यथाबद्धूयमानाग्निं राजसूयं महाक्रतुम्। पाण्डवस्य यथाशास्त्रं जुहुवुः सर्वयाजकाः
पांडवांच्या राजसूय या महान यज्ञात सर्व याजकांनी शास्त्रानुसार व्यवस्थित पेटवलेल्या अग्नीत हवन केले.
व्यासधौम्यादयः सर्वे विधिवत्षोडशर्त्विजः। स्वस्वकर्माणि चक्रुस्ते पाण्डवस्य महाक्रतौ
व्यास, धौम्य आणि इतर सोळा ऋत्विजांनी पांडवांच्या त्या महान यज्ञात आपापली कर्तव्ये विधिपूर्वक पार पाडली.
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यो नाबहुश्रुतः। नाव्रतो नानुपाध्यायो न पापो नाक्षमो द्विजः
तेथे एकही सभासद असा नव्हता ज्याला वेदांचे सहा अंग माहित नव्हते, किंवा जो अल्पशिक्षित, व्रतनिष्ठ नसलेला, गुरुरहित, पापी किंवा संयम नसलेला होता.
न तत्र कृपणः कश्चिद्दरिद्रो न बभूव ह। क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानुषः
त्या ठिकाणी कोणीही गरीब, दीन, उपाशी, दुःखी किंवा हलक्या स्थितीतील नव्हता.
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास सर्वदा। सहदेवो महातेजाः सततं राजशासनात्
राजाच्या आज्ञेने, तेजस्वी सहदेव नेहमीच जेवणाची गरज असणाऱ्यांना अन्न देत असे.
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकर्माणि याजकाः। दिवस दिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
सर्व कर्मकांडात निपुण असलेल्या याजकांनी दररोज शास्त्रार्थ समजून सर्व कामे केली.
ब्राह्मणा देवशास्त्रज्ञः कथाश्चक्रुश्च सर्वतः। रेमिरे च कथान्ते तु सर्वे तस्मिन्महाक्रतौ
देवतांच्या शास्त्रात पारंगत ब्राह्मण सर्वत्र चर्चा करत आणि त्या संवादाच्या शेवटी सर्वजण त्या महान यज्ञात आनंदित होत.
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः। बभासे तदा कीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवामला
वेदपारंगत देव, ब्राह्मण आणि महर्षी यांनी भरलेली ती वेदी त्या वेळी तारकांनी सजलेल्या निर्मळ आकाशासारखी उजळून निघाली.
पाण्डित्यदर्शनार्थाय केचन द्विजसत्तमाः। तर्कार्थमागताः केचित्केचिद्विद्याभिमानिनः
काही श्रेष्ठ ब्राह्मण आपले पांडित्य दाखवण्यासाठी, काही वादासाठी आणि काहींनी आपल्या विद्वत्तेचा अभिमान म्हणून आले होते.
केचिद्दिदृक्षया केचिद्भीत्या राज्ञः प्रतापिनः। सर्वेऽप्यवभृथस्नाता याजकाः केचन द्विजाः
काही जिज्ञासेने, काही पराक्रमी राजाच्या भीतीने आले; सर्व याजक आणि काही ब्राह्मण अवभृथस्नान करून होते.
ततो वै हेमयूपांश्च सर्वरत्नसमाचितान्। शोभार्थं कारयामास सहदेवो महाद्युतिः
नंतर तेजस्वी सहदेवाने शोभेसाठी सर्व प्रकारच्या रत्नांनी सजवलेले सोन्याचे यूप उभारले.
ददृशुस्तोरणान्यत्र हेमतालमयानि च। स यज्ञस्तोरणैस्तैश्च ग्रहैर्द्योरिव सम्बभौ
तेथे लोकांनी सोन्याच्या आणि ताडाच्या लाकडाच्या तोरणा पाहिल्या; त्या तोरणांनी तो यज्ञ आकाशातील ग्रहांनी शोभून दिसावा तसा उजळून गेला.
तालानां तोरणैर्हैमैर्दान्तैरिव दिशागजैः। दिक्षु सर्वासु विन्यस्तैस्तेजोभिर्भास्करैर्यथा
सर्व दिशांना सोन्याच्या ताडाच्या तोरणांनी, जणू दिशांच्या हत्तींच्या दातांसारख्या, सूर्याच्या तेजाने सर्वत्र शोभून दिसत होत्या.
सकिरीटैर्नृपैश्चैव शुशुभे तत्सदस्तदा। देवैर्दिव्यैश्च यक्षैश्च उरगैर्दिव्यमानुषैः
त्या वेळी ती सभा मुकुटधारी राजे, देव, दिव्य यक्ष, नाग आणि दिव्य-मानवी लोकांनी शोभून गेली होती.
विद्याधरगणैः कीर्णः पाण्डवस्य महात्मनः। स राजसूयः शुशुभे धर्मराजस्य धीमतः
महात्मा पांडव धर्मराज युधिष्ठिर यांच्या राजसूय यज्ञात विद्या धारणारे अनेक गट गोळा झाले होते. त्या यज्ञाची शोभा फारच खुलली होती.
