उत्पपात महावीर्यः पक्षिराट् परवीरहा। समुत्पत्यान्तरिक्षस्थं देवानामुपरि स्थितम्
तो महान, पराक्रमी, शत्रूंचा संहार करणारा पक्षीराज आकाशात उंच उडून देवांपेक्षा वर जाऊन उभा राहिला.
वर्मिमो विबुधाः सर्वे नानाशस्त्रैरवाकिरन्। पट्टिशैः परिधैः शूलैर्गदाभिश्च सवासवाः
सर्व देवांनी, इंद्रासह, त्याच्यावर विविध शस्त्रांचा वर्षाव केला—भाले, गदा, शूल आणि मोठ्या काठ्या.
क्षुरप्रैर्ज्वलितैश्चापि चक्रैरादित्यरूपिभिः। नानाशस्त्रविसर्गैस्तैर्वध्यमानः समन्ततः
ते ज्वलंत, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, धारदार चक्रे आणि अनेक शस्त्रांनी त्याला सर्व बाजूंनी घेरून मारू लागले.
कुर्वन्सुतुमुलं युद्धं पक्षिराण्ण व्यकम्पत। निर्दहन्निव चाकाशे वैनतेयः प्रतापवान्। पक्षाभ्यामुरसा चैव समन्ताद्व्यक्षिपत्सुरान्
पक्षीराजाने अत्यंत भयंकर युद्ध केले, पण तो हलला नाही; विनतेचा पराक्रमी पुत्र जणू आकाश जाळतो आहे असे वाटावे, अशा रीतीने आपल्या पंख, छाती आणि चोच याने देवांना सर्वत्र उडवून दिले.
ते विक्षिप्तास्ततो देवा दुद्रुवुर्गरुडार्दिताः। नखतुण्डक्षताश्चैव सुस्रुवुः शोणितं बहु
गुरुडाच्या प्रहारांनी घायाळ होऊन देव सर्वत्र पळाले; त्याच्या नखांनी आणि चोचीने जखमी होऊन त्यांचे पुष्कळ रक्त वाहू लागले.
साध्याः प्राचीं सगन्धर्वा वसवो दक्षिणां दिशम्। प्रजग्मुः सहिता रुद्राः पतगेन्द्रप्रधर्षिताः
साध्यांनी आणि गंधर्वांनी पूर्वेकडे, वसूंनी दक्षिणेकडे, आणि रुद्रांनी एकत्रितपणे, सर्वजण पक्षीराजाच्या भीतीने वेगवेगळ्या दिशांना पळ काढला.
दिशं प्रतीचीमादित्या नासत्यावुत्तरां दिशम्। मुहुर्मुहुः प्रेक्षमाणा युध्यमानं महौजसः
आदित्यांनी पश्चिमेकडे, अश्विनींनी उत्तरेकडे धाव घेतली; आणि ते पुन्हा पुन्हा मागे वळून त्या पराक्रमी योद्ध्याकडे पाहू लागले.
अश्वक्रन्देन वीरेण रेणुकेन च पक्षिराट्। क्रथनेन च शूरेण तपनेन च खेचरः
पक्षीराजाने अश्वक्रंद नावाच्या वीराशी, रेणुकाशी, शूर क्रथनाशी आणि आकाशात फिरणाऱ्या तपनाशी युद्ध केले.
उलूकश्वसनाभ्यां च निमेषेण च पक्षिराट्। प्ररुजेन च संग्रामं चकार पुलिनेन च
त्याने उलूक, श्वसन, निमेष, प्ररुज आणि पुलिन यांच्याशीही युद्ध केले.
तान्पक्षनखतुण्डाग्रैरभिनद्विनतासुतः। युगान्तकाले संक्रुद्धः पिनाकीव परंतप
विनतेच्या पुत्राने, जणू युगाच्या शेवटी रागावलेल्या शंकरासारखा, आपल्या पंख, नख आणि चोचीच्या टोकांनी त्यांना घायाळ केले आणि शत्रूंना जाळून टाकले.
महाबला महोत्साहास्तेन ते बहुधा क्षताः। रेजुरभ्रघनप्रख्या रुधिरौघप्रवर्षिणः
महाबलवान आणि प्रचंड उत्साही असलेल्या त्याने त्यांना अनेक प्रकारे जखमी केले. ते गडगडणाऱ्या ढगांसारखे गर्जू लागले आणि त्यांच्या जखमांतून रक्ताच्या धारा वाहू लागल्या.
तान्कृत्वा पतगश्रेष्ठः सर्वानुत्क्रान्तजीवितान्। अतिक्रान्तोऽमृतस्यार्थे सर्वतोऽग्निमपश्यत
त्यांना मारून, सर्वांचे प्राण गेले की, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो पुढे गेला आणि अमृताच्या शोधात सर्वत्र अग्नी दिसू लागला.
आवृण्वानं महाज्वालमर्चिर्भिः सर्वतोऽम्बरम्। दहन्तमिव तीक्ष्णांशुं चण्डवायुसमीरितम्
त्याने सर्व बाजूंनी आकाश व्यापणाऱ्या, मोठ्या ज्वाळांनी पेटलेल्या अग्नीला पाहिले. त्या ज्वाळा प्रचंड वाऱ्यामुळे अजून भडकत होत्या आणि त्यांच्या तेजाने सर्वत्र जळत होते.
