सुरासुरमनुष्येषु नाभून्न भविता क्वचित्। यस्तामध्यवसद्राजा नान्यत्र मधुसूदनात्
देव, असुर आणि माणसांमध्ये, मधुसूदनाशिवाय तिथे राहणारा राजा कधीच झाला नाही, आणि होणारही नाही.
भ्राजमानास्तु वै सर्वे वृष्ण्यन्धकमहारथाः। तेजिष्ठं प्रतिपत्स्यन्ते नाकपृष्टं गतासवः
वृष्णी आणि अंधक वंशातील सर्व तेजस्वी महायोद्धे, प्राण सोडल्यावर, स्वर्गातील सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतील.
एवमेव दशार्हाणां विधाय विधिना विधिम्। विष्णुर्नारायणः साक्षात्स्वस्थानं प्राप्स्यते ध्रुवम्
दशार्हांच्या नशिबी असलेले कार्य पूर्ण करून, विष्णू, नारायण स्वतः, नक्कीच आपल्या शाश्वत स्थानावर परत जाईल.
अप्रमेयोऽनियोज्यश्च यत्र कामगमो वशी। मोदते भगवान्प्रीतो वालः क्रीडानकैरिव
तो मोजता येणार नाही, कोणत्याही बंधनात नाही, इच्छेनुसार वागणारा, स्वतःवर नियंत्रण ठेवणारा; भगवंत आनंदाने, मुलगा जसा खेळण्यांमध्ये रमतो तसा, तृप्त होतो.
नैष गर्भत्वमापेदे न योन्यामावसत्प्रभुः। आत्मनस्तेजसा कृष्णः सर्वेषां कुरुते गतिम्
हा प्रभू गर्भात गेला नाही, किंवा स्त्रीच्या पोटी राहिला नाही; स्वतःच्या तेजाने कृष्ण सर्वांच्या वाटा ठरवतो.
यथा बुद्बुद उत्थाय तत्रैव प्रविलीयते। चराचराणि भूतानि तथा नारायणे सदा
जसा फुगा उगवून त्याच ठिकाणी विरघळतो, तसंच सर्व जडजिवंत जीव नेहमी नारायणात विलीन होतात.
न प्रमातुं महाबाहुः शक्यो भारत केशवः। परं हि परतस्तस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते
भरत, महाबाहू केशव समजता येत नाही; तोच सर्वश्रेष्ठ आहे, त्याच्यापलीकडे काहीच नाही, विश्व त्याचं रूप आहे.
एवमुक्त्वा ततो भीष्णो विरराम महाबलः। व्याजहारोत्तरं तत्र सहदेवोऽर्थवद्वचः
असं बोलून, महाबलवान भीष्म शांत झाला; मग सहदेवाने योग्य असे उत्तर दिले.
केशवं केशिहन्तारमप्रमेयपराक्रमम्। पूज्यमानं मया यो वः कृष्णं न सहते नृपाः
तुमच्यातील जो कुणी राजा केशीचा वध करणाऱ्या, अपरिमित सामर्थ्य असलेल्या, माझ्याद्वारे पूजल्या जाणाऱ्या कृष्णाचा सन्मान सहन करू शकत नाही—
सर्वेषां बलिनां मूर्ध्नि मयेदं निहितं पदम्। एवमुक्ते मया सम्यगुत्तरं प्रब्रवीतु सः
—सर्व बलवानांच्या डोक्यावर मी हे पाऊल ठेवले आहे; याला कुणाचे उत्तर असेल तर आता सांगा.
स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशयः। मतिमन्तश्च ये केचिदाचार्यं पितरं गुरुम्
तोच माझ्या हातून मरेल—यात शंका नाही; आणि जो कुणी ज्ञानी आचार्य, वडील किंवा गुरु यांना मान देतो—
अर्च्यमर्चितमर्घार्हमनुजानन्तु ते नृपाः। ततो न व्याजहारैषां कश्चिद्बुद्धिमतां सताम्
—ज्यांना पूजले जाते, सन्मान दिला जातो, आणि योग्य आदर मिळतो, असे राजे हे मान्य करोत; म्हणून, तिथे कुणीही ज्ञानी आणि सज्जन पुन्हा काही बोलला नाही.
मानिनां बलिनां राज्ञां मध्ये वै दर्शिते पदे। ततोऽपतत्पुष्पवृष्टिः सहदेवस्य मूर्धनि
अभिमानी, बलवान राजांच्या मध्ये ते पाऊल दाखवले गेले, तेव्हा सहदेवाच्या डोक्यावर फुलांची वृष्टी झाली.
अदृश्यरूपा वाचश्चाप्यब्रुवन्साधुसाध्विति। अविध्यदजिनं कृष्णं भविष्यद्भूतजल्पनः
अदृश्य रूपातील आवाजांनी 'छान, छान!' असे म्हटले; कृष्ण, मृगचर्म धारण करणारा, याचे भविष्यातील गौरव त्यांनी सांगितला.
सर्वसंशयनिर्मोक्ता नारदः सर्वलोकवित्। उवाचाखिलभूतानां मध्ये स्पष्टतरं वचः
सर्व शंका दूर झालेला, सर्व लोकांचा जाणकार नारदांनी सर्व प्राण्यांच्या मध्ये अगदी स्पष्ट शब्दांत बोलले.
