तथाहि रत्नन्यादाय विविधानि नृपा नृपम्। उपातिष्ठन्त कौन्येयं वैश्या इव करप्रदाः
राजे वेगवेगळी रत्ने घेऊन कुंतीपुत्राकडे आले, आणि व्यापाऱ्यांनी जसा कर भरावा तसा आदर दाखवला.
श्रियं तथागतं दृष्ट्वा ज्वलन्तीमिव पाण्डवे। अमर्षवशमापन्नो दह्यामि न तथोचितः
पांडवांकडे अशी तेजस्वी श्री आली आहे हे पाहून, मला प्रचंड जळणं येतं, हे योग्य नाही, पण मी स्वतःला थांबवू शकत नाही.
वह्निमेव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम्। अपो वापि प्रवेक्ष्यामिन हि शक्ष्यामि जीवितुम्
मी आगीत उडी घेईन, किंवा विष पिईन, किंवा पाण्यात जाईन—कारण मला असं जगणं सहन होत नाही.
को हि नाम पुमांल्लोके मर्षयिष्यति सत्ववान्। सपत्नानृद्ध्यतो दृष्ट्वा हीनमात्मानमेव च
जगात असा कोण पुरुष आहे, ज्याच्यात जरा जरी धैर्य असेल, तो आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना भरभराटताना आणि स्वतःला कमी होताना पाहून सहन करेल?
सोऽहं न स्त्री न चाप्यस्त्री न पुमान्नापुमानपि। योऽहं तां मर्षयाम्यद्य तादृशीं श्रियमागताम्
म्हणून मी ना स्त्री आहे, ना पुरुष, ना काहीच, कारण मी आज त्यांच्याकडे आलेली अशी श्री पाहूनही सहन करतो.
ईश्वरत्वं पृथिव्याश्च वसुमत्तां च तादृशीम्। यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संञ्ज्वरेत्
त्यांचं पृथ्वीवरचं राज्य, अशी संपत्ती, आणि असा यज्ञ पाहून, माझ्यासारख्या कोणाला जळणं येणार नाही?
अशक्तश्चैक एवाहं तामाहर्तुं नृपश्रियम्। सहायांश्च न पश्यामि तेन मृत्युं विचिन्तये
मी एकटाच आहे, त्या राजसत्तेला मिळवू शकत नाही, आणि मला मदतीला कोणीच दिसत नाही; म्हणून मी मृत्यूचाच विचार करतो.
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम्। दृष्ट्वा कुन्तीसुते शुद्धां श्रियं तामहतां तथा
कुंतीपुत्राची अशी शुद्ध आणि कोणाच्याही आवाक्याबाहेरची श्री पाहून, मला वाटतं की नशीबच मोठं आहे, आणि प्रयत्न व्यर्थ आहेत.
कृतो यत्नो मया पूर्वं विनाशे तस्य सौबल। तच्च सर्वमतिक्रम्य संवृद्धोऽप्स्विव पङ्गजम्
मी पूर्वी त्याच्या विनाशासाठी खूप प्रयत्न केले, सुभलपुत्रा, पण ते सगळं फोल ठरलं, आणि तो जलातल्या कमळासारखा फुलत राहिला.
न दैवं परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम्। धार्तराष्ट्राश्च हीयन्ते पार्था वर्धन्ति नित्यशः। कृष्णस्तु सुमनास्तेषां विवर्धयति सम्पदः
मला आता नशीब मोठं वाटत नाही, ना प्रयत्न व्यर्थ वाटतात; धृतराष्ट्रपुत्र कमी होत आहेत, पण पांडव नेहमीच वाढत आहेत, आणि कृष्ण त्यांच्या संपत्तीला आनंदाने वाढवतो.
सोऽहं श्रियं च तां दृष्ट्वा सभां तां च तथाविधाम्। रक्षिभिश्चावहासं तं परितप्ये यथाऽग्निना
मी त्या श्रीमंतीला आणि त्या भव्य सभेला पाहून, आणि रक्षकांनी केलेला उपहास ऐकून, अग्नीने जळल्यासारखा दुःखी झालो आहे.
अमर्षं च समाविष्टं धृतराष्ट्रे निवेदय
धृतराष्ट्राला सांग, मी अत्यंत रागाने भरून गेलो आहे.
दुर्योधन न तेऽमर्षः कार्यः प्रति युधिष्ठिरम्। भागधेयानि हि स्वानि पाण्डवा भुञ्जते सदा
दुर्योधन, तुला युधिष्ठिरावर राग धरू नये; कारण पांडव नेहमीच आपला हक्काचा हिस्सा उपभोगतात.
विधानं विविधाकारं परं तेषां विधानतः। अनेकैरभ्युपायैश्च त्वया न शकिताः पुरा
त्यांची योजना अनेक प्रकारची आहे, आणि तू कितीही उपाय केलेस तरी त्यांना कधीच हरवू शकला नाहीस.
आरब्धा हि महाराज पुनः पुनररिन्दम। विमुक्ताश्च नरव्याघ्रा भगधेयपुरस्कृताः। `उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु
राजा, त्यांनी पुन्हा पुन्हा मोठी कामे सुरू केली, आणि त्यांच्या नशिबाने त्यांना मुक्त केले. ते पुरुषसिंह नेहमी उत्साहाने काम करतात आणि कधीही थकत नाहीत.
