वचः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराडुरुविक्रमः। युयुत्सुर्वासुदेवेन वासुदेवमुवाच ह
भीष्माचं बोलणं ऐकताच, पराक्रमी चेदिराज, वासुदेवाशी युद्ध करण्यासाठी उत्सुक झाला आणि त्याने वासुदेवाला उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन। यावदद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः
जनार्दना, मी तुला युद्धासाठी आव्हान देतो. माझ्यासोबत ये आणि आज मी तुला आणि सर्व पांडवांना ठार मारीन.
सह त्वया हि मे वध्याः सर्वथा कृष्ण पाण्डवाः। नृपतीन्समतिक्रम्य यैरराजा त्वमर्चितः
कृष्णा, तुझ्यासह हे पांडव माझ्या हातून मारले गेलेच पाहिजेत. कारण इतर राजांना डावलून त्यांनी तुलाच पूजलं.
ये त्वां दासमराजानं बाल्यादर्चन्ति दुर्मतिम्। अनर्हमर्हवत्कृष्ण वध्यास्त इति मे मतिः
जे मूर्खपणाने तुला, कृष्णा, राजा किंवा दास मानून पूजतात—जरी तू त्यास पात्र नसतानाही—तेही माझ्या मते मृत्यूलाच पात्र आहेत.
इत्युक्त्वा राजशार्दूल `शार्दूल इव नादयन्। पश्यतां सर्वभूतानां शिशुपालः प्रतापवान्
असं म्हणून, राजसिंह शिशुपाळाने सिंहासारखा गर्जना केली आणि सर्वांच्या समोर आपली तयारी जाहीर केली.
स रणायैव सङ्क्रुद्धः सन्नद्धः सर्वराजभिः। सुनीथः प्रययौ क्षिप्रं पार्थयज्ञजिघांसया
मग क्रोधाने पेटून, सर्व राजांसह सज्ज होऊन, सुनिथा पांडवांच्या यज्ञात विघ्न घालण्यासाठी वेगाने पुढे निघाला.
ततश्चक्रगदापाणिः केशवः केशिहा हरिः। सध्वजं रथमास्थाय दारुकेण सुसत्कृतम्। भीष्मेण दत्तहस्तोऽसावारुहोह रथोत्तमम्
तेव्हा केशव, केशीचा वध करणारा, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, दारुकाच्या उत्तम देखरेखीखाली, भीष्माच्या हाताने वर चढवून, सुंदर रथावर चढला.
तेन पापस्वभावेन कोपितान्सर्वपार्थिवान्। आससाद रणे कृष्णः सज्जितैकरथः स्थितः
त्या दुष्ट स्वभावाच्या माणसाने सर्व राजांना रागावून सोडलं; कृष्ण एकट्याने, सज्ज रथावर उभा राहून युद्धासाठी तयार झाला.
ततः पुष्करपत्राक्षं तार्क्ष्यध्वजरथे स्थितम्। दिवाकरमिवोद्यन्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः
मग सर्व राजांनी कमळासारख्या डोळ्यांचा कृष्ण, गरुडध्वज असलेल्या रथावर उभा असलेला, उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसला.
आरोपयन्तं ज्यां कृष्णं प्रतपन्तमिवौजसा। स्थितं पुष्परथे दिव्ये पुष्पकेतुमिवापरम्
त्यांनी कृष्णाला धनुष्याचा दोर लावताना, तेजाने प्रज्वलित होताना, फुलांनी सजवलेल्या दिव्य रथावर उभा असताना, जणू पुष्पकध्वजासारखा दुसरा कोणीच पाहिला.
दृष्ट्वा कृष्णं तथा यान्तं प्रतपन्तमिवौजसा। यथार्हं केशवे वृत्तिमवशाः प्रतिपेदिरे
कृष्ण असं सामर्थ्याने पुढे येताना पाहून, सर्वजण अगतिक होऊन, त्याला योग्य तो मान सन्मान देऊ लागले.
तानुवाच महाबाहुर्महाऽसुरनिबर्हणः। वृष्णिवीरस्तदा राजन्सान्त्वयन्परवीरहा
मग महाबाहू, मोठ्या असुरांचा संहार करणारा, वृष्णिकुळातील वीर, राजांनो, सर्व राजांना शांत करत म्हणाला—
अपेत सबलाः सर्व आस्वस्ता मम शासनात्। मा दृष्टो दूषयेत्पाप एष वः सर्वपार्थिपाः
तुम्ही सर्वजण, तुमच्या सैन्यासह, माझ्या आज्ञेने मागे हटून शांत व्हा; हा दुष्ट माझ्या समोर तुम्हा सर्व राजांचा अपमान करू नये.
एष नः शत्रुरत्यन्तमेष वृष्णिविमर्दनः। सात्वतां सात्वतीपुत्रो वैरं चरति शाश्वतम्
हा आपला कट्टर शत्रू आहे, वृष्णिकुळाचा छळ करणारा; सात्वतीचा मुलगा सात्वतांशी कायमचा वैर धरून आहे.
प्राग्ज्योतिषपुरं यातानस्माञ्ज्ञात्वा नृशंसकृत्। अदहद्द्वारकामेष स्वस्त्रीयः सन्नराधिपाः
आपण प्राग्ज्योतिषपूरला गेलो आहोत हे समजल्यावर, या क्रूर माणसाने, जरी तो आपला स्नेही आणि राजा असला तरी, द्वारकेची इच्छा धरून तिथे आग लावली.
