सन्तोषो वै श्रियं हन्ति ह्यभिमानं च भारत। अनुक्रोशभये चोभे यैर्वृतो नाश्नुते महत्
संतोष हा श्रीमंती आणि अभिमान नष्ट करतो, हे भारत; दया आणि भीती ज्याच्यात असते, तो मोठेपण मिळवू शकत नाही.
न मां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठेरे। अतिज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम
मी जे खातो त्याने मला आनंद होत नाही, युधिष्ठिराजवळील संपत्ती पाहूनही नाही; कौन्तेयाचा जळजळाट मला फिकट करतो.
नृद्व्यतोत्मानं हीयमानं निशाम्य च। अदृश्यामपि कौन्तेय श्रियं पश्यन्निवोद्यताम्
आपल्या लोकांची घसरण पाहून, आणि कौन्तेयाची दिसत नसली तरी वाढणारी श्रीमंती जणू पाहतो आहे, म्हणून मी व्याकुळ होतो.
तस्मादहं विवर्णश्च दीनश्च हरिमः कृशः। अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः
म्हणूनच मी फिकट, खिन्न, पिवळसर आणि सुकट झालो आहे; चौर्याऐंशी हजार गृहस्थ आणि स्नातक...
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः। दशान्यानि सहस्राणि यतीनामूर्ध्वरेतसाम्। भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने
युधिष्ठिराच्या घरात तीस दासींपैकी प्रत्येक दासी दहा हजार संयमी साधूंना सोन्याच्या भांड्यातून जेवण देत असे.
कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च। काम्भोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानपि कम्बलान्। गजयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः
कांबोज राजाने त्याला केळीच्या, मृगाच्या आणि मोकाच्या तंतूंपासून बनवलेली काळी, गडद आणि लाल रंगाची उत्तम गोधडीं हजारोंनी, तसेच हत्तीणी, गायी आणि घोडे शेकड्यांनी व हजारोंनी पाठवले.
शतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत। राजन्या बलिमादाय समेता हि नृपक्षये
शेकडो उंटांच्या कळपांसह आणखी शेकडो इकडे तिकडे फिरत असतात; राजे आपापली कर घेऊन एकत्र आले आहेत.
पृथग्विधानि रत्नान पार्थिवाः पृथिवीपते। आहरन्क्रतुमुख्येऽस्मिन्कुन्तीपुत्राय भूरिशः
पृथ्वीच्या राजांनी या मुख्य यज्ञात कुंतीपुत्रासाठी वेगवेगळ्या प्रकारची मौल्यवान रत्ने भरपूर प्रमाणात आणली.
न क्वचिद्धि मया तादृग्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः। यादृग्धनागमो यज्ञे पाण्डुपुत्रस्य धीमतः
पांडुपुत्राच्या या यज्ञात जशी संपत्तीची वाहती झाली, तशी मी कधीच पाहिली नाही किंवा ऐकलीही नाही.
असत्यं चेदिदं सर्वं सञ्जयं प्रष्टुमर्हसि'। अपर्यन्तं धनौघं तं दृष्ट्वा शत्रोरहं नृप। शर्म नैवाभिगच्छामि चिन्तयानो विशाम्पते
हे सर्व खोटे असेल तर संजयाला विचार. शत्रूच्या संपत्तीचा तो अखंड प्रवाह पाहून माझ्या मनाला चैन राहत नाही, मी अस्वस्थ झालो आहे.
ब्रह्मणा वाटधानाश्च गोमन्तः शतसङ्घशः। त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः
जटा असलेले ब्राह्मण आणि शेकडो गायींचे कळप, तीन कोटी कर घेऊन दरवाज्यावर थांबले आहेत.
कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान्। त्रैखर्वाः प्रतिवेद्यास्मै लेभिरेऽथ प्रवेशनम्
तीन कोटी शुद्ध सोन्याचे कमंडलू घेऊन, त्याची माहिती दिल्यावर त्यांना आत प्रवेश मिळाला.
यथैव मधु शक्राय धारयन्त्यमरस्त्रियटः। तदस्मै कांस्यमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः
जसा देवस्त्रियांनी इंद्रासाठी मधु वाहिले, तसा समुद्राने सोन्याच्या कलशातून वारुणी मद त्याला अर्पण केला.
