओरडला होता, त्याचं मन वाईट आहे; तोच आता तुमच्या विनाशाचा कारणीभूत झाला आहे.
गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मोहान्न बुध्यसे। दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम
तू मोहामुळे ओळखत नाहीस की, आपल्या घरात दुर्योधनाच्या रूपाने कोल्हा ठेवला आहेस. आता माझं शहाणपणाचं बोलणं ऐक.
मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नैव बुध्यते। आरुह्य तं मज्जति वा पतनं चाधिगच्छति
मध मिळालं की मधमाशी कड्यावर आहे हे लक्षात घेत नाही; वर चढून ती पडते आणि नष्ट होते.
सोऽयं मत्तोऽक्षद्यूतेन मधुवन्न पीरक्षते। प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः
त्याचप्रमाणे, जुगाराच्या नशेत तो पुढे काय होईल हे पाहत नाही, आणि मोठ्या वीरांशी वैर केल्याचंही त्याला भान राहत नाही.
विदितं मे महाप्राज्ञ भोजेष्वेवासमञ्जसम्। पुत्रं संत्यक्तवान्पूर्वं पौराणां हितकाम्यया
माझ्या माहितीनुसार, हे ज्ञानी, भोजांमध्ये असाच अन्याय झाला होता; लोकांच्या भल्यासाठी त्यांनी स्वतःचा मुलगा सोडला होता.
अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन्। नियोगात्तु हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिना
अंधक, यादव आणि भोज यांनी मिळून कंसाला घराबाहेर काढलं; आज्ञेने, कृष्णाने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्याने, त्याला ठार मारलं.
एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः। त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम्
अशा प्रकारे तुझे सगळे नातेवाईक शंभर वर्षे आनंदात होते; तुझ्या आज्ञेने सव्यसाचीने सुयोधनाला आवर घालावा.
निग्रहादस्य पादस्य मोदन्तां कुरवः सुखम्। काकेनेमांश्चित्रवर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन च। क्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे
त्याच्या पावलांना आवर घातल्याने कुरू लोक सुखात आनंदी राहतील; राजन, कावळ्याने मोर, वाघाने कोल्हे जसे विकत घेतात, तसे पांडवांना विकत घे. दुःखाच्या समुद्रात बुडू नकोस.
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्। ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्
कुळाच्या भल्यासाठी एक माणूस सोडावा; गावाच्या भल्यासाठी कुळ सोडावं; देशाच्या भल्यासाठी गाव सोडावं; आणि स्वतःच्या भल्यासाठी पृथ्वीही सोडावी.
सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयङ्करः। इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महाऽसुरान्
जो सर्वज्ञ आहे, सर्वांच्या स्वभावाला जाणणारा आहे, सर्व शत्रूंना भय दाखवणारा आहे—त्यानेच काव्याने मोठ्या असुरांना सोडताना असं सांगितलं होतं.
हिरण्यष्ठीविनः कांश्चित्पक्षिणो वनगोचरान्। गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजा न्यपीडयत्। स चोपभोगलोभान्धो हिरण्यार्थी परन्तप
राजाने आपल्या भोग आणि सोन्याच्या लोभामुळे, आपल्या घरात राहायला आलेल्या काही सोन्याच्या पिसाऱ्यांच्या वनातील पक्ष्यांना त्रास दिला.
आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत्। तदर्थकामस्तद्वत्त्वं माद्रुहः पाण्डवान्नृप
त्यांच्या संपत्तीच्या इच्छेने, त्याने त्यांचा वर्तमान आणि भविष्य दोन्ही एकाच वेळी उध्वस्त केले; राजन, तू पांडवांशी तशी वागू नकोस.
मोहात्मा तप्स्यसे पश्चात्पत्रिहा पुरुषो यथा। जातञ्जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारत
मोहामुळे तू नंतर पश्चात्ताप करशील, जसा पक्षी मारणारा मनुष्य करतो; भारत, पांडवांकडून जे काही फुलते ते फुलतं तसं घेत जा.
मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः। वृक्षानङ्गारकारीव मैनाद्याक्षीः समूलकान्। मा गमः समुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम्
जसा बागेतला हार करणारा पुन्हा पुन्हा प्रेम दाखवतो, किंवा जसा कोळसा करणारा झाडं मुळासकट कापतो, तसा तू, मंत्री, आपल्या सैन्यासह यमाच्या घरी जाऊ नकोस.
समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारत। मरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः
भारत, एकत्र आलेल्या पृथेचे पुत्रांशी युद्धात कोण टिकू शकेल? अगदी वायूंचा स्वामीही, वायूंना घेऊन आला तरीही.
द्यूतं मूलं कलहस्याभ्युपैति मिथो भेदं महते दारुणाय। तदा स्थितोऽयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनः सृजते वैरमुग्रम्
जुगार हा वादाचा मुळ आहे; तो मोठ्या भयंकर फाटाफुटीला आणि संकटाला कारणीभूत होतो. म्हणून धृतराष्ट्राचा पुत्र दुर्योधन येथे उग्र वैर पेरतो आहे.
