विशालराज्ञो दुहितां मम पित्रा वृतां सतीम्। अनेन कृत्वा सन्धानं करूशेन जिगीषया
विशाळराजाच्या सती कन्येला, जी माझ्या वडिलांनी निवडली होती, या माणसाने कारूश राजाशी संगनमत करून, विजयाच्या इच्छेने घेतले.
जरासन्धं समाश्रित्य कृतवान्विप्रियाणि मे। तानि सर्वाणि सङ्ख्यातुं न शक्नोमि नराधिपाः
जरासंधावर आधार ठेवून, त्याने माझ्यावर अनेक अन्याय केले; हे राजांनो, ती सर्व दुष्कृत्ये मी मोजूही शकत नाही.
एवमेतदपर्यन्तमेष वृष्णिषु किल्बिषी। अस्माकमयमारम्भांश्चकार परभानृजुः
अशा प्रकारे, या वृष्णी वंशातील पापी माणसाने आमच्यावर सतत अन्याय केले, वाईट हेतूने शत्रुत्वाचे कृत्ये केली.
शतं क्षन्तव्यमस्माभिर्वधार्हाणां किलागसाम्। बद्धोऽस्मि समयैर्घोरैर्मातुरस्यैव सङ्गरे
मृत्युदंडास पात्र असलेल्या शंभर मोठ्या अपराधांना मी क्षमा केली आहे; आईसाठी केलेल्या भयानक करारांनी मी बांधला गेलो आहे.
तत्तथा शतमस्माकं क्षान्तं क्षयकरं मया। द्वौ तु मे वधकालेऽस्मिन्न क्षन्तव्यौ कथञ्चन
अशा प्रकारे, माझ्या हातून शंभर विनाशकारी अपराध क्षमिले गेले; पण आता या वेळी दोन अपराध मी काही केल्या क्षमा करू शकत नाही.
यज्ञविघ्नकरं हन्यां पाण्डवानां च दुर्हृदम्। इति मे वर्तते भावस्तमतीयां कथं न्वहम्
यज्ञात अडथळा आणणाऱ्याचा आणि पांडवांचे वाईट चिंतन करणाऱ्याचा वध मी केला पाहिजे, अशी माझी ठाम भावना आहे—हे मी कसे थांबवू?
पितृष्वसुः कृते दुःखं सुमहन्मर्षयाम्यहम्। दिष्ट्या हीदं सर्वराज्ञां सन्निधावद्य वर्तते
माझ्या पितृव्येच्या (काकूच्या) साठी मी मोठे दुःख सहन केले; सुदैवाने, हे सर्व राजांच्या उपस्थितीत आज घडते आहे.
पश्यन्ति हि भवन्तोऽद्य मय्यतीव व्यतिक्रमम्। कृतानि तु परोक्षं मे यानि तानि निबोधत
आज तुम्ही सर्व माझ्यावर झालेला मोठा अन्याय प्रत्यक्ष पाहत आहात; पण माझ्यावर गुप्तपणे जे जे अन्याय झाले, तेही ऐका.
इमं त्वस्य न शक्ष्यामि क्षन्तुमद्य व्यतिक्रमम्। अवलेपाद्वधार्हस्य समग्रे राजमण्डले
पण आज या माणसाने केलेला, गर्वातून आणि मृत्युदंडास पात्र असलेला अपराध, सर्व राजांच्या समोर मी क्षमा करू शकत नाही.
रुक्मिण्यामस्य मूढस्य प्रार्थनाऽऽसीन्मुमूर्षतः। न च तां प्राप्तवान्मूढः शूद्रो वेदश्रुतीमिव
रुक्मिणी मिळवण्यासाठी, मृत्यूच्या इच्छेने या मूर्खाने प्रयत्न केला; पण मूर्ख शूद्र जसा वेदशास्त्र मिळवत नाही, तसा त्याला ती मिळाली नाही.
एवमादि ततः सर्वे सहितास्ते नराधिपाः। गर्हणं शिशुपालस्य वासुदेवेन विश्रुतः
अशा प्रकारे, सर्व राजे एकत्रितपणे वासुदेवांनी शिशुपालाची केलेली निंदा ऐकत होते.
वासुदेववचः श्रुत्वा चेदिराजं व्यगर्हयन्। रथोपस्थे धनुष्मन्तं शरान्सन्दधतं रुषा
वासुदेवांची वचने ऐकून, सर्वांनी रथावर बसलेल्या, धनुष्य घेऊन क्रोधाने बाण चढवणाऱ्या चेदिराजाची निंदा केली.
श्रुत्वाऽपि च विलोक्याशु दुद्रुवुः सर्वपार्थिवाः। विहाय परमोद्विग्नाश्चेदिराजं चमूमुखे
हे ऐकून आणि पाहून सर्व राजे घाबरून पळून गेले, आणि सैन्याच्या पुढे असलेल्या चेदिराजाला तिथेच सोडून दिले, कारण ते फारच अस्वस्थ झाले होते.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिशुपालः प्रतापवान्। जहास स्वनवद्धासं वाक्यं चेदमुवाच ह
त्या शब्दांचे ऐकून पराक्रमी शिशुपाल मोठ्याने हसला, जणू काही गडगडाट झाला, आणि असे बोलू लागला.
मत्पूर्वां रुक्मिणीं कृष्ण संसत्सु परिकीर्तयन्। विशेषतः पार्थिवेषु व्रीडां न कुरुषे कथम्
कृष्णा, तू सगळ्या राजांच्या समोर, विशेषतः या सभेत, रुक्मिणी पूर्वी माझी होती असे सांगतोस, तुला लाज कशी वाटत नाही?
