किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप। पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम्
राजा, मी काय करू? तू वयाने मोठा असूनही पूर्वी धर्मज्ञांनी सांगितलेलं काहीच ऐकलं नाहीस.
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः। अनाचरितमार्याणामिति ते भीष्म न श्रुतम्
स्वतःची निंदा किंवा स्वतःचं कौतुक, दुसऱ्यांची निंदा किंवा दुसऱ्यांचं कौतुक — हे आर्य लोक कधीच करीत नाहीत. भीष्मा, हे तुला कधीच ऐकायला आलं नाही असंच दिसतं.
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः। केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते
जे काही स्तुत्य आहे, ते सगळं तू नेहमी मोहाने आणि भक्तीने केशवाचंच कौतुक करत राहतोस; पण भीष्मा, हे कुणालाच मान्य नाही.
कथं भोजस्य पुरुषे वत्सपाले दुरात्मनि। समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया
बोज राजाच्या गवळ्याला, जो दुष्ट आहे, तू सगळं काही का फक्त इच्छेने त्याच्याकडे जोडतोस?
अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति भारत। मयैव कथितं पूर्वं कुलिङ्गशकुनिर्यथा
पण, भारत, तुझं मन जर आपल्याच मार्गावर परत येत नसेल, तर मी हे आधीच सांगितलं आहे — जसं कूलिंग पक्षी बोलतो तसं.
कुलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे। भी तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः
हिमालयाच्या पलीकडे कूलिंग नावाचा एक पक्षी आहे; त्याचा आवाज नेहमी भीतीने भरलेला आणि अर्थहीन असतो.
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल। साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते
तो पक्षी सारखा म्हणतो, 'धाडस करू नकोस', पण स्वतः मात्र धाडस करत राहतो आणि आपलं वागणं त्याला कळतही नाही.
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः। दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना
भीष्मा, तो पक्षी, ज्याला फारसं समजत नाही, सिंहाच्या तोंडातला, दातात अडकलेला मांसाचा तुकडा खातो.
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम्। तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ सदा वाचः प्रभाषसे
सिंह जिवंत असताना आणि बघत असतानाही तो पक्षी असं करतो, यात शंका नाही. तसंच, अधर्मी असलेल्या तुही नेहमी असंच बोलतोस.
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम्। लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः
पृथ्वीवरील राजे जिवंत असताना आणि बघत असतानाही, भीष्मा, तू नक्कीच जगतोस; आणि जगात ज्यांची कर्मं लोकांना नावडतात, त्यात तुझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही.
ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः। उवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः
मग, चेडीराजाच्या त्या कडव्या शब्दांनी भीष्मा ऐकले, आणि चेडीराजाच्या उपस्थितीत त्याने हे शब्द उच्चारले.
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम्। सोऽहं न गणयाम्येतांस्तृणेनापि नराधिपान्
म्हणतात की मी या राजांच्या इच्छेवर जगतो; पण मी या नराधिपांना गवताच्या काडीएवढंही महत्त्व देत नाही.
एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः सञ्चुक्रुशुर्नृपाः। केचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे
भीष्माने असं बोलताच, तिथल्या काही राजांनी ओरड केला, काहींना आनंद झाला, आणि काहींनी भीष्माची निंदा केली.
केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य यद्वचः। पापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम्
भीष्माच्या बोलण्यावर काही मोठ्या धनुर्धारी म्हणाले, 'हा पापी, गर्विष्ठ आणि म्हातारा आहे; या भीष्माला क्षमा करायची गरज नाही.'
हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपाः। सर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना
'राजांनो, या वाईट बुद्धीच्या भीष्माचा पशूसारखा वध करा! किंवा आपण सगळ्यांनी मिळून रागाने त्याला जळत्या अग्नीत टाका.'
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः। उवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान्
हे शब्द ऐकून, कुरुपितामह भीष्म, जो बुद्धिमान होता, त्याने त्या पृथ्वीच्या राजांना असे उत्तर दिले.
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षये। यत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः
आत्तापर्यंत जे काही बोललं गेलं, त्यातून मला काहीच ठाम निष्कर्ष सापडत नाही. म्हणून, हे पृथ्वीचे राजांनो, मी आता जे सांगणार आहे ते सगळं नीट ऐका.
पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना। क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम्
माझ्यावर सगळा दोष मी घेतो—म्हणजे मला जनावरासारखं ठार मारावं, किंवा प्रचंड आगीत जाळावं, काहीही करा.
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतः। यस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम्
इथे गोविंदा उभा आहे, आपण सर्वांनी ज्याची पूजा केली, तो अच्युत. ज्याची बुद्धी त्याच्याकडून वळते, त्याचा मृत्यू निश्चित आहे.
कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे चक्रगदाधरम्। यादवस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः
आज जो कोणी कृष्णाला—चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या यादव देवाला—युद्धासाठी बोलावतो, त्याने युद्धात पडल्यावर त्याच्याच देहात प्रवेश करावा.
वचः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराडुरुविक्रमः। युयुत्सुर्वासुदेवेन वासुदेवमुवाच ह
भीष्माचं बोलणं ऐकताच, पराक्रमी चेदिराज, वासुदेवाशी युद्ध करण्यासाठी उत्सुक झाला आणि त्याने वासुदेवाला उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन। यावदद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः
जनार्दना, मी तुला युद्धासाठी आव्हान देतो. माझ्यासोबत ये आणि आज मी तुला आणि सर्व पांडवांना ठार मारीन.
सह त्वया हि मे वध्याः सर्वथा कृष्ण पाण्डवाः। नृपतीन्समतिक्रम्य यैरराजा त्वमर्चितः
कृष्णा, तुझ्यासह हे पांडव माझ्या हातून मारले गेलेच पाहिजेत. कारण इतर राजांना डावलून त्यांनी तुलाच पूजलं.
ये त्वां दासमराजानं बाल्यादर्चन्ति दुर्मतिम्। अनर्हमर्हवत्कृष्ण वध्यास्त इति मे मतिः
जे मूर्खपणाने तुला, कृष्णा, राजा किंवा दास मानून पूजतात—जरी तू त्यास पात्र नसतानाही—तेही माझ्या मते मृत्यूलाच पात्र आहेत.
इत्युक्त्वा राजशार्दूल `शार्दूल इव नादयन्। पश्यतां सर्वभूतानां शिशुपालः प्रतापवान्
असं म्हणून, राजसिंह शिशुपाळाने सिंहासारखा गर्जना केली आणि सर्वांच्या समोर आपली तयारी जाहीर केली.
स रणायैव सङ्क्रुद्धः सन्नद्धः सर्वराजभिः। सुनीथः प्रययौ क्षिप्रं पार्थयज्ञजिघांसया
मग क्रोधाने पेटून, सर्व राजांसह सज्ज होऊन, सुनिथा पांडवांच्या यज्ञात विघ्न घालण्यासाठी वेगाने पुढे निघाला.
ततश्चक्रगदापाणिः केशवः केशिहा हरिः। सध्वजं रथमास्थाय दारुकेण सुसत्कृतम्। भीष्मेण दत्तहस्तोऽसावारुहोह रथोत्तमम्
तेव्हा केशव, केशीचा वध करणारा, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, दारुकाच्या उत्तम देखरेखीखाली, भीष्माच्या हाताने वर चढवून, सुंदर रथावर चढला.
तेन पापस्वभावेन कोपितान्सर्वपार्थिवान्। आससाद रणे कृष्णः सज्जितैकरथः स्थितः
त्या दुष्ट स्वभावाच्या माणसाने सर्व राजांना रागावून सोडलं; कृष्ण एकट्याने, सज्ज रथावर उभा राहून युद्धासाठी तयार झाला.
ततः पुष्करपत्राक्षं तार्क्ष्यध्वजरथे स्थितम्। दिवाकरमिवोद्यन्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः
मग सर्व राजांनी कमळासारख्या डोळ्यांचा कृष्ण, गरुडध्वज असलेल्या रथावर उभा असलेला, उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसला.
आरोपयन्तं ज्यां कृष्णं प्रतपन्तमिवौजसा। स्थितं पुष्परथे दिव्ये पुष्पकेतुमिवापरम्
त्यांनी कृष्णाला धनुष्याचा दोर लावताना, तेजाने प्रज्वलित होताना, फुलांनी सजवलेल्या दिव्य रथावर उभा असताना, जणू पुष्पकध्वजासारखा दुसरा कोणीच पाहिला.