प्रातिपेयाः शान्तनवा भीमसेनाः सबाह्निकाः। दुर्योधनापराधेन कृच्छ्रं प्राप्स्यन्ति सर्वशः
शांतनूचे पुत्र आणि भीमसेन आपापल्या सैन्यासह, दुर्योधनाच्या अपराधामुळे सर्वांनीच मोठ्या संकटाला सामोरे जावे लागेल.
दुर्योधनो मदेनैव क्षेमं व्यपोहति। विषाणं गौरिव मदात्स्वयमारुजतेत्मनः
दुर्योधन गर्वाने अंध झाला आहे आणि आपल्या कल्याणाचा नाश करतो, जसा मदाने वेडा झालेला बैल स्वतःचे शिंग तोडतो.
यश्चित्तमन्वेति परस्य राजन् वीरः कविः स्वामवमत्य दृष्टिम्। नावं समुद्र इव बालनेत्रा- मारुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत्
राजन, जो वीर किंवा बुद्धिमान दुसऱ्याच्या मनानुसार वागतो आणि स्वतःच्या दृष्टिकोनाकडे दुर्लक्ष करतो, तो जणू समुद्रात बालकाच्या डोळ्यांनी चालवलेली नौका आहे—तो भयंकर संकटात बुडतो.
दुर्योधनो ग्लहते पाण्डवेन प्रीयायसे त्वं जयतीति तच्च। अतिनर्मा जायते संप्रहारो यतो विनाशः समुपैति पुंसाम्
दुर्योधन पांडवाशी जुगार खेळतो आणि तू आनंदित होतोस, 'तो जिंकेल' असे समजतोस; पण अती विनोदातून वाद निर्माण होतो आणि त्यातून माणसांचा नाश होतो.
आकर्षस्तेऽवाक्फलः सुप्रणीतो हृदि प्रौढो मन्त्रपदः समाधिः। युधिष्ठिरेण कलहस्तवाय- मचिन्तितोऽभिमतः स्वबन्धुना
तुझी ओढ फुकाची आहे, जरी ती योग्य मार्गाने चालली तरी; तुझ्या हृदयात खोल रुजलेला सल्ला युधिष्ठिराशी वादासाठीच ठरला आहे, तो न विचारता, पण आपल्या नातलगांना हवा आहे.
प्रातिपेयाः शान्तनवाः शृणुध्वं काव्यां वाचं संसदि कौरवाणाम्। वैश्वानरं प्रज्वलितं सुघोरं मा यास्यध्वं मन्दमनुप्रपन्नः
शांतनूचे पुत्रांनो, सभेत कौरवांच्या वतीने सांगितलेली ही काव्यमय वाणी ऐका; मंदपणे चालत, त्या प्रज्वलित भयंकर अग्नीत जाऊ नका.
यदा मन्युं पाण्डवोऽजातशत्रु- र्न संयच्छेदक्षमदाभिभूतः। वृकोदरः सव्यसाची यमौ च कोऽत्र द्वीपः स्यात्तुमुले वस्तदानीम्
जेव्हा पांडव, अजतशत्रू, रागाने भरून आपला कोप आवरू शकत नाही, आणि भीम, सव्यसाची व जुळे त्याच्यासोबत येतात, तेव्हा त्या प्रचंड युद्धात कोण टिकू शकेल?
महाराज प्रभवस्त्वं धनानां पुरा द्यूतान्मनसा यावदिच्छेः। बहुवित्तान्पाण्डवांश्चेज्जयस्त्वं किं ते तत्स्याद्वसु विन्देह पार्थान्
महान राजा, तूच संपत्तीचा मूळ आहेस; जोपर्यंत तुझ्या मनात जुगाराची इच्छा आहे, पांडवांचे खूप धन जिंकलास तरी, ते धन तुला काय उपयोगाचे? पृथेचे पुत्र जिंक.
जानीमहे देवितं सौबलस्य वेद द्यूते निकृतिं पार्वतीयः। यतः प्राप्तः शकुनिस्तत्र यातु मा यूयुधो भारत पाण्डवेयान्
आपण सौबलाच्या फसवणुकीचे रहस्य जाणतो; पार्वतीपुत्राला जुगारातील कपट माहीत आहे. शकुनी यासाठी आला आहे, तर त्याला जाऊ दे; भारत, पांडवांशी युद्ध करू नकोस.
परेषामेव यशसा श्लोघसे त्वं सदा क्षत्तः कुत्सयन्धार्तराष्ट्रान्। जानीमहे विदुर यत्प्रियस्त्वं बालानिवास्मानवमन्यसे नित्यमेव
क्षत्त, तू नेहमी इतरांच्या कीर्तीचे कौतुक करतोस आणि धृतराष्ट्रपुत्रांना कमी लेखतोस; विदुर, आम्हाला माहीत आहे की तू पक्षपाती आहेस आणि आम्हाला नेहमी मुलांसारखे वागवतोस.