समर्थो बलिनां श्रेष्ठो हर्तुं सोमं विहंगमः। सर्वं संभावयाम्यस्मिन्नसाध्यमपि साधयेत्
तो पक्षी बलवानांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सोम घेण्यास समर्थ आहे; मला वाटते, त्याच्यासाठी अशक्य काहीच नाही.
श्रुत्वैतद्वचनं शक्रः प्रोवाचामृतरक्षिणः। महावीर्यबलः पक्षी हर्तुं सोममिहोद्यतः
हे ऐकून, इंद्राने अमृताचे रक्षण करणाऱ्यांना सांगितले—'एक अत्यंत बलवान आणि सामर्थ्यशाली पक्षी सोम घेण्यासाठी सज्ज झाला आहे.'
युष्मान्संबोधयाम्येष `गृहीत्वावरणायुधान्। परिवार्यामृतं सर्वे यूयं मद्वचनादिह
'मी तुम्हा सर्वांना सावध करतो—तुमच्या शस्त्रास्त्रांसह तयार राहा आणि माझ्या आज्ञेप्रमाणे अमृताच्या चोहोबाजूंनी घेरा.'
रक्षध्वं विबुधा वीरा' यथा न स हरेद्बलात्। अतुलं हि बलं तस्य बृहस्पतिरुवाच ह
'हे वीर देवांनो, अमृताचे रक्षण करा, जेणेकरून तो जबरदस्तीने ते घेऊ शकणार नाही; कारण त्याचे बळ अतुलनीय आहे,' असे बृहस्पती म्हणाले.
तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं विस्मिता यत्नमास्थिताः। परिवार्यामृतं तस्थूर्वज्री चेन्द्रः प्रतापवान्
हे ऐकून, सर्व देव आश्चर्यचकित झाले आणि निर्धाराने जागा घेतली; त्यांनी अमृताला घेरले आणि वज्रधारी तेजस्वी इंद्र तिथे उभा राहिला.
धारयन्तो विचित्राणि काञ्चनानि मनस्विनः। कवचानि महार्हाणि वैदूर्यविकृतानि च
त्यांनी सुंदर सोन्याची, मौल्यवान रत्नांनी सजवलेली आणि वैडूर्याने जडवलेली मजबूत कवचं परिधान केली होती.
चर्माण्यपि च गात्रेषु भानुमन्ति दृढानि च। विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्यनेकशः
त्यांच्या अंगावर चमकदार आणि मजबूत झिलईचे कवच होते आणि त्यांनी अनेक प्रकारची भीषण शस्त्रे हातात घेतली होती.
शिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सुरोत्तमः। सविस्फुलिङ्गज्वालानि सधूमानि च सर्वशः
सर्वोत्तम देवांनी धारदार, तीक्ष्ण आणि ज्वालांनी व धुराने उजळणारी शस्त्रे उंचावली.
चक्राणि परघांश्चैव त्रिशूलानि परश्वधान्। शक्तीश्च विविधास्तीक्ष्णाः करवालांश्च निर्मलान्। स्वदेहरूपाण्यादाय गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
त्यांनी चक्र, गदा, त्रिशूळ, परशू, अनेक तीक्ष्ण भाले, स्वच्छ तलवारी आणि आपल्या रूपानुसार भयंकर गदा घेतल्या.
तैः शस्त्रैर्भानुमद्भिस्ते दिव्याभरणभूषिताः। भानुमन्तः सुरगणास्तस्थुर्विगतकल्मषाः
दिव्य दागिन्यांनी सजलेले आणि तेजस्वी शस्त्रांनी सुसज्ज असे देवगण निर्मळपणे तिथे उभे राहिले.
अनुपमबलवीर्यतेजसो धृतमनसः परिरक्षणेऽमृतस्य। असुरपुरविदारणाः सुरा ज्वलनसमिद्धवपुःप्रकाशिनः
अतुलनीय बळ, शौर्य आणि तेज असलेले, अमृताच्या रक्षणासाठी दृढ मनाने सज्ज, असुरांचे संहारक देव अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
इति समरवरं सुराः स्थितास्ते परिघसहस्रशतैः समाकुलम्। विगलितमिव चाम्बरान्तरं तपनमरीचिविकाशितं बभासे
अशा प्रकारे, देव त्या महान युद्धासाठी सज्ज उभे राहिले; हजारो गदांनी गर्दी झालेली ती जागा सूर्यकिरणांनी उजळलेल्या आकाशासारखी भासत होती.
कोऽपराधो महेन्द्रस्य कः प्रमादश्च सूतज। तपसा वालखिल्यानां संभूतो गरुडः कथम्
महेंद्राची काय चूक होती आणि त्याचे कोणते दुर्लक्ष होते, हे सुतपुत्रा? वाळखिल्यांच्या तपामुळे गरुड कसा जन्मला, हे सांग.
कश्यपस्य द्विजातेश्च कथं वै पक्षिराट् सुतः। अधृष्टः सर्वभूतानामवध्यस्चाभवत्कथम्
कश्यप आणि विनतेचा पुत्र, पक्षिराज सर्व प्राण्यांमध्ये अविजेय आणि अभेद्य कसा झाला, हे कसे घडले?
कथं च कामचारी स कामवीर्यश्च खेचरः। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पुराणे यदि पठ्यते
तो इच्छेनुसार फिरणारा, इच्छाशक्तीने कार्य करणारा आणि आकाशात वावरणारा कसा झाला? हे सर्व मी ऐकू इच्छितो, जर ते पुराणात सांगितले असेल.
