ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः। सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः
नंतर ती सभा रत्नांनी पूर्णपणे सजवून, उत्तम प्रकारे बांधून, सहज प्रवेश करता येईल अशी तयार करून, मला तात्काळ कळवा.
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः। धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै
दुर्योधनाच्या शांततेसाठी हे योग्य आहे असं ठरवून, राजा धृतराष्ट्राने विदुराला बोलावलं.
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः। द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत
विदुराशी न विचारता कोणीच निर्णय घेत नव्हता. जुगाराचे दोष माहीत असूनही, मुलावरच्या प्रेमामुळे तो ओढला गेला.
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम्। विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत्
हे ऐकून, विदुराने कलहाचा मार्ग उघडला आणि विनाशाची सुरुवात झाली हे पाहून, तो धृतराष्ट्राजवळ गेला.
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम्। मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत्
तो आपल्या मोठ्या भावाजवळ गेला, त्याच्या पायांवर मस्तक ठेवून वाकला आणि असे शब्द नम्रपणे बोलला.
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो। पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु
राजा, मला तुमचा हा निश्चय आवडत नाही. जुगारामुळे मुलांमध्ये फूट पडू नये, असं काही करू नका.
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति। यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः
क्षत्त, देवांनी कृपा केली तर माझ्या मुलांमध्ये आणि तुझ्या मुलांमध्ये कधीच भांडण होणार नाही, यात शंका नाही.
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्
शुभ असो किंवा अशुभ, हितकारक असो किंवा अहितकारक,
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत। अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति
द्रोण, भीष्म आणि तू, हे भारत, माझ्या सोबत असताना, हे संकट, जरी ते नशीबाने ठरले असले, तरी कधीच घडणार नाही.
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे। खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम्
आता तू वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथावर बस आणि आजच युधिष्ठिराला खांडवप्रस्थात घेऊन ये.
न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते। दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते
माझा निश्चय सांगायची गरज नाही; विदुर, मी तुला हे सांगतो: या सगळ्याचं कारण मी नशीबालाच मानतो.
इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन्। आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः
राजाने असं म्हटल्यावर, विद्वान विदुर मनात 'हे खरं नाही' असं विचार करत, नदीकाठी असलेल्या त्या महान ज्ञानीकडे खूपच दुःखी होऊन गेला.
कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम्। यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः
भाऊंच्या त्या मोठ्या संकटाचं, म्हणजे जुगार कसा घडला, ज्यात पांडवांना त्यांच्या मोठ्यांनी दुःख दिलं, हे कसं घडलं?
के च तत्र समास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम। के चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन्
त्या वेळी कोणते राजे तिथे जमले होते, हे ब्रह्मज्ञानी? कोण त्याला मान्यता देत होते आणि कोण विरोध करत होते?
विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज। मूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम
हे द्विजश्रेष्ठा, मला हे सगळं सविस्तर ऐकायचं आहे, कारण हेच पृथ्वीच्या विनाशाचं मूळ आहे.
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्। आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्वविद्
राजाने असं विचारल्यावर, वेदांचा खरा अर्थ जाणणारा, व्यासांचा सामर्थ्यशाली शिष्य, मग घडलेली सगळी गोष्ट सांगू लागला.
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्। आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्ववित्
राजाने असं विचारल्यावर, वेदांचा खरा अर्थ जाणणारा, व्यासांचा सामर्थ्यशाली शिष्य, मग घडलेली सगळी गोष्ट सांगू लागला.
विदुरस्य मतिं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। दुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः
विदुराची मनोवृत्ती ओळखून, अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र पुन्हा एकांतात दुर्योधनाला हे शब्द बोलला.
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति। न ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति
गांधारीपुत्रा, आता पुरे झालं जुगार; विदुर याला मान्यता देत नाही. तो मोठ्या बुद्धीचा आहे, तो कधीच चुकीचं बोलणार नाही.
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषते। क्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव
विदुर जे काही बोलतो, ते मी सर्वात हिताचं मानतो; मुला, ते सगळं कर, कारण ते तुझ्या भल्याचंच आहे असं मला वाटतं.
देवर्षिर्वासवागुरुर्देवराजाय धीमते। यत्प्राह शास्त्रं भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः। तद्दे विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविः
महान बुध्दीचा देवर्षी बृहस्पती यांनी शास्त्र देवेंद्राला शिकवलं; विदुर या सर्व गुपितांचा जाणकार आहे.
स्थितस्तु वचने तस्य सदाऽहमपि पुत्रक। विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतः
मी नेहमी त्याच्या शब्दांनुसार वागतो, मुला; विदुर हा बुद्धिमान आणि कुरूंच्यात श्रेष्ठ मानला जातो.
उद्धवो वा महाबुद्धिर्वृष्णीनामर्चितो नृप। तदलं पुत्र द्यूतेन द्यूते भेदो हि दृश्यते
किंवा वृष्णींच्या घराण्यात मान मिळवलेला, महान बुध्दीचा उद्धव; म्हणून, मुला, जुगार पुरे, कारण जुगारात नेहमी फूट दिसते.
भेदे विनाशो राज्यस्य तत्पुत्र परिवर्जय
फूट आली की राज्याचा नाश होतो; म्हणून, मुला, त्यापासून दूर राहा.
पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम्। प्राप्तस्त्वमसि तन्नाम पितृपैतामहं पदम्
पित्याने आणि मातेकडून पुत्राने जे काही सर्वश्रेष्ठ कर्तव्य मानलं जातं, ते सगळं तू मिळवलं आहेस, म्हणजेच पितृपितामहांचं स्थान गाठलं आहेस.
अधीतवान्कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहे। भ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसरे किं न शोभनम्
तू शास्त्र शिकला आहेस, कर्तृत्ववान आहेस, घरात नेहमी लाडका आहेस, भावांमध्ये मोठा आहेस, राज्यात प्रतिष्ठित आहेस—विंदसरात तुला काय शोभणार नाही असं आहे?
पृथग्जनैरलभ्यं यद्भोजनाच्छादनं परम्। तत्प्राप्तोसि महाबाहो कस्माच्छोनसि पुत्रक
हे महाबाहो, तुला जे अन्न व वस्त्र मिळाले आहे, जे सामान्य लोकांना सहज मिळत नाही, ते मिळूनसुद्धा, मुला, तू का दुःखी आहेस?
स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत्। नित्यमाज्ञापयन्भासि दिवि देवेश्वरो यथा
हे महाबाहो, तुझे राज्य समृद्ध आहे, ते तुझ्या वडिलांकडून आणि आजोबांकडून मिळालेले मोठे आहे; तू नेहमी आज्ञा देताना जणू काही स्वर्गातील देवांचा राजा आहेस, असे दिसतोस.
यादृशं च तवैश्वर्यं तदन्येषां सुदुर्लभम्। ये चोपभोगास्ते राजन्मया ते परिकीर्तिताः
तुझे जे ऐश्वर्य आहे, ते इतरांना फारच दुर्मिळ आहे; आणि राजन, मी तुला जे भोग सांगितले, ते सर्व मीच सांगितले आहेत.
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम्। समुत्थितं दुःखकरं तन्मे शंसितुमर्हसि
म्हणून, ज्ञानी असताना, हे दुःखाचे मूळ तुझ्यात कसे निर्माण झाले, जे वेदना देणारे आहे? हे मला सांगावे.