कृष्णं कमलपत्राक्षं नार्चयिष्यन्ति ये नराः। जीवन्मृतास्तु ते ज्ञेया न सभाष्याः कदाचना
जे पुरुष कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांच्या कृष्णाची पूजा करत नाहीत, ते जरी जिवंत असले तरी मृतच समजावेत; अशांशी कधीही बोलू नये.
पूजयित्वा च पूजार्हान्ब्रह्मक्षत्रविशेषवित्। सहदेवो नृणां देवः समापयत कर्म तत्
पूजेच्या योग्य असणाऱ्यांचा सन्मान करून, ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतरांचे भेद जाणणारा, मनुष्यात देव असलेला सहदेवाने ते कर्म पूर्ण केले.
तस्मिन्नभ्यर्चिते कृष्णे सुनीथः शत्रुकर्षणः। अतिताम्रेक्षणः कोपादुवाच मनुजाधिपान्
कृष्णाची पूजा झाल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा, रागाने डोळे लाल झालेले सुनीथाने राजांना उद्देशून बोलले.
स्थितः सेनापतिर्योऽहं मन्वध्वं किं तु साम्प्रतम्। युधि तिष्ठाम सन्नह्य समेतान्वृष्णिपाण्डवान्
मी इथे सेनापती म्हणून उभा आहे; आता काय करावे ते ठरवा. युद्धासाठी वृष्णी आणि पांडवांना एकत्र करून सज्ज होऊया.
इति सर्वान्समुत्साद्य राज्ञस्तांशअचेदिपुङ्गवः। यज्ञोपघाताय ततः सोऽमन्त्रतय राजभिः
सर्व राजांना फटकारून, चेदिंमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्या त्या व्यक्तीने यज्ञ बिघडवण्याच्या हेतूने राजांशी सल्ला केला.
तत्राहूतागताः सर्वे सुनीथप्रमुखा गणाः. समदृश्यन्त सङ्क्रुद्धा विवर्णवदनास्तथा
तेथे सुनीथाच्या नेतृत्वाखाली सर्व गट बोलावल्यावर आले. ते सर्व संतप्त दिसत होते, त्यांच्या चेहऱ्यावर रंग नव्हता.
युधिष्ठिराभिषेकं च वासुदेवस्य चार्हणम्। न स्याद्यथा तथा कार्यमेवं सर्वे तदाऽब्रुवन्
युधिष्ठिराचा अभिषेक आणि वासुदेवाचा सन्मान जसा झाला तसा व्हायला नको होता; त्या वेळी सर्वांनी हेच म्हटले.
निष्कर्षान्निश्चयात्सर्वे राजानः क्रोधमूर्छिताः। अब्रुवंस्तत्र राजानो निर्वेदादात्मनिश्चयात्
सर्व राजे रागाने भरलेले आणि ठाम निश्चयाने तिथे बोलू लागले, कारण त्यांना आता काहीच राहिले नव्हते.
सुहृद्भिर्वार्यमाणानां तेषां हि वपुराबभौ। आमिषादपकृष्टानां सिहानामिव गर्जताम्
मित्रांनी थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी, ते सर्व जण जणू काही आमिषाने आकर्षित झालेले आणि एकत्र गर्जना करणारे सिंहच दिसत होते.
तं बलौघमपर्यन्तं राजसागारमक्षयम्। कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा
कृष्णाने तेव्हा समजले की, हे राजसत्तेचे अथांग आणि न थांबणारे सामर्थ्य युद्धासाठी एकत्र आले आहे, जणू काही मोठा पूरच.
ततः सागरसङ्काशं दृष्ट्वा नृपतिमण्डलम्। संवर्तवाताभिहतं भीमं क्षुब्धमिवार्णवम्
मग, समुद्रासारखे राजांचे मंडळ, संहाराच्या वाऱ्यांनी ढवळलेले, भीमासारखे अस्वस्थ झालेले पाहून, ते जणू काही वादळी समुद्रच वाटत होते.
रोषात्प्रचलितं सर्वमिदमाह युधिष्ठिरः। भीष्मं मतिमतां मुख्यं वृद्धं कुरुपितामहम्। बृहस्पतिं बृहत्तेजाः पुरुहूत इवारिहा
रागाने सगळे हललेले पाहून, युधिष्ठिराने बुद्धिमान, कुरुकुळातील वृद्ध, तेजस्वी आणि शत्रूंचा नाश करणारे, बृहस्पतीसारखे भीष्म पितामहांना विचारले.
असौ रोषात्प्रचलितो महान्नृपतिसागरः। अत्र यत्प्रतिपत्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह
हा राजांचा मोठा समुद्र रागाने उसळला आहे; पितामह, इथे काय करावे ते मला सांगा.
यज्ञस्य च न विघ्नः स्यात्प्रजानां च हितं भवेत्। यथा सर्वत्र तत्सर्वं ब्रूहि मेऽद्य पितामह
यज्ञात कोणतीही अडचण येऊ नये आणि प्रजांचेही कल्याण व्हावे; हे सर्व कसे साध्य होईल ते आज मला सांगा, पितामह.
इत्युक्तवति धर्मज्ञे धर्मराजे युधिष्ठिरे। उवाचेदं वचो भीष्मस्ततः कुरुपितामहः
धर्म जाणणाऱ्या, धर्मराज युधिष्ठिराने असे म्हटल्यावर, मग कुरुकुळातील पितामह भीष्म यांनी हे शब्द सांगितले.