एष ह्यस्य महाबाहुस्तेर्जोशश्च हरेर्ध्रुवम्। तमेव पुनरादातुं कुरुतेऽत्र मतिं हरिः
हा खरोखर हरिचा अचल तेज आणि निर्धार आहे; आणि तोच हरि हे पुन्हा मिळवण्यासाठी आपला मन लावतो.
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट्। गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन्
कुरुकुळातील वाघा, या शक्तीमुळेच चेदिराज वाघासारखा मोठ्याने गर्जना करतो, हा दुष्ट बुद्धीचा माणूस आपल्याला काहीही न समजता.
ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदा। उवाच चैन सङ्क्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम्
त्यावेळी भीष्मांनी सांगितलेली ती वाणी चेदिराजाला सहन झाली नाही; तो रागावून भीष्मांना पुन्हा उत्तर देऊ लागला.
द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः। यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः
भीष्मा, केशवाची ही शक्ती आमच्या शत्रूंना लाभो, कारण तू नेहमी त्याची स्तुती करत उभा राहतोस, जणू काही भाटासारखा.
संस्तवे चमनो भीष्म परेषां रमते यदि। तदा संस्तुहि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम्
भीष्मा, तुला जर इतरांची स्तुती करण्यात आनंद मिळतो, तर मग जनार्दनाला सोडून या राजाची स्तुती कर.
दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम्। जायमानेन येनेयभवद्दारिता मही
दारदाची, बाहीक राजाची, या पृथ्वीवरील श्रेष्ठ राजाची स्तुती कर, ज्याच्या जन्माने ही पृथ्वी फाटली होती.
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले। स्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम्
भीष्मा, वंग आणि अंग देशांचा प्रमुख, हजार डोळ्यांच्या इंद्रासारखा सामर्थ्यवान, महान धनुर्धारी कर्ण याची स्तुती कर.
यस्येमे कुण्डले दिव्ये सहजे देवनिर्मिते। कवचं च महाबाहो बालार्कसदृशप्रभम्
ज्याच्याकडे हे दैवी कुंडल आहेत, जे जन्मजात आणि देवांनी घडवलेले आहेत, आणि ज्याचे कवच, हे महाबाहु, उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी आहे.
वासवप्रतिमो येन जरासन्धोऽतिदुर्जयः। विजितो बाहुयुद्धेन देहभेदं च लम्भितः
ज्याने इंद्रासारखा आणि अत्यंत दुर्जय जरासंध हातघाईच्या युद्धात जिंकला आणि त्याला मृत्यूपर्यंत नेले.
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ। स्तुहि स्तुत्यावुभौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ
भीष्मा, द्रोण आणि त्याचा पुत्र, हे दोघेही महान रथी, नेहमी स्तुतीस पात्र आहेत; या द्विजश्रेष्ठ पित्यापुत्राची नेहमी स्तुती कर.
ययोरन्यतरो भीष्म सङ्क्रुद्धः सचराचराम्। इमां वसुमतीं कुर्यान्निः शेषामिति मे मतिः
भीष्मा, या दोघांपैकी कोणी एक जरी रागावला, तरी तो हे सगळे चराचर जग संपवू शकतो, असे मला वाटते.
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम्। नाश्वत्थाम्नः समं भीष्म न च तौ स्तोतुमिच्छसि
युद्धात द्रोणासारखा राजा मला दिसत नाही, आणि अश्वत्थाम्यासारखाही नाही, भीष्मा, तरीही तू त्यांची स्तुती करायला इच्छित नाहीस.
पृथिव्यां सागरान्तायां यो वैप्रतिसमो भवेत्। दुर्योधनं त्वं राजेन्द्रमतिक्रम्य महाभुजम्
ही समुद्राने वेढलेली पृथ्वीवर असा कोण आहे जो त्याच्या बरोबरीचा असेल? तरीही तू महाबाहु राजा दुर्योधनाची दखल घेत नाहीस.
जयद्रथं च राजानं कृतास्त्रं दृढविक्रमम्। द्रुमं किम्पुरुषाचार्यं लोके प्रथितविक्रमम्। अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम्
आणि जयद्रथ राजा, शस्त्रविद्येत निपुण आणि ठाम, किम्पुरुषांचा गुरु डुम, ज्याची कीर्ती सर्वत्र आहे—या सर्व महावीरांना सोडून तू केशवाचीच स्तुती का करतोस?