शङ्खप्रवरमादाय वासुदेवोऽभिषिक्तवान्। शक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम्
वासुदेवाने उत्तम शंख घेऊन, हजार सोन्याच्या नाण्यांनी आणि अनेक रत्नांनी सजवून त्याचा अभिषेक केला.
दृष्ट्वा च मम तत्सर्वं ज्वररूपमिवाभवत्। गृहीत्वा तत्तु गच्छन्ति समुद्रौ पूर्वदक्षिणौ
हे सर्व पाहून मला ताप आल्यासारखे झाले; आणि ते सर्व घेऊन लोक पूर्व व दक्षिण समुद्राकडे निघून गेले.
तथैव पश्चिमं यान्ति गृहीत्वा भरतर्षभ। त्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिणः। तत्र गत्वाऽर्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम्
त्याचप्रमाणे, ते पश्चिम समुद्राकडेही जातात, पण उत्तर दिशेला फक्त पक्षीच जातात; तिथे अर्जुन गेला आणि आपल्या काठीने अमाप धन मिळवले.
कृतां बैन्दुसरै रत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम्। अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत
मयाने रत्नांनी आणि स्फटिकाच्या आवरणाने बनवलेली, चंद्रकिरणांनी उजळलेली, समुद्रासारखी भरलेली एक सरोवर मी पाहिली.
उत्कर्षन्तं च वासश्च प्राहसन्मां वृकोदरः। किङ्कराश्च सभापाला जहसुर्भरतर्षभ
मी माझे वस्त्र उचलताना भीमाने माझी खिल्ली उडवली आणि सभेचे सेवक व रक्षकही हसू लागले.
पित्रोरर्थे विशेषेण प्रावृण्वं तत्र जीवितम्। तत्र त्म यदि शक्तः स्यां घातयेयं वृकोदरम्
आईवडिलांसाठी मी तिथे खास जिवंत राहिलो; तिथे मला शक्ती असती तर मी भीमाला मारले असते.
सपत्नेनापहासो हि स मां दहति भारत
शत्रूने केलेली ही हसवणूक मला फार जाळते.
तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम्। सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप
तिथे स्फटिकासारख्या पाण्यात, स्फटिक कमळांनी शोभलेल्या त्या सभागृहातील तलाव मला कमळ तलाव वाटला आणि मी त्यात पडलो.
तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम्। द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम
तिथे भीम आणि पार्थ दोघांनी मोठ्याने हसले आणि द्रौपदीने इतर स्त्रियांसह माझी मनोबल खच्ची केली.
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः। ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम
माझे कपडे पाण्यात भिजले तेव्हा राजाच्या आज्ञेने सेवकांनी मला दुसरे कपडे दिले; पण ते मला आणखी जास्त दुःखदायक वाटले.
अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः। सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो
तिथे हजारो खांब जणू काही हलतच नाहीत, तसे उभे होते; त्या स्फटिकाच्या दालनात, राजन, मी तिथे आपटून जखमी झालो.
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा। अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः
एक दरवाजा आहे असे वाटणाऱ्या, पण प्रत्यक्षात नसलेल्या जागेतून बाहेर पडायचा प्रयत्न करताना, मी कपाळाने दगडाला आपटून पुन्हा जखमी झालो.
आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम्। इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति। अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः
मी ती जागा हात लावून पाहिली आणि मग दुसऱ्या वाटेवर बसलो; तेव्हा भीमाने आश्चर्याने हसत मला म्हणाले, 'हे दरवाजा आहे आणि हे नाही, राजन.'
स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप। सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ
माझी ती अवस्था पाहून तिथल्या स्त्रियांनी हसले; माझ्यामुळे तिथे जमलेल्या सर्वांना हसू येत होते, नरश्रेष्ठ.
न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित्। तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः
ज्या रत्नांची मी कधीच ऐकलेली नव्हती किंवा पाहिलेली नव्हती, ती मी तिथे पाहिली; त्यामुळे मी फारच व्याकुळ आणि दुःखी झालो.
हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम्। सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते
मी अग्नीत उडी घेईन किंवा मोठ्या समुद्रात जाईन; कारण सन्मानित माणसासाठी अपकीर्ती ही मृत्यूपेक्षा जास्त दुःखद आहे.
इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु
आणि तिथे एक अद्भुत गोष्ट घडली — ती मी तुला सांगतो, ऐक.