दक्षिणार्थं समानीत राजभिः कांस्यदोहनाः। आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यंस्तत्रतत्र गाः
दक्षिणा देण्यासाठी राजांनी कांस्याच्या भांड्यात दूध काढण्यासाठी गायी आणल्या; मी सर्वत्र हजारो वनातील गायी पाहिल्या.
आजह्रस्तत्र सत्कृत्य स्वयमुद्यम्य भारत। अभिषेकार्थमव्यग्रा भाण्डमुच्चावचं नृपाः
तेथे राजांनी स्वतःच, मन एकाग्र करून, अभिषेकासाठी मोठी आणि लहान अशी अनेक भांडी सन्मानाने आणली.
बाह्लीको रथमाहार्षीज्जाम्बूनदविभूषितम्। सुदक्षिणस्तु युयुजे श्वेतैः काम्भोजजैर्हयैः
बाह्लिक राजाने सुवर्णाने सजवलेली रथ आणला; सुदक्षिणाने त्याला कंबोज देशातील पांढऱ्या घोड्यांनी जोडले.
सुनीथः प्रीतिमांश्चैव ह्यनुकर्षं महाबलः। ध्वजं चेदिपतिश्चैवमहार्षीत्स्वयमुद्यतम्
सुनिथ आनंदाने आणि मोठ्या बळाने जू आणला; आणि चेदिराजाने स्वतःच ध्वज उचलून आणला.
दाक्षिणात्यः सन्नहनं स्रगुष्णीषे च मागधः। वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम्
दक्षिणेकडील राजाने कवच आणले, मागधराजाने हार आणि पगडी आणली; वसुदान, मोठा धनुर्धारी, साठ वर्षांचा हत्ती घेऊन आला.
मत्स्यस्त्वक्षान्हेमनद्धानेकलव्य उपानहौ। आवन्त्यस्त्वभिषेकार्थमपो बहुविधास्तथा
मत्स्यराजाने सोन्याने मढवलेली पादत्राणे आणि मास्याच्या कातडीचे वस्त्र आणले; अवंतिराजाने अभिषेकासाठी अनेक प्रकारचे पाणी आणले.
चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत्। असिं च सुत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम्
चेकितानाने भेट म्हणून धनुष्य आणले, काशीच्या राजाने तलवार आणली, आणि शल्याने सोन्याने मढवलेला भाला आणला.
अभ्यपिञ्चत्ततो धौम्यो व्यासश्च समुहातपाः। नारदं च पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम्
मग धौम्य आणि व्यास या महान ऋषींनी, नारदाला पुढे ठेवून, काळ्या वर्णाचा देवल ऋषी यांच्यासह, पवित्र पाणी शिंपडले.
प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्नभिषेकं महर्षयः। जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः
महर्षी आणि वेदपारंगत ऋषी, जमदग्नीचे पुत्र यांच्यासह, आनंदाने त्या अभिषेकाला उपस्थित राहिले.
अभिजग्मर्महात्मानो मन्त्रवद्भूरिदक्षिणम्। महेन्द्रमिव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा
मंत्र जाणणारे, दानशूर आणि मोठ्या मनाचे महात्मे तिथे एकत्र आले, जसे स्वर्गात सप्तर्षी इंद्राजवळ जातात.
अधारयच्छत्रमस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः। धनञ्जयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः
सत्यधैर्य असलेला सात्यकी त्याच्यासाठी छत्र धरत होता; धनंजय आणि भीमसेन हे पांडव त्याच्या दोन्ही बाजूंना पंखे घेऊन उभे होते.
चामरे चापि शुद्धे द्वे यमौ जगृहतुस्तथा। उपागृह्णाद्यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः
शुद्ध चामरांची दोन वल्ले यमद्वयांनी हातात घेतल्या, जसे पूर्वी प्रजापती इंद्राची सेवा करत असे.
तमस्मै शङ्खमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः। शैक्यं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा
समुद्राने, विश्वकर्म्याने केलेल्या आणि हजार सुवर्णमुद्रांचे मोल असलेल्या सुवर्णकलशातून, वरुणाचा शंख त्याला आणून दिला.
तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलोऽभवत्। गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्रं चापि दक्षिणम्
कृष्णाने त्या जलाने त्याचा अभिषेक केला तेव्हा, मला गोंधळल्यासारखे वाटले, जसे पाणी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे आणि दक्षिण समुद्राकडे वाहू लागले.
उत्तरं तु गच्छन्ति विना तात पतत्र्रिभिः। तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गलकारकान्
पण उत्तरेकडे फक्त पक्षीच जाऊ शकत होते, तिथे शेकडो मंगलमय शंख वाजवले गेले.
प्राणदन्त समाध्मातास्ततो रोमाणि मेऽहृषन्। प्रापतन्भूमिपालाश्च ये तु हीनाः स्वतेजसा
ते शंख पूर्ण ताकदीने फुंकले गेले तेव्हा माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहिले; आणि ज्यांच्यात तेज नव्हते असे राजे जमिनीवर कोसळले.
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवोऽष्टमः। सत्वस्था वीर्यसम्पन्ना ह्यन्योन्यप्रियदर्शनाः
धृष्टद्युम्न, पांडव, सात्यकी आणि आठवा केशव — हे सर्व धैर्यवान, पराक्रमी आणि एकमेकांच्या संगतीत आनंदी होते.
विसञ्ज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा। ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम्
राजे आणि मीही शुद्ध हरपून पडलो तेव्हा ते हसले; आणि आनंदाने अर्जुनाने शेकडो सोन्याच्या शिंगांच्या गायी दान दिल्या.
शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत। न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च
त्याने पाचशे दुभत्या गायी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दिल्या, हे भारत; रंतिदेव, नाभाग, युवनाश्व किंवा मनु यांनीही असे केले नव्हते.
न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः। ययातिर्नहुषो वापि यथा राजा युधिष्ठिरः
राजा पृथू, भगीरथ, ययाति किंवा नहुष यांनीही कधी युधिष्ठिरासारखे यश मिळवले नाही.
यथाऽतिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः। राजसूयमवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः
कुंतीपुत्र युधिष्ठिर परम ऐश्वर्याने युक्त होऊन राजसूय यज्ञास पोहोचला, जसा प्रभू हरिश्चंद्र पोहोचला होता.
एतां दृष्टा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो। कथं तु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत
पार्थामध्ये आणि हरिश्चंद्रामध्ये अशी कीर्ती पाहून, हे महाबळ, आता माझ्या जीवनात काय समाधान आहे असे तुला वाटते, भारत?
अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप। कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्त एव च
जणू काही काळच अंधारात बांधला गेला आहे, राजन; लहान मोठे होतात आणि मोठे मागे पडतात.
एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म समीक्षमाणोऽपि कुरुप्रवीर। तेनाहमेवं कृशतां गतश्च विवर्णतां चैव सशोकतां च
हे सर्व पाहून, कुरुप्रवीर, मला काहीही समाधान मिळत नाही, कितीही विचार केला तरी; त्यामुळे मी अशक्त, फिकट आणि दुःखी झालो आहे.
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान्द्विषः। द्वेषा ह्यसुखमादत्ते यथैव निघनं तथा
तू ज्येष्ठ आहेस, ज्येष्ठेचा पुत्र आहेस, माझ्या मुला; पांडवांवर द्वेष करू नकोस. द्वेष नेहमीच दुःखच देतो, जसा विजेचा कडकडाट विनाश करतो.
अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम्। अद्विषन्तं कथं द्विष्यात्त्वादृशो भरतर्षभ
हे भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ, कपट न येणारा, सर्वांसाठी समान, सर्वांचा मित्र आणि कोणावरही द्वेष नसलेला युधिष्ठिर याच्यावर तुझ्यासारखा पुरुष द्वेष कसा करू शकतो?
तुल्याभिजनवीर्यश्च कथं भ्रातुः श्रियं नृप। पुत्र कामयसे मोहान्मैवं भूः शाम्य मा शुचः
राजा, तू आणि तुझा भाऊ दोघेही एकाच कुळातले आणि सामर्थ्यातही सारखेच आहात. मग मोहाने तुझ्या भावाच्या संपत्तीची इच्छा का करतोस? असं करू नकोस, शांत हो आणि दुःख करू नकोस.
अथ यज्ञविभूतिं तां काङ्क्षसे भरतर्षभ। ऋत्विजस्तव तन्वन्तु सप्ततन्तुं महाध्वरम्
पण, हे भरतश्रेष्ठ, तुला जर यज्ञातून मिळणारी कीर्ती हवी असेल, तर तुझे पुरोहित तुझ्यासाठी सात तंतूंचा मोठा यज्ञ करवू देत.
आहरिष्यन्ति राजानस्तवापि विपुलं धनम्। प्रीत्या च बहुमानाच्च रत्नान्याभरणानि च
राजे तुझ्यासाठी भरपूर धन घेऊन येतील आणि प्रेमाने व आदराने तुला मौल्यवान रत्नं आणि दागिने देतील.
अनार्याचरितं तात परस्वस्पृहणं भृशम्। स्वसन्तुष्टः स्वधर्मस्थो यः स वै सुखमेधते
मुला, दुसऱ्याच्या संपत्तीची इच्छा करणे हे योग्य नाही. जो आपल्या मिळकतीत समाधान मानतो आणि आपला धर्म पाळतो, तोच खरा सुखी होतो.