पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा। स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः
तिथे नेहमी एक लाख ब्राह्मण जेवत असत; त्यासाठी एक शंख ठेवलेला असे आणि तो नेहमी फुंकला जाई.
मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत। अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन्
तो शंख पुन्हा पुन्हा फुंकला जात असे, भारत; त्याचा आवाज मी सातत्याने ऐकत होतो आणि त्यामुळे माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहत होते.
पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः। अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला
अनेक राजे आदराने भेटायला आले होते, त्यामुळे ती सभा ताऱ्यांनी भरलेल्या निर्मळ आकाशासारखी तेजस्वी दिसत होती, महराजा.
सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर। ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः
सर्व राजांनी, जनाधिपती, पांडुपुत्राच्या बुद्धिमत्तेची ओळख पटवून, सर्व प्रकारची रत्नं त्याच्याकडे आणून दिली.
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः। न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च। गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे
राजे जणू काही व्यापाऱ्यांसारखे द्विजांच्या सेवेत होते; देवराज, यम, वरुण किंवा गुप्तांचे अधिपती यांच्याकडे जी श्रीमंती नाही, ती सर्व युधिष्ठिराजवळ होती.
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम्। शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा
पांडुपुत्राची ती अद्वितीय श्रीमंती पाहून माझ्या मनाला शांती मिळत नाही; माझे मन जळत राहते.
अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते। अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः
पांडवांचे राज्य मिळविल्याशिवाय मला कधीच शांती मिळणार नाही; मी माझ्या शत्रूंना बाणांनी पाडीन किंवा स्वतः दुसऱ्यांच्या हातून पडेन.
एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप। वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः
अशी अवस्था असताना मला या जीवनाचा काय उपयोग, परंतप? पांडवांची भरभराट होत आहे आणि आपण तसेच राहिलो आहोत.
यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे। तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम
पांडवांची ही अतुल संपत्ती तू पाहिलीसच, सत्यपराक्रमी; ती मिळवण्यासाठी मी काय करणार आहे ते ऐक.
अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत। हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने
मी फासे खेळण्यात कुशल आहे, भारत, आणि या पृथ्वीवरही; मला लोकांच्या मनाचा, पैजांचा आणि जुगारातील वेगळेपणाचा चांगला अनुभव आहे.
द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम्। आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम्
कुन्तीपुत्राला जुगाराची फार आवड आहे, पण त्याला नीट खेळता येत नाही. कोणी बोलावलं तर तो नक्की येईल, कारण तो स्वतःही नेहमी इतरांना बोलावतो.
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो। आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम्
मी नक्कीच त्याला फसवणूक करून हरवीन, हे महाबळवान. मी ती मोठी संपत्ती मिळवून आणीन, म्हणून त्याला खेळायला बोलवा.
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः। धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्
शकुनीने असे म्हटल्यावर राजा दुर्योधनाने क्षणाचाही विलंब न करता धृतराष्ट्राला हे शब्द सांगितले.
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित्। द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि
राजा, हा माणूस पांडवांची संपत्ती जुगाराने मिळवायला उत्सुक आहे. म्हणून तुम्ही त्याला परवानगी द्यावी.
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने। तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम्
क्षत्त, जो माझा मंत्री आणि मोठा बुद्धिमान आहे, ज्याच्या आज्ञेत मी असतो, त्याच्याशी मी बोलून या कामाचा निर्णय घेईन.
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम्। उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम्
कारण तो नेहमी धर्माला पुढे ठेवतो, दूरदृष्टी ठेवतो आणि सर्वांचं भलं पाहतो. तो दोन्ही बाजूंच्या हिताचा योग्य निर्णय सांगेल.
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति। निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम्
जर क्षत्त आला आणि तुम्हाला परावृत्त केलं, तर मीही मागे हटेन, राजेंद्र. पण जर तुम्ही मागे हटलात, तर मी नक्कीच मरेन.
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव। भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि।। शम्पायन उवाच
राजा, मी मेलो तर तुम्ही विदुरासोबत सुखी राहा. तुम्ही संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घ्या; माझ्याशिवाय काय करणार?
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः। धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः
दुर्योधनाने प्रेम आणि वेदनेने सांगितलेले हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्राने त्याच्या मताला मान देऊन बोलले.
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम। मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः
शिल्पकारांनी माझ्यासाठी लवकरच हजार खांबांची, शंभर दारांची, सुंदर आणि मनोहर अशी मोठी सभा बांधावी.
ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः। सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः
नंतर ती सभा रत्नांनी पूर्णपणे सजवून, उत्तम प्रकारे बांधून, सहज प्रवेश करता येईल अशी तयार करून, मला तात्काळ कळवा.
दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः। धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै
दुर्योधनाच्या शांततेसाठी हे योग्य आहे असं ठरवून, राजा धृतराष्ट्राने विदुराला बोलावलं.
अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः। द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत
विदुराशी न विचारता कोणीच निर्णय घेत नव्हता. जुगाराचे दोष माहीत असूनही, मुलावरच्या प्रेमामुळे तो ओढला गेला.
तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम्। विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत्
हे ऐकून, विदुराने कलहाचा मार्ग उघडला आणि विनाशाची सुरुवात झाली हे पाहून, तो धृतराष्ट्राजवळ गेला.
सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम्। मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत्
तो आपल्या मोठ्या भावाजवळ गेला, त्याच्या पायांवर मस्तक ठेवून वाकला आणि असे शब्द नम्रपणे बोलला.
नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो। पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्द्यूतहेतोस्तथा कुरु
राजा, मला तुमचा हा निश्चय आवडत नाही. जुगारामुळे मुलांमध्ये फूट पडू नये, असं काही करू नका.
क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति। यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः
क्षत्त, देवांनी कृपा केली तर माझ्या मुलांमध्ये आणि तुझ्या मुलांमध्ये कधीच भांडण होणार नाही, यात शंका नाही.
अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम्
शुभ असो किंवा अशुभ, हितकारक असो किंवा अहितकारक,
मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत। अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति
द्रोण, भीष्म आणि तू, हे भारत, माझ्या सोबत असताना, हे संकट, जरी ते नशीबाने ठरले असले, तरी कधीच घडणार नाही.
गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे। खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम्
आता तू वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथावर बस आणि आजच युधिष्ठिराला खांडवप्रस्थात घेऊन ये.