गन्धर्वगणसङ्कीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः। देवैर्मुनिगणैर्यक्षैर्देवलोक इवापरः
गंधर्वांचे समूह आणि सुंदर अप्सरा यांच्या संगतीने तो यज्ञ जणू दुसऱ्या देवांच्या लोकासारखा दिसत होता. देव, ऋषी, यक्ष सगळे तिथे उपस्थित होते.
स किम्पुरुषगीतैश्च किन्नरैरुपशोभितः। नारदश्च जगौ तत्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः
किंपुरुष आणि किन्नर यांच्या गाण्यांनी यज्ञस्थळ सजले होते. तिथे नारद आणि तेजस्वी तुम्बुरू यांनीही गाणे गायले.
विश्वासुश्चित्रसेनस्तथाऽन्ये गीतकोविदाः। रमयन्ति स्म तान्सर्वान्यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
विश्वावसु, चित्रसेन आणि इतर गाण्यात निपुण असलेले सर्वजण यज्ञातील सर्वांना कर्मकांडांच्या वेळी आनंद देत होते.
तत्र चाप्सरसः सर्वाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः। ननृतुश्च जगुश्चात्र नित्यं कर्मान्तरेष्वथ
तिथे सर्व सुंदर आणि मनोहारी अप्सरा नित्य कर्मकांडांच्या वेळी नाचत आणि गात होत्या.
इतिहासपुराणानि आख्यानानि च सर्वशः। ऊचुर्वै शब्दशास्त्रज्ञा नित्यं कर्मान्तरेष्वथ
शब्दविद्या जाणणाऱ्यांनी तिथे इतिहास, पुराणे आणि विविध कथा प्रत्येक विधीमध्ये सांगितल्या.
भेर्यश्च मुरजाश्चैव मड्डुका गोमुखाश्च ये। शृङ्गवंशाम्बुजा वीणाः श्रूयन्ते स्म सहस्रशः
तिथे हजारो भेरी, मृदंग, मडूक, गोमुख, शृंग, वंशी, कमळ आणि वीणा यांचे सूर ऐकू येत होते.
लोकेऽस्मिन्सर्वविप्राश्च वैश्याः शूद्रा नृपादयः। सर्वे म्लेच्छाः सर्वगणास्त्वादिमध्यान्तजास्तथा
त्या ठिकाणी सर्व ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र, राजे आणि सर्व जाती-धर्माचे लोक, तसेच विविध देशांतून आलेले सगळे लोक उपस्थित होते.
नानादेशसमुद्भूतैर्नानाजातिभिरागतैः। पर्याप्त इव लोकोऽयं युधिष्ठिरनिवेशने
अनेक प्रदेशांतून, वेगवेगळ्या जातींचे लोक तिथे जमले होते. त्यामुळे जणू संपूर्ण जगच युधिष्ठिरांच्या राजवाड्यात सामावले आहे असे वाटत होते.
भीष्मद्रोणादयः सर्वे कुरवः ससुयोधनाः। वृष्णयश्च समग्राश्च पाञ्चालाश्चापि सर्वशः
भीष्म, द्रोण, सुयोधन आणि इतर सर्व कुरू, तसेच सर्व वृष्णी आणि पाञ्चालही तिथे उपस्थित होते.
यज्ञेऽस्मिन्सर्वकर्माणि चक्रुर्दासा इव क्रतौ। एवं प्रवृत्तो यज्ञः स धर्मराजस्य धीमतः
त्या यज्ञात सर्व कामे अगदी सेवकांसारखी पार पाडली जात होती. अशा प्रकारे धर्मराज युधिष्ठिरांचा यज्ञ उत्तमरीत्या चालू होता.
शुशुभे च महाबाहो सोमस्येव क्रतुर्यथा। वस्त्राणि कम्बलांश्चैव प्रावारांश्चैव सर्वदा
हे महाबाहो, तो यज्ञ सोमयज्ञासारखा तेजस्वी दिसत होता. तिथे नेहमीच वस्त्रे, कम्बळे आणि उबदार झगे उपलब्ध होते.
निष्कहेमजभाण्डानि भूषणानि च सर्वशः। प्रददौ तत्र विप्राणां धर्मराजो युधिष्ठिरः
तिथे धर्मराज युधिष्ठिर यांनी ब्राह्मणांना सर्व प्रकारचे सुवर्ण, दागिने आणि अलंकार भरपूर प्रमाणात दिले.
यानि तत्र महीपालैर्लब्धवान्भरतर्षभः। तानि सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणानां ददौ तदा
भारतश्रेष्ठ युधिष्ठिरांना राजांनी दिलेली सर्व मौल्यवान रत्ने त्यांनी त्या वेळी ब्राह्मणांना दिली.
ततः स कुरुराजस्य सर्वकर्मसमृद्धिमान्। यज्ञः प्रीतिकरो राजन्संबभौ विपुलोत्सवः
मग कुरुराज युधिष्ठिरांचा सर्व विधींनी परिपूर्ण असा तो यज्ञ मोठ्या आनंदाने आणि जल्लोषात पार पडला.
शान्तविघ्नः सुखारम्भः प्रभूतधनधान्यवान्। अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च केशवेन सुरक्षितः
तो यज्ञ कुठलाही विघ्न न येता, सुखाने सुरू झाला. धन, धान्य, अन्न आणि विविध स्वादिष्ट पदार्थ मुबलक होते. केशवाने त्याची नीट काळजी घेतली.