द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम्। आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम्
कुन्तीपुत्राला जुगाराची फार आवड आहे, पण त्याला नीट खेळता येत नाही. कोणी बोलावलं तर तो नक्की येईल, कारण तो स्वतःही नेहमी इतरांना बोलावतो.
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो। आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम्
मी नक्कीच त्याला फसवणूक करून हरवीन, हे महाबळवान. मी ती मोठी संपत्ती मिळवून आणीन, म्हणून त्याला खेळायला बोलवा.
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः। धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्
शकुनीने असे म्हटल्यावर राजा दुर्योधनाने क्षणाचाही विलंब न करता धृतराष्ट्राला हे शब्द सांगितले.
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित्। द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि
राजा, हा माणूस पांडवांची संपत्ती जुगाराने मिळवायला उत्सुक आहे. म्हणून तुम्ही त्याला परवानगी द्यावी.
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने। तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम्
क्षत्त, जो माझा मंत्री आणि मोठा बुद्धिमान आहे, ज्याच्या आज्ञेत मी असतो, त्याच्याशी मी बोलून या कामाचा निर्णय घेईन.
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम्। उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम्
कारण तो नेहमी धर्माला पुढे ठेवतो, दूरदृष्टी ठेवतो आणि सर्वांचं भलं पाहतो. तो दोन्ही बाजूंच्या हिताचा योग्य निर्णय सांगेल.
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति। निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम्
जर क्षत्त आला आणि तुम्हाला परावृत्त केलं, तर मीही मागे हटेन, राजेंद्र. पण जर तुम्ही मागे हटलात, तर मी नक्कीच मरेन.
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव। भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि।। शम्पायन उवाच
राजा, मी मेलो तर तुम्ही विदुरासोबत सुखी राहा. तुम्ही संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घ्या; माझ्याशिवाय काय करणार?
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः। धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः
दुर्योधनाने प्रेम आणि वेदनेने सांगितलेले हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्राने त्याच्या मताला मान देऊन बोलले.
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम। मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः
शिल्पकारांनी माझ्यासाठी लवकरच हजार खांबांची, शंभर दारांची, सुंदर आणि मनोहर अशी मोठी सभा बांधावी.
ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः। सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः
नंतर ती सभा रत्नांनी पूर्णपणे सजवून, उत्तम प्रकारे बांधून, सहज प्रवेश करता येईल अशी तयार करून, मला तात्काळ कळवा.
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः। धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै
दुर्योधनाच्या शांततेसाठी हे योग्य आहे असं ठरवून, राजा धृतराष्ट्राने विदुराला बोलावलं.
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः। द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत
विदुराशी न विचारता कोणीच निर्णय घेत नव्हता. जुगाराचे दोष माहीत असूनही, मुलावरच्या प्रेमामुळे तो ओढला गेला.
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम्। विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत्
हे ऐकून, विदुराने कलहाचा मार्ग उघडला आणि विनाशाची सुरुवात झाली हे पाहून, तो धृतराष्ट्राजवळ गेला.
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम्। मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत्
तो आपल्या मोठ्या भावाजवळ गेला, त्याच्या पायांवर मस्तक ठेवून वाकला आणि असे शब्द नम्रपणे बोलला.
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो। पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु
राजा, मला तुमचा हा निश्चय आवडत नाही. जुगारामुळे मुलांमध्ये फूट पडू नये, असं काही करू नका.
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति। यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः
क्षत्त, देवांनी कृपा केली तर माझ्या मुलांमध्ये आणि तुझ्या मुलांमध्ये कधीच भांडण होणार नाही, यात शंका नाही.
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्
शुभ असो किंवा अशुभ, हितकारक असो किंवा अहितकारक,
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत। अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति
द्रोण, भीष्म आणि तू, हे भारत, माझ्या सोबत असताना, हे संकट, जरी ते नशीबाने ठरले असले, तरी कधीच घडणार नाही.
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे। खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम्
आता तू वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथावर बस आणि आजच युधिष्ठिराला खांडवप्रस्थात घेऊन ये.
न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते। दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते
माझा निश्चय सांगायची गरज नाही; विदुर, मी तुला हे सांगतो: या सगळ्याचं कारण मी नशीबालाच मानतो.
इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन्। आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः
राजाने असं म्हटल्यावर, विद्वान विदुर मनात 'हे खरं नाही' असं विचार करत, नदीकाठी असलेल्या त्या महान ज्ञानीकडे खूपच दुःखी होऊन गेला.
कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम्। यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः
भाऊंच्या त्या मोठ्या संकटाचं, म्हणजे जुगार कसा घडला, ज्यात पांडवांना त्यांच्या मोठ्यांनी दुःख दिलं, हे कसं घडलं?
के च तत्र समास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम। के चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन्
त्या वेळी कोणते राजे तिथे जमले होते, हे ब्रह्मज्ञानी? कोण त्याला मान्यता देत होते आणि कोण विरोध करत होते?
विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज। मूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम
हे द्विजश्रेष्ठा, मला हे सगळं सविस्तर ऐकायचं आहे, कारण हेच पृथ्वीच्या विनाशाचं मूळ आहे.
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्। आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्वविद्
राजाने असं विचारल्यावर, वेदांचा खरा अर्थ जाणणारा, व्यासांचा सामर्थ्यशाली शिष्य, मग घडलेली सगळी गोष्ट सांगू लागला.
एवमुक्तस्ततो राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्। आचचक्षेऽथ यद्वृत्तं तत्सर्वं वेदतत्त्ववित्
राजाने असं विचारल्यावर, वेदांचा खरा अर्थ जाणणारा, व्यासांचा सामर्थ्यशाली शिष्य, मग घडलेली सगळी गोष्ट सांगू लागला.
विदुरस्य मतिं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। दुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः
विदुराची मनोवृत्ती ओळखून, अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र पुन्हा एकांतात दुर्योधनाला हे शब्द बोलला.
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति। न ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति
गांधारीपुत्रा, आता पुरे झालं जुगार; विदुर याला मान्यता देत नाही. तो मोठ्या बुद्धीचा आहे, तो कधीच चुकीचं बोलणार नाही.
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषते। क्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव
विदुर जे काही बोलतो, ते मी सर्वात हिताचं मानतो; मुला, ते सगळं कर, कारण ते तुझ्या भल्याचंच आहे असं मला वाटतं.