तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम्। सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप
तिथे स्फटिकासारख्या पाण्यात, स्फटिक कमळांनी शोभलेल्या त्या सभागृहातील तलाव मला कमळ तलाव वाटला आणि मी त्यात पडलो.
तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम्। द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम
तिथे भीम आणि पार्थ दोघांनी मोठ्याने हसले आणि द्रौपदीने इतर स्त्रियांसह माझी मनोबल खच्ची केली.
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः। ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम
माझे कपडे पाण्यात भिजले तेव्हा राजाच्या आज्ञेने सेवकांनी मला दुसरे कपडे दिले; पण ते मला आणखी जास्त दुःखदायक वाटले.
अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः। सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो
तिथे हजारो खांब जणू काही हलतच नाहीत, तसे उभे होते; त्या स्फटिकाच्या दालनात, राजन, मी तिथे आपटून जखमी झालो.
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा। अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः
एक दरवाजा आहे असे वाटणाऱ्या, पण प्रत्यक्षात नसलेल्या जागेतून बाहेर पडायचा प्रयत्न करताना, मी कपाळाने दगडाला आपटून पुन्हा जखमी झालो.
आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम्। इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति। अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः
मी ती जागा हात लावून पाहिली आणि मग दुसऱ्या वाटेवर बसलो; तेव्हा भीमाने आश्चर्याने हसत मला म्हणाले, 'हे दरवाजा आहे आणि हे नाही, राजन.'
स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप। सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ
माझी ती अवस्था पाहून तिथल्या स्त्रियांनी हसले; माझ्यामुळे तिथे जमलेल्या सर्वांना हसू येत होते, नरश्रेष्ठ.
न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित्। तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः
ज्या रत्नांची मी कधीच ऐकलेली नव्हती किंवा पाहिलेली नव्हती, ती मी तिथे पाहिली; त्यामुळे मी फारच व्याकुळ आणि दुःखी झालो.
हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम्। सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते
मी अग्नीत उडी घेईन किंवा मोठ्या समुद्रात जाईन; कारण सन्मानित माणसासाठी अपकीर्ती ही मृत्यूपेक्षा जास्त दुःखद आहे.
इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु
आणि तिथे एक अद्भुत गोष्ट घडली — ती मी तुला सांगतो, ऐक.
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा। स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः
तिथे नेहमी एक लाख ब्राह्मण जेवत असत; त्यासाठी एक शंख ठेवलेला असे आणि तो नेहमी फुंकला जाई.
मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत। अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन्
तो शंख पुन्हा पुन्हा फुंकला जात असे, भारत; त्याचा आवाज मी सातत्याने ऐकत होतो आणि त्यामुळे माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहत होते.
पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः। अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला
अनेक राजे आदराने भेटायला आले होते, त्यामुळे ती सभा ताऱ्यांनी भरलेल्या निर्मळ आकाशासारखी तेजस्वी दिसत होती, महराजा.
सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर। ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः
सर्व राजांनी, जनाधिपती, पांडुपुत्राच्या बुद्धिमत्तेची ओळख पटवून, सर्व प्रकारची रत्नं त्याच्याकडे आणून दिली.
वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः। न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च। गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे
राजे जणू काही व्यापाऱ्यांसारखे द्विजांच्या सेवेत होते; देवराज, यम, वरुण किंवा गुप्तांचे अधिपती यांच्याकडे जी श्रीमंती नाही, ती सर्व युधिष्ठिराजवळ होती.
तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम्। शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा
पांडुपुत्राची ती अद्वितीय श्रीमंती पाहून माझ्या मनाला शांती मिळत नाही; माझे मन जळत राहते.
अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते। अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः
पांडवांचे राज्य मिळविल्याशिवाय मला कधीच शांती मिळणार नाही; मी माझ्या शत्रूंना बाणांनी पाडीन किंवा स्वतः दुसऱ्यांच्या हातून पडेन.
एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप। वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः
अशी अवस्था असताना मला या जीवनाचा काय उपयोग, परंतप? पांडवांची भरभराट होत आहे आणि आपण तसेच राहिलो आहोत.
यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे। तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम
पांडवांची ही अतुल संपत्ती तू पाहिलीसच, सत्यपराक्रमी; ती मिळवण्यासाठी मी काय करणार आहे ते ऐक.
अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत। हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने
मी फासे खेळण्यात कुशल आहे, भारत, आणि या पृथ्वीवरही; मला लोकांच्या मनाचा, पैजांचा आणि जुगारातील वेगळेपणाचा चांगला अनुभव आहे.
द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम्। आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम्
कुन्तीपुत्राला जुगाराची फार आवड आहे, पण त्याला नीट खेळता येत नाही. कोणी बोलावलं तर तो नक्की येईल, कारण तो स्वतःही नेहमी इतरांना बोलावतो.
नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो। आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम्
मी नक्कीच त्याला फसवणूक करून हरवीन, हे महाबळवान. मी ती मोठी संपत्ती मिळवून आणीन, म्हणून त्याला खेळायला बोलवा.
एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः। धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्
शकुनीने असे म्हटल्यावर राजा दुर्योधनाने क्षणाचाही विलंब न करता धृतराष्ट्राला हे शब्द सांगितले.
अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित्। द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि
राजा, हा माणूस पांडवांची संपत्ती जुगाराने मिळवायला उत्सुक आहे. म्हणून तुम्ही त्याला परवानगी द्यावी.
क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने। तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम्
क्षत्त, जो माझा मंत्री आणि मोठा बुद्धिमान आहे, ज्याच्या आज्ञेत मी असतो, त्याच्याशी मी बोलून या कामाचा निर्णय घेईन.
स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम्। उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम्
कारण तो नेहमी धर्माला पुढे ठेवतो, दूरदृष्टी ठेवतो आणि सर्वांचं भलं पाहतो. तो दोन्ही बाजूंच्या हिताचा योग्य निर्णय सांगेल.
निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति। निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम्
जर क्षत्त आला आणि तुम्हाला परावृत्त केलं, तर मीही मागे हटेन, राजेंद्र. पण जर तुम्ही मागे हटलात, तर मी नक्कीच मरेन.
स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव। भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि।। शम्पायन उवाच
राजा, मी मेलो तर तुम्ही विदुरासोबत सुखी राहा. तुम्ही संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घ्या; माझ्याशिवाय काय करणार?
आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः। धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः
दुर्योधनाने प्रेम आणि वेदनेने सांगितलेले हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्राने त्याच्या मताला मान देऊन बोलले.
स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम। मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः
शिल्पकारांनी माझ्यासाठी लवकरच हजार खांबांची, शंभर दारांची, सुंदर आणि मनोहर अशी मोठी सभा बांधावी.