ज्वलन्तमग्निं तममित्रतापनः समास्तरत्पत्ररथो नदीभिः। ततः प्रचक्रे वपुरन्यदल्पं प्रवेष्टुकामोऽग्निमभिप्रशाम्य
शत्रूंचा नाश करणारा तो, पंखांच्या रथावर बसून, नद्यांच्या सहाय्याने त्या ज्वलंत अग्नीला ओलांडून गेला. मग अग्नी शांत करून, आत जाण्याच्या इच्छेने त्याने आपले रूप लहान केले.
सुशीघ्रमागम्य पुनर्जवेन
तो पुन्हा अतिशय वेगाने परत आला.
जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिनिकरोज्ज्वलः। प्रविवेश बलात्पक्षी वारिवेग इवार्णवम्
तो जांभूवनाच्या सोन्यासारखा तेजस्वी झाला आणि अनेक किरणांनी उजळून, तो पक्षी जलाच्या प्रवाहासारखा समुद्रात जबरदस्तपणे शिरला.
स चक्रं क्षुरपर्यन्तमपश्यदमृतान्तिके। परिभ्रमन्तमनिशं तीक्ष्णधारमयस्मयम्
तेथे, अमृताजवळ त्याने एक सतत फिरणारे, लोखंडी आणि अत्यंत धारदार कडांचे चक्र पाहिले.
ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम्। घोररूपं तदत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम्
त्याने ते भीषण यंत्र पाहिले, जे अग्नी आणि सूर्याच्या तेजाने झळकत होते, अमृताचे रक्षण करणारे, अत्यंत भयंकर आणि देवांनी उत्तम प्रकारे बनवलेले होते.
तस्यान्तरं स दृष्ट्वै पर्यवर्तत खेचरः। अरान्तरेणाभ्यपतत्संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह
त्यात एक फट दिसल्यावर, आकाशात उडणारा तो मागे वळला; क्षणातच आपले शरीर आकसून, तो त्या चक्राच्या कडांमधून झपाट्याने गेला.
अधश्चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्व्युती। विद्युज्जिह्वौ महावीर्यौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ
त्या चक्राखाली दोन सर्प होते, जे अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, वीजेसारख्या जिव्हा असलेले, मोठ्या सामर्थ्याचे, तेजस्वी तोंड आणि डोळे असलेले होते.
चक्षुर्विषौ महाघोरौ नित्यं क्रुद्धौ तरस्विनौ। अमृतस्यैव रक्षार्थं ददर्श भुजगोत्तमौ
त्यांचे डोळे विषारी, अत्यंत भयंकर, नेहमी रागावलेले आणि वेगवान होते; अमृताचे रक्षण करण्यासाठी ठेवलेले ते दोन श्रेष्ठ सर्प त्याने पाहिले.
सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ। तयोरेकोऽपि यं पश्येत्स तूर्णं भस्मसाद्भवेत्
त्यांचे डोळे नेहमी संतप्त आणि कधीही न झपकणारे होते; त्यांच्यापैकी कोणीही ज्या व्यक्तीकडे पाहील, तो क्षणात राख होई.
तौ दृष्ट्वा सहसा खेदं जगाम विनतात्मजः। कथमेतौ महावीर्यौ जेतव्यौ हरिभोजिनौ
ते पाहून, विनतेचा मुलगा अचानक घाबरला: 'हे दोन बलाढ्य, पिंगटांचा भक्षण करणारे, कसे जिंकता येतील?' असे त्याला वाटले.
इति संचिन्त्य गरुडस्तयोस्तूर्णं निराकरः।' तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णः सहसाऽऽवृणोत्। ताभ्यामदृष्टरूपोऽसौ सर्वतः समताडयत्
असे विचार करून, गरुडाने पटकन भीती झटकली; त्याने धुळीने त्या दोघांचे डोळे झाकले आणि आपले रूप अदृश्य करून, सर्व बाजूंनी त्यांना जोरात मारले.
तयोरङ्गे समाक्रम्य वैनतेयोऽन्तरिक्षगः। आच्छिनत्तरसा मध्ये सोममभ्यद्रवत्ततः
त्या दोघांच्या अंगावर चढून, आकाशात विहरणारा विनतेचा पुत्र वेगाने त्यांना मध्येच छाटून, लगेच सोमाकडे धावला.
समुत्पाट्यामृतं तत्र वैनतेयस्ततो बली। उत्पपात जवेनैव यन्त्रमुन्मथ्य वीर्यवान्
तेथे, बलवान विनतेपुत्राने अमृत उचलले आणि शक्तीने ते यंत्र फोडून, मोठ्या वेगाने वर उडून गेला.
अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु निःसृतः। आगच्छदपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां ततः
अमृत न पिता, त्या पक्ष्याने ते पटकन उचलले आणि थकवा न येता निघून गेला; जाताना त्याने सूर्याच्या तेजालाही झाकून टाकले.
विष्णुना च तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान्। तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा
त्या वेळी आकाशात विनतेपुत्र विष्णूंना भेटला; त्याच्या लोभ नसलेल्या कृत्यामुळे नारायण संतुष्ट झाले.
तमुवाचाव्ययो देवो वरदोऽस्मीति खेचरम्। स वव्रे तव तिष्ठेयमुपरीत्यन्तरिक्षगः
अक्षय देवाने त्या आकाशात फिरणाऱ्याला सांगितलं, 'मी वर देणारा आहे.' तेव्हा तो, आकाशातून जात असताना, म्हणाला, 'माझं स्थान तुझ्या वर असू दे.'
उवाच चैनं भूयोऽपि नारायणमिदं वचः। अजरश्चामरश्च स्याममृतेन विनाऽप्यहम्
त्याने पुन्हा नारायणाला म्हणलं, 'माझं वय कधीच वाढू नये आणि मी अमर राहू दे, अमृत न घेताही.'