वृद्धं च भरताचार्यं तथा शारद्वतं कृपम्। अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम्
आणि भरतांचा वृद्ध गुरु, तसेच शारद्वतपुत्र कृप, हे दोघेही महाशूर—त्यांना वगळून तू केशवाचीच स्तुती का करतोस?
धनुर्धराणां प्रवरं रुक्मिणं पुरुषोत्तमम्। अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम्
आणि धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ, पुरुषांमध्ये उत्तम रुक्मी—या महावीराला वगळून तू केशवाचीच स्तुती का करतोस?
भीष्मकं च महावीर्यं दन्तवक्त्रं च भूमिपम्। भगदत्तं यूपकेथु जयत्सेनं च मागधम्
आणि महाशूर भीष्मक, भूमिपती दंतवक्त्र, भगदत्त, यूपकेतू आणि मगधराज जयत्सेन.
विराटद्रुपदौ चोभौ शकुनिं च बहद्बलम्। विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पाण्ड्यं श्वेतमथोत्तमम्
आणि विराट, द्रुपद हे दोघे, बलवान शकुनी, अवंतीचे विंद आणि अनुविंद, पांड्य, श्वेत आणि उत्तम.
शङ्खं च सुमहाभागं वृषसेनं च मानिनम्। एकलव्यं च विक्रान्तं कालिङ्गं च महारथम्
शंख हा तेजस्वी, वृषसेन हा अभिमानी, एकलव्य हा पराक्रमी, आणि कालींग हा मोठा रथी —
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंसति केशवम्। शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्। स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म वसुधाधिपान्
हे सर्व बलवान वीर सोडून, तू केशवाचं का कौतुक करतोस? आणि शल्यासारख्या राजांचं तू का स्तुती करत नाहीस? भीष्मा, जर तुला कुणाचं कौतुक करावंसं वाटत असेल, तर या पृथ्वीवरील राजांचीच कर.
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप। पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम्
राजा, मी काय करू? तू वयाने मोठा असूनही पूर्वी धर्मज्ञांनी सांगितलेलं काहीच ऐकलं नाहीस.
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः। अनाचरितमार्याणामिति ते भीष्म न श्रुतम्
स्वतःची निंदा किंवा स्वतःचं कौतुक, दुसऱ्यांची निंदा किंवा दुसऱ्यांचं कौतुक — हे आर्य लोक कधीच करीत नाहीत. भीष्मा, हे तुला कधीच ऐकायला आलं नाही असंच दिसतं.
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः। केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते
जे काही स्तुत्य आहे, ते सगळं तू नेहमी मोहाने आणि भक्तीने केशवाचंच कौतुक करत राहतोस; पण भीष्मा, हे कुणालाच मान्य नाही.
कथं भोजस्य पुरुषे वत्सपाले दुरात्मनि। समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया
बोज राजाच्या गवळ्याला, जो दुष्ट आहे, तू सगळं काही का फक्त इच्छेने त्याच्याकडे जोडतोस?
अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति भारत। मयैव कथितं पूर्वं कुलिङ्गशकुनिर्यथा
पण, भारत, तुझं मन जर आपल्याच मार्गावर परत येत नसेल, तर मी हे आधीच सांगितलं आहे — जसं कूलिंग पक्षी बोलतो तसं.
कुलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे। भी तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः
हिमालयाच्या पलीकडे कूलिंग नावाचा एक पक्षी आहे; त्याचा आवाज नेहमी भीतीने भरलेला आणि अर्थहीन असतो.
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल। साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते
तो पक्षी सारखा म्हणतो, 'धाडस करू नकोस', पण स्वतः मात्र धाडस करत राहतो आणि आपलं वागणं त्याला कळतही नाही.
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः। दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना
भीष्मा, तो पक्षी, ज्याला फारसं समजत नाही, सिंहाच्या तोंडातला, दातात अडकलेला मांसाचा तुकडा खातो.
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम्। तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ सदा वाचः प्रभाषसे
सिंह जिवंत असताना आणि बघत असतानाही तो पक्षी असं करतो, यात शंका नाही. तसंच, अधर्मी असलेल्या तुही नेहमी असंच बोलतोस.
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम्। लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः
पृथ्वीवरील राजे जिवंत असताना आणि बघत असतानाही, भीष्मा, तू नक्कीच जगतोस; आणि जगात ज्यांची कर्मं लोकांना नावडतात, त्यात तुझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही.