अश्नाम्याच्छादयामीति प्रपश्यन्हीनपौरुषः। नामर्षं कुरुते यस्तु पुरुषः सोऽधमः स्मृतः
जो मनुष्य स्वतः अन्न खातो, वस्त्र घालतो, आणि तरीही आपल्या कमकुवतपणाचा अपमान वाटत नाही, तो खरोखर सगळ्यात नीच मानला जातो.
न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणी विभो। ज्वलितामेव कौन्येये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे
हे राजेंद्र, ही सर्वसामान्य लक्ष्मी मला आनंद देत नाही, हे महाबाहो; कौण्येयाची प्रखर श्री पाहून मी व्यथित झालो.
सर्वां च पृथिवीं चैव युधिष्ठिरवशानुगाम्। स्थिरोऽस्मि योऽहं जीवामि दुःखादेतद्ब्रवीमि ते
संपूर्ण पृथ्वी युधिष्ठिराच्या अधीन असली, तरी मी स्थिर आहे आणि जगतो आहे; हे दुःखच मी तुला सांगतो.
आवर्जिता इवाभान्ति नीपाश्चित्रककौकुराः। कारस्कारा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने
युधिष्ठिराच्या राजवाड्यात नीप, चित्रक, ककौकर, कारस्कर आणि लोहजंघा हे वृक्ष जणू एकत्र आणले आहेत असे वाटते.
हिमवत्सागरानुपाः सर्वे रत्नाकरास्तथा। अन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने
हिमालय आणि समुद्राच्या काठावरचे सर्व रत्न, तसेच सगळ्यात मोठी मौल्यवान दागिने, हे सर्व युधिष्ठिराच्या राजवाड्यात एकत्र आणले आहेत.
ज्येष्ठोऽयमिति मां मत्वा श्रेष्ठश्चेति विशाम्पते। युधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे
‘हा मोठा आहे, श्रेष्ठ आहे’ असे समजून, राजाधिराज, युधिष्ठिराने मला सन्मान दिला आणि रत्न गोळा करण्याची जबाबदारी दिली.
उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानामर्घहारिणाम्। नादृश्यत परः पारो नापरस्तत्र भारत
तेथे जमलेल्या उत्तम आणि मौल्यवान रत्नांमध्ये, कुठेही सीमा दिसत नव्हती—ना पुढे, ना मागे, हे भारत.
न मे हस्तः समभवद्वसु तत्प्रतिगृह्णतः। अतिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृग्य दूराहृतं वसु
ती संपत्ती मी घेत असताना, माझा हात पुरत नव्हता; हे गृग्य, दूरवरून आणलेली ती संपत्ती मला दमल्यावरही थांबत नव्हती.
कृतां बिन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम्। अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत
बिंदुसर सरोवरातील रत्नांनी बनवलेली स्फटिकाची पाटी असलेले कमळांचे तळे मी पाहिले, जणू ते पाण्याने भरलेले होते, हे भारत.
वस्त्रमुत्कर्षति मयि प्राहसत्स वृकोदरः। शत्रोर्ऋद्धिविशेषेण विमूढ रत्तवर्जितम्
मी वस्त्र उचलत असताना, भीमसेन हसला, कारण शत्रूच्या मोठ्या समृद्धीमुळे तो गोंधळला होता आणि रत्नांशिवाय होता.
तत्र स्म यदि शक्तः स्यं पातयेऽहं वृकोदरम्। यदि कुर्यां समारम्भं भीमं हन्तुं नराधिप
तेथे, जर माझ्यात शक्ती असती, तर मी भीमसेनाला पाडले असते; जर मी भीमाला मारण्याचा प्रयत्न केला असता, हे नराधिप.
शिशुपाल इवास्माकं गतिः स्यान्नात्र संशयः। सपत्नेनावहासो मे स मां दहति भारत
मग आपली स्थिती शिशुपालासारखीच झाली असती—यात काहीच शंका नाही; प्रतिस्पर्ध्याने केलेला उपहास मला जाळतो, हे भारत.
पुनश्च तादृशीमेव वापीं जलजशालिनीम्। मत्वा शिलासमां तोये पतितोऽस्मि नराधिप
पुन्हा, तशीच दुसरी जलकुंभासारखी तलाव मी पाहिली, आणि पाणी दगडासारखे आहे असे समजून मी त्यात पडलो, हे नराधिप.
तत्र मां प्राहसत्कृष्णः पार्थेन सह सुस्वरम्। द्रौपदी च सह स्त्रीभिर्व्यथयन्ती मनो मम
तेथे कृष्ण, पार्थासह, गोड आवाजात माझ्यावर हसले; आणि द्रौपदी, स्त्रियांसह, माझ्या मनाला दुःख देत होती.
क्लिन्नवस्त्रस्य तु जले किङ्करा राजनोदिताः। ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखं परं मम
राजा, जेव्हा माझे कपडे पाण्यात भिजले, तेव्हा राजाच्या आज्ञेने सेवकांनी मला दुसरे कपडे दिले. पण त्यामुळे मला फार दुःख झाले.
प्रलम्भं च शृणुष्वान्यद्वदतो मे नराधिप। अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा। अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः
राजाधिराज, अजून एक त्रास मी भोगला, तो ऐक. मी मुख्य दरवाज्यासारख्या दिसणाऱ्या एका बाजूच्या दरवाजातून बाहेर जात असताना, माझे कपाळ दगडावर आपटले आणि पुन्हा जखमी झालो.
तत्र मां यमजौ दूरादालोक्याभिहतं तदा। बाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहितावुभौ
तेव्हा यमाचे दोन पुत्र मला लांबून जखमी अवस्थेत पाहून, दोघेही दुःखी होऊन मला हातांनी घट्ट मिठी मारली.
उवाच सहदेवस्तु तत्र मां विस्मयन्निव। इद द्वारं धार्तराष्ट्र मा गच्छेति पुनः पुनः
तेथे सहदेव मला जणू काही आश्चर्य वाटल्यासारखा म्हणाला, 'धृतराष्ट्रपुत्रा, या दरवाजातून जाऊ नकोस,' असे तो पुन्हा पुन्हा सांगू लागला.
भीमसेनेन तत्रोक्तो धृतराष्ट्रात्मजेति च। सम्बोध्य प्रहसित्वा च इतो द्वारं नराधिप
भीमसेनही तेथे मला 'धृतराष्ट्रपुत्रा' असे संबोधून, हसत म्हणाला, 'राजाधिराज, हेच खरे दरवाजे आहे.'
नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान्न श्रुतानि मे। यानि दृष्टानि मे तस्यां मनस्तपति तच्च मे
त्या ठिकाणी मी ज्या रत्नांची नावे ऐकली नव्हती, ती रत्ने पाहिली; आणि त्या दृश्यामुळे माझ्या मनाला खूप त्रास झाला.
यन्मया पाण्डवोयानां दृष्टं तच्छृणु भारत। आहृतं भूमिपालैर्हि वसु मुख्यं ततस्ततः
भारत, मी पांडवांचे जी धनसंपत्ती पाहिली, ती ऐक. विविध देशांतील राजांनी आणलेली श्रेष्ठ संपत्ती तेथे होती.
नाविदं मूढमात्मानं दृष्ट्वाहं तदरेर्धनम्। फलतो भूमितो वाऽपि प्रतिपद्यस्व भारत
शत्रूचे ते धन पाहून मी स्वतःला अडाणी किंवा मूर्ख समजले नाही. भारत, फळ किंवा जमिनीपासून मिळणारे जे मिळते ते स्वीकारावे.
और्णान्बैलान्वार्षदंशान् जातरूपपरिष्कृतान्। प्रावाराजिनमुख्यांश्च काम्भोजः प्रददौ बहून्
कांबोज राजाने सोन्याने मढवलेली, मेंढ्या आणि बैल यांच्या लोकरीची सुंदर चादरी, तसेच उत्तम वस्त्रे आणि कातडीं भरपूर दिली.
अश्वांस्तित्तिरिकल्माषांस्त्रिशतं शुकनासिकान्। अष्ट्रवामीस्त्रिगर्ताश्च पुष्टाः पीलुशमीङ्गुदैः
तीत्तिरी आणि काळमेघ जातीचे, पोपटाच्या चोचीसारखे नाक असलेले तीनशे घोडे, तसेच त्रिगर्त देशातील पिलू, शमी आणि इंगुद फळे खाऊन वाढलेले मजबूत घोडेही होते.
गोपाः स्वीयेन सहितास्तदादाय चतुष्पदम्। वसातयोऽन्यद्द्रव्यं द्वारि तस्यावतस्थिरे
गोपाळ आपापल्या गुरांसह चार पायांचे जनावरे घेऊन आले; इतर संपत्ती आणि वस्तू त्याच्या दाराशी उभी होती.
कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयञ्छिवान्। रत्नानि च हिरण्यं च सुवर्णं चैव केवलम्
तेथे सोन्याचे कमंडलू, शुभ वस्तू, रत्ने, सुवर्ण आणि शुद्ध सोने आणले होते.
प्रीयमाणः प्रसन्नात्मा स्वयं स्वजनसंवृतः। त्रैखर्वो रथमुख्येशः पाण्डवाय न्यवेदयत्
स्वतःच्या माणसांनी वेढलेला, आनंदी आणि प्रसन्न मनाने, श्रेष्ठ रथांचा स्वामी त्रैखर्वाने ती सर्व संपत्ती पांडवाला अर्पण केली.
यश्च स द्विजमुख्येन राज्ञः शङ्खो निवेदितः। प्रीत्या दत्तः कुविन्देन धर्मराजाय धीमते
ब्राह्मणश्रेष्ठाने राजाला अर्पण केलेला जो शंख, तो कुंविदाने प्रेमाने बुद्धिमान धर्मराजाला दिला.
तं सर्वे भ्रातरो भ्रात्रे ददुः शङ्खं किरीटिने। तं प्रत्यगृह्णाद्बीभत्सुस्तोयजं हेममालिनम्
सर्व भावांनी तो शंख आपल्या भावाला, किरीटी अर्जुनाला दिला; अर्जुनाने तो पाण्यात जन्मलेला, सोन्याने मढवलेला शंख स्वीकारला.
चित्रं निष्कसहस्रेण भ्राजमानं स्वतेजसा। रुचिरं दर्शनीयं च पूजितं विश्वकर्मणा
स्वतःच्या तेजाने झळाळणारा, हजार सोन्याच्या नाण्यांनी सजवलेला, सुंदर आणि मनोहारी, विश्वकर्म्याने घडवलेला आणि पूजिला गेलेला तो शंख होता.