क्रीडतो भोजराजस्य एव रैवतके गिरौ। हत्वा बध्वा च तान्सार्वानुपायात्स्वपुरं पुरा
रैवतक पर्वतावर भोजराज खेळत असताना, त्याने त्या सर्वांना मारले, काहींना बांधले आणि फसवणूक करून त्यांना आपल्या नगरात नेले.
अश्वमेधे हयं मेध्यमुत्सृष्टं रक्षिभिर्वृतम्। पितुर्मे यज्ञविघ्नार्थमहरत्पापनिश्चयः
अश्वमेध यज्ञात, माझ्या वडिलांचा यज्ञ बिघडवण्यासाठी, या पापी मनाने राखण असलेल्या यज्ञघोड्याला पळवले.
सौवीरान्प्रतियातां च बभ्रोरेष तपस्विनः। भार्यामभ्यहरन्मोहादकामां तामितो गताम्
सौवीरांकडे गेलेल्या तपस्वी बभ्रूची पत्नी, जरी ती नको म्हणत इथे आली असली तरी, या माणसाने मोहाने तिला पळवले.
एष मायाप्रतिच्छन्नः कारूशार्थे तपस्विनीम्। जहार भद्रां वैशालीं मातुलस्य नृशंसकृत्
मायेमध्ये लपून, या क्रूर माणसाने माझ्या मामाची कन्या, वैशालीची तपस्विनी भद्रा, कारूश राजासाठी पळवली.
वृष्णिदारान्विलाप्यैव हत्वा च कुकुरान्धकान्। पापाबुद्धिरुपातिष्ठत्स प्रविश्य ससम्भ्रमम्
वृष्णींच्या स्त्रियांना दुःख दिले, कुकर आणि अंधकांचा वध केला आणि मग हा पापी मनुष्य गोंधळात तिथे गेला.
विशालराज्ञो दुहितां मम पित्रा वृतां सतीम्। अनेन कृत्वा सन्धानं करूशेन जिगीषया
विशाळराजाच्या सती कन्येला, जी माझ्या वडिलांनी निवडली होती, या माणसाने कारूश राजाशी संगनमत करून, विजयाच्या इच्छेने घेतले.
जरासन्धं समाश्रित्य कृतवान्विप्रियाणि मे। तानि सर्वाणि सङ्ख्यातुं न शक्नोमि नराधिपाः
जरासंधावर आधार ठेवून, त्याने माझ्यावर अनेक अन्याय केले; हे राजांनो, ती सर्व दुष्कृत्ये मी मोजूही शकत नाही.
एवमेतदपर्यन्तमेष वृष्णिषु किल्बिषी। अस्माकमयमारम्भांश्चकार परभानृजुः
अशा प्रकारे, या वृष्णी वंशातील पापी माणसाने आमच्यावर सतत अन्याय केले, वाईट हेतूने शत्रुत्वाचे कृत्ये केली.
शतं क्षन्तव्यमस्माभिर्वधार्हाणां किलागसाम्। बद्धोऽस्मि समयैर्घोरैर्मातुरस्यैव सङ्गरे
मृत्युदंडास पात्र असलेल्या शंभर मोठ्या अपराधांना मी क्षमा केली आहे; आईसाठी केलेल्या भयानक करारांनी मी बांधला गेलो आहे.
तत्तथा शतमस्माकं क्षान्तं क्षयकरं मया। द्वौ तु मे वधकालेऽस्मिन्न क्षन्तव्यौ कथञ्चन
अशा प्रकारे, माझ्या हातून शंभर विनाशकारी अपराध क्षमिले गेले; पण आता या वेळी दोन अपराध मी काही केल्या क्षमा करू शकत नाही.
यज्ञविघ्नकरं हन्यां पाण्डवानां च दुर्हृदम्। इति मे वर्तते भावस्तमतीयां कथं न्वहम्
यज्ञात अडथळा आणणाऱ्याचा आणि पांडवांचे वाईट चिंतन करणाऱ्याचा वध मी केला पाहिजे, अशी माझी ठाम भावना आहे—हे मी कसे थांबवू?
पितृष्वसुः कृते दुःखं सुमहन्मर्षयाम्यहम्। दिष्ट्या हीदं सर्वराज्ञां सन्निधावद्य वर्तते
माझ्या पितृव्येच्या (काकूच्या) साठी मी मोठे दुःख सहन केले; सुदैवाने, हे सर्व राजांच्या उपस्थितीत आज घडते आहे.
पश्यन्ति हि भवन्तोऽद्य मय्यतीव व्यतिक्रमम्। कृतानि तु परोक्षं मे यानि तानि निबोधत
आज तुम्ही सर्व माझ्यावर झालेला मोठा अन्याय प्रत्यक्ष पाहत आहात; पण माझ्यावर गुप्तपणे जे जे अन्याय झाले, तेही ऐका.
इमं त्वस्य न शक्ष्यामि क्षन्तुमद्य व्यतिक्रमम्। अवलेपाद्वधार्हस्य समग्रे राजमण्डले
पण आज या माणसाने केलेला, गर्वातून आणि मृत्युदंडास पात्र असलेला अपराध, सर्व राजांच्या समोर मी क्षमा करू शकत नाही.
रुक्मिण्यामस्य मूढस्य प्रार्थनाऽऽसीन्मुमूर्षतः। न च तां प्राप्तवान्मूढः शूद्रो वेदश्रुतीमिव
रुक्मिणी मिळवण्यासाठी, मृत्यूच्या इच्छेने या मूर्खाने प्रयत्न केला; पण मूर्ख शूद्र जसा वेदशास्त्र मिळवत नाही, तसा त्याला ती मिळाली नाही.