मन्यमानो हि कः सत्सु पुरुषः परिकीर्तयेत्। अन्यपूर्वा स्त्रियं जातु त्वदन्यो मधूसूदन
मधुसूदना, स्वतःला पुरुष समजणारा कोणता पुरुष दुसऱ्याची पत्नी पूर्वी माझी होती असे कधी सांगेल? हे फक्त तूच करू शकतोस.
क्षमा वा यदि ते श्रद्धा मा वा कृष्ण मम क्षम। क्रुद्धाद्वापि प्रसन्नाद्वा किं मे त्वत्तो भविष्यते
कृष्णा, तुला माझ्यावर विश्वास असो वा नसो, तू रागावला असशील किंवा प्रसन्न असशील, मला तुझ्याकडून काय मिळणार आहे?
स तांस्तु विद्रुतान्सर्वान्साश्वपत्तिरथद्विपान्। कृष्णतेजोहतान्सर्वान्समीक्ष्य वसुधाधिपान्
कृष्णाच्या तेजाने घायाळ झालेले सर्व राजे, त्यांचे घोडे, पायदळ, रथ आणि हत्ती असे सर्वजण पळताना पाहून,
शिशुपालो रथेनैकः प्रत्युपायात्स केशवम्। रुषा ताम्रेक्षणो राजञ्छलभः पावकं यथा
राजा, शिशुपाल एकटाच रथावर बसून, डोळे रागाने लाल झालेले, केशवाकडे वणव्यासारखा गवताच्या ढिगावर धावून गेला.
ततो युद्धाय संनद्धं चेदिराजं युधिष्ठिरः। दृष्ट्वा मतिमतां श्रेष्ठो नारदं समुवाच ह
तेव्हा युधिष्ठिर, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ, युद्धासाठी सज्ज झालेला चेदिराजा पाहून, नारदाला म्हणाला.
अन्तरिक्षे च भूमौ च तेऽस्त्यविदितं क्वचित्। यानि राजविनाशाय भौमानि च खगानि च
आकाशात किंवा पृथ्वीवर, राजांचा विनाश घडवणाऱ्या शकुनांची किंवा अपशकुनांची तुला कुठेही माहिती नाही असे काहीच नाही.
निमित्तानीह जायन्ते उत्पाताश्च पृथग्विधाः। एतदित्छामि कार्त्स्न्येन श्रोतुं त्वत्तो महामुने
इथे अनेक प्रकारची शकुने आणि वेगवेगळे अपशकुन निर्माण होतात; हे सर्व मला सविस्तरपणे तुझ्याकडून ऐकायचे आहे, महर्षे.
इत्येवं मितमान्विप्रः कुरुराजस्य धीमतः। पृच्छतः सर्वमव्यग्रमाचचक्षे महायशाः
अशा प्रकारे, बुद्धिमान कुरुराजाने विचारले असता, त्या कीर्तीमान ऋषीने शांतपणे आणि संपूर्णपणे सर्व काही सांगितले.
पराक्रमं च मार्गं च संनिपातं समुच्छ्रयम्। आरोहणं कुरुश्रेष्ठ अन्योन्यं प्रतिसर्पणम्
पराक्रम, हालचाल, सामना, उत्कर्ष, चढाई, माघार आणि एकमेकांपासून मागे हटणे — हे सर्व कुरुश्रेष्ठा, ज्ञानी माणसाने पाहावे.
पश्मीनां व्यतिसंसर्गं व्यायामं वृत्तिपीडनम्। दर्शनादर्शनं चैव अदृश्यानां च दर्शनम्
प्राण्यांचे एकत्र येणे, श्रम, उपजीविकेची अडचण, दिसणे आणि अदृश्य होणे, तसेच अदृश्य गोष्टींचे प्रकट होणे — हेही पाहावे.
हानिं वृद्धिं च ह्रासं च वर्णस्थानं बलाबलम्। सर्वमेतत्परीक्षेत ग्रहाणां ग्रहकोविदः
नुकसान, वाढ, घट, जातीचे स्थान, बळ आणि दुर्बळपणा — हे सर्व शकुन जाणणाऱ्याने तपासावे.
भौमाः पूर्वं प्रवर्तन्ते खेचराश्च ततः परम्। उत्पद्यन्ते च लोकेऽस्मिन्नुत्पाता देवनिर्मिताः
सर्वप्रथम पृथ्वीवरील शकुने प्रकट होतात, त्यानंतर आकाशातील; आणि या जगात देवांनी निर्माण केलेले अपशकुनही दिसतात.
यदा तु सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते। अपरेण गते सूर्ये तत्पराभवलक्षणम्
जेव्हा सूर्य मावळल्यानंतर सर्व प्राण्यांची सावली बदलत नाही, तेव्हा ते विनाशाचे लक्षण असते.
अच्छाये विमलच्छाया प्रतिच्छायेव दृश्यते। यत्र चैत्यकवृक्षाणां तत्र विद्यान्महद्भयम्
जेव्हा सावली नसताना, स्वच्छ सावली जणू प्रतिबिंबासारखी दिसते, विशेषतः पवित्र झाडांखाली, तेव्हा मोठा धोका आहे असे समजावे.
शीर्णपर्णप्रवालाश्च शुष्कपर्णाश्च चैत्यकाः। अपभ्रष्टप्रवालाश्च तत्राभावं विनिर्दिशेत्
पवित्र झाडांना वाळलेली पाने आणि कोंब, किंवा सुकलेली पाने, किंवा कोंब गळून पडलेले दिसले, तर तो विनाशाचा संकेत आहे.