विषयोऽयं पुराणस्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि। शृणु मे वदतः सर्वमेतत्संक्षेपतों द्विज
तू जे विचारतोस, ते पुराणातीलच विषय आहे; मी तुला हे सर्व थोडक्यात सांगतो, ऐक.
यजतः पुत्रकामस्य कश्यपस्य प्रजापतेः। साहाय्यमृषयो देवा गन्धर्वाश्च ददुः किल
पुत्रप्राप्तीसाठी यज्ञ करणाऱ्या कश्यप प्रजापतींना ऋषी, देव आणि गंधर्व यांनी मदत केली.
तत्रेध्मानयने शक्रो नियुक्तः कश्यपेन ह। मुनयो वालखिल्याश्च ये चान्ये देवतागणाः
त्या वेळी यज्ञासाठी लाकूड आणण्याचं काम कश्यपांनी इंद्रावर, वालखिल्य ऋषी आणि इतर देवगणांवर सोपवलं.
शक्रस्तु वीर्यसदृशमिध्यभारं गिरिप्रभम्। समुद्यम्यानयामास नातिकृच्छ्रादिव प्रभुः
इंद्राने, आपल्या सामर्थ्याला साजेसं, डोंगरासारखं तेजस्वी लाकडाचं ओझं सहज उचलून नेलं.
अथापश्यदृषीन्ह्रस्वानङ्गुष्ठोदरवर्ष्मणः। पलाशवर्तिकामेकां वहतः संहतान्पथि
मग त्याने अंगठ्याएवढ्या शरीराचे, लहानसे ऋषी, एकच पळसाचं काडी एकत्र उचलून नेताना पाहिले.
प्रलीनान्स्वेष्विवाङ्गेषु निराहारांस्तपोधनान्। क्लिश्यमानान्मन्दबलान्गोष्पदे संप्लुतोदके
ते ऋषी उपवासाने कृश झाले होते, अंगातली ताकद कमी, भुकेने थकलेले, गायीच्या पावलातील पाण्यात अडकून हाल करत होते.
तान्सर्वान्विस्मयाविष्टो वीर्योन्मत्तः पुरन्दरः। अपहास्याभ्यगाच्छीघ्रं लम्बयित्वाऽवमन्य च
इंद्राला हे पाहून आश्चर्य वाटलं. आपल्या सामर्थ्याचा गर्व वाटून त्याने त्यांची थट्टा केली आणि हसत पुढे निघून गेला.
तेऽथ रोषसमाविष्टाः सुभृशं जातमन्यवः। आरेभिरे महत्कर्म तदा शक्रभयंकरम्
मग त्या ऋषींच्या मनात प्रचंड राग आला. ते संतापून, इंद्रालाही घाबरवेल असं मोठं कर्म करण्यास तयार झाले.
जुहुवुस्ते सुतपसो विधिवज्जातवेदसम्। मन्त्रैरुच्चावचैर्विप्रा येन कामेन तच्छृणु
त्या तपस्वी ऋषींनी योग्य पद्धतीने, वेगवेगळ्या मंत्रांनी अग्नीत आहुती दिली. त्यांनी हे कोणत्या इच्छेने केलं, ते ऐक.
कामवीर्यः कामगमो देवराजभयप्रदः। इन्द्रोऽन्यः सर्वदेवानां भवेदिति यतव्रताः
आमच्या तपाने, इच्छाशक्ती, सामर्थ्य आणि हवे तसे वागण्याची क्षमता असलेला, देवेंद्रालाही भयभीत करणारा दुसरा इंद्र जन्मावा.
इन्द्राच्छतगुणः शौर्ये वीर्ये चैव मनोजवः। तपसो नः फलेनाद्य दारुणः संभवित्विति
आमच्या तपाच्या फळाने, शौर्य, सामर्थ्य आणि वेग यामध्ये इंद्रापेक्षा शंभरपट अधिक, भयंकर असा एखादा जन्मावा.
तद्बुद्ध्वा भृशसंतप्तो देवराजः शतक्रतुः। जगाम शरणं तत्र कश्यपं संशितव्रतम्
हे कळताच, शतक्रतु इंद्र फारच अस्वस्थ झाला आणि कठोर व्रत पाळणाऱ्या कश्यप प्रजापतींच्या आश्रयाला गेला.
तच्छ्रुत्वा देवराजस्य कश्यपोऽथ प्रजापतिः। वालखिल्यानुपागम्य कर्मसिद्धिमपृच्छत
देवराजाचं ऐकून, कश्यप प्रजापती वालखिल्य ऋषींकडे गेले आणि त्यांच्या कर्माची पूर्णता झाली का ते विचारलं.
केन कामेन चारब्धं भवद्भिर्होमकर्म च। याथातथ्येन मे ब्रूत श्रोतुं कौतूहलं हि मे
तुम्ही हे यज्ञकर्म कोणत्या इच्छेने सुरू केलं? खरी गोष्ट सांगा, मला ती ऐकायची उत्सुकता आहे.
अवज्ञाताः सुरेन्द्रेण मूढेनाकृतबुद्धिना। ऐश्वर्यमदमत्तेन सदाचारान्निरस्यता
देवेंद्राने, गर्वाने आणि विवेकशून्यपणे, आम्हाला तुच्छ लेखलं आणि चांगल्या वागणुकीकडे दुर्लक्ष केलं.