अधारयच्छत्रमस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः। धनञ्जयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः
सत्यधैर्य असलेला सात्यकी त्याच्यासाठी छत्र धरत होता; धनंजय आणि भीमसेन हे पांडव त्याच्या दोन्ही बाजूंना पंखे घेऊन उभे होते.
चामरे चापि शुद्धे द्वे यमौ जगृहतुस्तथा। उपागृह्णाद्यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः
शुद्ध चामरांची दोन वल्ले यमद्वयांनी हातात घेतल्या, जसे पूर्वी प्रजापती इंद्राची सेवा करत असे.
तमस्मै शङ्खमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः। शैक्यं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा
समुद्राने, विश्वकर्म्याने केलेल्या आणि हजार सुवर्णमुद्रांचे मोल असलेल्या सुवर्णकलशातून, वरुणाचा शंख त्याला आणून दिला.
तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलोऽभवत्। गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्रं चापि दक्षिणम्
कृष्णाने त्या जलाने त्याचा अभिषेक केला तेव्हा, मला गोंधळल्यासारखे वाटले, जसे पाणी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे आणि दक्षिण समुद्राकडे वाहू लागले.
उत्तरं तु गच्छन्ति विना तात पतत्र्रिभिः। तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गलकारकान्
पण उत्तरेकडे फक्त पक्षीच जाऊ शकत होते, तिथे शेकडो मंगलमय शंख वाजवले गेले.
प्राणदन्त समाध्मातास्ततो रोमाणि मेऽहृषन्। प्रापतन्भूमिपालाश्च ये तु हीनाः स्वतेजसा
ते शंख पूर्ण ताकदीने फुंकले गेले तेव्हा माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहिले; आणि ज्यांच्यात तेज नव्हते असे राजे जमिनीवर कोसळले.
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवोऽष्टमः। सत्वस्था वीर्यसम्पन्ना ह्यन्योन्यप्रियदर्शनाः
धृष्टद्युम्न, पांडव, सात्यकी आणि आठवा केशव — हे सर्व धैर्यवान, पराक्रमी आणि एकमेकांच्या संगतीत आनंदी होते.
विसञ्ज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा। ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम्
राजे आणि मीही शुद्ध हरपून पडलो तेव्हा ते हसले; आणि आनंदाने अर्जुनाने शेकडो सोन्याच्या शिंगांच्या गायी दान दिल्या.
शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत। न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च
त्याने पाचशे दुभत्या गायी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दिल्या, हे भारत; रंतिदेव, नाभाग, युवनाश्व किंवा मनु यांनीही असे केले नव्हते.
न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः। ययातिर्नहुषो वापि यथा राजा युधिष्ठिरः
राजा पृथू, भगीरथ, ययाति किंवा नहुष यांनीही कधी युधिष्ठिरासारखे यश मिळवले नाही.
यथाऽतिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः। राजसूयमवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः
कुंतीपुत्र युधिष्ठिर परम ऐश्वर्याने युक्त होऊन राजसूय यज्ञास पोहोचला, जसा प्रभू हरिश्चंद्र पोहोचला होता.
एतां दृष्टा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो। कथं तु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत
पार्थामध्ये आणि हरिश्चंद्रामध्ये अशी कीर्ती पाहून, हे महाबळ, आता माझ्या जीवनात काय समाधान आहे असे तुला वाटते, भारत?
अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप। कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्त एव च
जणू काही काळच अंधारात बांधला गेला आहे, राजन; लहान मोठे होतात आणि मोठे मागे पडतात.
एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म समीक्षमाणोऽपि कुरुप्रवीर। तेनाहमेवं कृशतां गतश्च विवर्णतां चैव सशोकतां च
हे सर्व पाहून, कुरुप्रवीर, मला काहीही समाधान मिळत नाही, कितीही विचार केला तरी; त्यामुळे मी अशक्त, फिकट आणि दुःखी झालो आहे.
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान्द्विषः। द्वेषा ह्यसुखमादत्ते यथैव निघनं तथा
तू ज्येष्ठ आहेस, ज्येष्ठेचा पुत्र आहेस, माझ्या मुला; पांडवांवर द्वेष करू नकोस. द्वेष नेहमीच दुःखच देतो, जसा विजेचा कडकडाट विनाश करतो.
अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम्। अद्विषन्तं कथं द्विष्यात्त्वादृशो भरतर्षभ
हे भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ, कपट न येणारा, सर्वांसाठी समान, सर्वांचा मित्र आणि कोणावरही द्वेष नसलेला युधिष्ठिर याच्यावर तुझ्यासारखा पुरुष द्वेष कसा करू शकतो?
तुल्याभिजनवीर्यश्च कथं भ्रातुः श्रियं नृप। पुत्र कामयसे मोहान्मैवं भूः शाम्य मा शुचः
राजा, तू आणि तुझा भाऊ दोघेही एकाच कुळातले आणि सामर्थ्यातही सारखेच आहात. मग मोहाने तुझ्या भावाच्या संपत्तीची इच्छा का करतोस? असं करू नकोस, शांत हो आणि दुःख करू नकोस.