तैर्लब्धा द्रौपदी भार्या द्रुपदश्च सुतैः सह। सहायाः पृथिवीपाला वासुदेवश्च वीर्यवान्
त्यांनी द्रौपदीला पत्नी म्हणून मिळवले, द्रुपद आणि त्याचे पुत्र मित्र झाले, पृथ्वीचे राजे त्यांचे साथीदार आहेत आणि बलवान वासुदेवही त्यांच्यासोबत आहे.
लब्धश्चानभिभूतार्थैः पित्र्योंशः पृथिवीपते। विवृद्धस्तेजसा तेषां तत्र का परिदेवना
हे पृथ्वीपती, त्यांनी आपल्या वडिलांचा हिस्सा जिंकला आहे आणि त्यांचे ऐश्वर्य कुणीही जिंकू शकत नाही. त्यांचा तेज वाढला आहे—मग दु:ख कसले?
धनञ्जयेन गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी। लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तोषयित्वा हुताशनम्
धनंजयाने गांडीव धनुष्य आणि न थकणारे बाण घेऊन, अग्निदेवाला संतुष्ट करून दिव्य अस्त्रे मिळवली.
तेन कार्मुकमुख्येन बाहुवीर्येण चात्मनः। कृता वशे महीपालास्तत्र का परिदेवना
त्या श्रेष्ठ धनुष्याने आणि स्वतःच्या बळावर, त्याने राजांना जिंकले; मग दु:ख कसले?
अग्निदाहान्मयं चापि मोक्षयित्वा स दानवम्। सभां तां कारयामास सव्यसाची परन्तपः
अग्नितून मायाला सोडवून, त्या शत्रूंचा संहार करणाऱ्या सव्यसाचीने ती सभा बांधली.
तेन चैव मयेनोक्ताः किङ्करा नाम राक्षसाः। हन्ति तां सभां भीमास्तत्र का परिदेवना
आणि मायाने सांगितलेल्या त्या राक्षस सेवकांनी, त्या अद्भुत सभेचे रक्षण केले आहे—मग दु:ख कसले?
यच्चासहायतां राजन्नुक्तवानसि भारत। तन्मिथ्या भ्रातरो हीमे तव सर्वे वशानुगाः
राजा, तू जे त्यांच्या मदतीबद्दल बोललास, ते खोटे आहे; तुझे सर्व भाऊ तुझ्या आज्ञेत आहेत.
द्रोणस्तव महेष्वासः सह पुत्रेण वीर्यवान्। मूतपुत्रश्च राधेयो दृढधन्वा महारथः
द्रोण, तुझा सामर्थ्यवान धनुर्धारी, त्याचा पराक्रमी पुत्र, आणि राधेचा पुत्र, तोही दृढधन्वा आणि मोठा योद्धा आहे.
स एकः समरे सर्वान्पाण्डवान्सहसोमकान्। विजेष्यति महाबाहो किं सहायैः करिष्यसि
तो एकटाच, हे महाबाहो, सर्व पांडव आणि सोमक यांना युद्धात हरवेल; मग तुला मदतीची काय गरज?
भीष्मश्च पुरुषव्याघ्रो गौतमश्च महारथः। जयद्रथश्च बलावान्सोमदत्तस्तथैव च
भीष्म, पुरुषसिंह, गौतम हा महायोद्धा, जयद्रथ बलवान, आणि सोमदत्तही तसाच आहे.
अहं च सह सोदर्यैः सौमदत्तिश्च पार्थिवः। एतैस्त्वं सहितः सर्वैर्जय कृत्स्नं वसुन्दराम्
मी आणि माझे भाऊ, आणि सौमदत्त राजा; या सर्वांसह तू संपूर्ण पृथ्वी जिंक.
त्वया च सहितो राजन्नेतैश्चान्यैर्महारथैः। एतानहं विजेष्यामि यदि त्वमनुमन्यसे
राजा, तुझ्यासह आणि या इतर महायोद्ध्यांसह, मी त्यांना सर्वांना जिंकू, जर तू मान्य केलेस.
एतेषु विजितेष्वद्य भविष्यति मही मम। सर्वे च पृथिवीपालाः सभा सा च महाधना
हे सर्व जिंकले की, आज पृथ्वी माझी होईल, सर्व राजे आणि ती संपन्न सभा देखील.
धनञ्जयो वासुदेवो भीमसेनो युधिष्ठिरः। नकुलः सहदेवश्च द्रुपदश्च सहात्मजैः
धनंजय, वासुदेव, भीमसेन, युधिष्ठिर, नकुल, सहदेव आणि द्रुपद आपल्या मुलांसह—
नैते युधि पराजेतुं शक्या देवगणैरपि। महारथा महेष्वासाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः
युद्धात या सर्वांना देवतांच्याही सैन्याने हरवता येणार नाही; हे सर्व मोठे रथी, बलाढ्य धनुर्धारी, अस्त्रविद्या जाणणारे आणि युद्धात कठोर आहेत.