अथ यज्ञविभूतिं तां काङ्क्षसे भरतर्षभ। ऋत्विजस्तव तन्वन्तु सप्ततन्तुं महाध्वरम्
पण, हे भरतश्रेष्ठ, तुला जर यज्ञातून मिळणारी कीर्ती हवी असेल, तर तुझे पुरोहित तुझ्यासाठी सात तंतूंचा मोठा यज्ञ करवू देत.
आहरिष्यन्ति राजानस्तवापि विपुलं धनम्। प्रीत्या च बहुमानाच्च रत्नान्याभरणानि च
राजे तुझ्यासाठी भरपूर धन घेऊन येतील आणि प्रेमाने व आदराने तुला मौल्यवान रत्नं आणि दागिने देतील.
अनार्याचरितं तात परस्वस्पृहणं भृशम्। स्वसन्तुष्टः स्वधर्मस्थो यः स वै सुखमेधते
मुला, दुसऱ्याच्या संपत्तीची इच्छा करणे हे योग्य नाही. जो आपल्या मिळकतीत समाधान मानतो आणि आपला धर्म पाळतो, तोच खरा सुखी होतो.
मही कामदुघा सा हि वीरपत्नीति चोच्यते। तथा वीरस्य भार्या श्रीस्ते इमे हि कलत्रवत्
ही पृथ्वी इच्छा पूर्ण करणारी गाय आहे आणि तिला वीरांची पत्नी असंही म्हणतात. त्याचप्रमाणे, लक्ष्मी ही वीरांची पत्नी आहे—या दोन्ही गोष्टी योग्य पुरुषांना पत्नीप्रमाणे मिळतात.
तवाप्यस्ति हे चेद्वीर्यं भोक्ष्यसे हि महीमिमाम्
तुझ्यातही जर सामर्थ्य असेल, तर नक्कीच तूही ही पृथ्वी उपभोगू शकतोस.
अयुक्तमिदमेतत्तु परस्वहरणं भृशम्। उभयोर्लोकयोर्दुःखं सुहृदां काङ्क्षतोऽनयम्
पण दुसऱ्याची संपत्ती बळकावणे हे योग्य नाही; मित्रांच्या मालमत्तेची इच्छा केल्याने दोन्ही लोकांत दुःखच मिळते.
अव्यापारः परार्तेषु नित्योद्योगः स्वकर्मसु। रक्षणं समुपात्तानामेतद्वैभवलक्षणम्
इतरांच्या कामात न पडणे, नेहमी आपल्या कर्तव्यांत दक्ष राहणे आणि मिळवलेली संपत्ती जपणे—हीच खरी समृद्धीची लक्षणं आहेत.
विपत्तिष्वव्यथो दक्षो नित्यमुत्थानवान्नरः। अप्रमत्तो विनीतात्मा नित्यं भद्राणि पश्यति
जो मनुष्य संकटातही खचत नाही, कुशल आहे, नेहमी मेहनत करतो, सावध असतो आणि संयमी आहे, तो नेहमी शुभ गोष्टीच पाहतो.
बाहूनिवैतान्मा च्छेत्सीः पाण्डुपुत्रास्तथैव ते। भ्रातृणां तद्धनार्थं वै मित्रद्रोहं च मा कुरु
पांडुपुत्र हे तुझेच बंधू आहेत, त्यांचे हात कापू नकोस. केवळ संपत्तीच्या लालसेपोटी आपल्या भावांशी किंवा मित्रांशी द्रोह करू नकोस.
पाण्डोः पुत्रान्मा द्विषस्वेह राजं- स्तथैव ते भ्रातृधनं समग्रम्। मित्रद्रोहे तात महानघर्मः पितामहा ये तव तेऽपि तेषाम्
राजा, पांडुपुत्रांवर द्वेष ठेवू नकोस आणि आपल्या भावांच्या सर्व संपत्तीची इच्छा करू नकोस. मित्रद्रोह केल्याने मोठं अनर्थ होतं—तुझे पूर्वजही त्यांचेच आहेत.
अन्तर्वेद्यां ददद्वित्तं कामाननुभवन्प्रियान्। क्रीडन्स्त्रीभिर्निरातङ्कः प्रशाम्य भरतर्षभ
यज्ञमंडपात धन दान दे, प्रियजनांसोबत इच्छा पूर्ण कर, स्त्रियांसोबत आनंदाने खेळ आणि निर्धास्तपणे शांत रहा, हे भरतश्रेष्ठ.
यस्य नास्ति निजा प्रज्ञा केवलं तु बहुश्रुतः। न स जानाति शास्त्रार्थं दर्वी सूपरसानिव
ज्याच्याकडे स्वतःची बुद्धी नाही, पण फक्त खूप ऐकलेलं आहे, तो शास्त्राचा अर्थ समजू शकत नाही—जसं चमचा कधीच सुपाचं चव घेत नाही.
जानन्वै मोहयति मां नावि नौरिव संयता। स्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान्
तुला सगळं माहीत असूनही तू मला गोंधळात टाकतोस, जसं नीट चालवलेली नौका नसावी तसं. तुला स्वतःच्या फायद्याचं भान नाही का, की तू माझ्यावर राग धरतोस?