महेन्द्रशिखरे चैव निमेषान्तरचारिणौ। जग्राह भरतश्रेष्ठ वानरावभितश्चरौ
महेंद्र पर्वताच्या शिखरावर, हे भरतश्रेष्ठ, डोळ्याच्या पापणीसारखी जलद हालचाल करणारे दोन वानर श्रीकृष्णाने पकडले.
इरावत्यां महाभोजो वह्निसूर्यसमो बले। गोपतिस्तालकेतुश्च निहतौ शार्ङ्गधन्वना
इरावती नदीवर, अग्नी-सूर्यासारखी ताकद असलेले गोपती आणि तालकेतू, शार्ङ्गधन्वा श्रीकृष्णाने मारले.
अक्षप्रपत्तने राजन्नवहेलनतत्परौ। उभौ तावपि कृष्णेन स्वराष्ट्रे विनिपातितौ
अक्षप्रपत्तन नगरीत, राजन, अवहेलना करणारे ते दोघेही कृष्णाने सौराष्ट्रात पराभूत केले.
दग्धा वाराणसी तात केशवेन महात्मना। पाण्ड्यं पौण्ड्रं च मात्स्यं च कलिङ्गं च जनार्दनः
तात, महात्मा केशवाने वाराणसी जाळून टाकली; पांड्य, पौंड्र, मत्स्य आणि कलिंग या सर्वांना जनार्दनाने पराभूत केले.
जघान सहितान्सर्वानङ्गराजं च माधवः
माधवाने सर्वांना एकत्रितपणे, अंगराजासह, मारले.
एष चैव शतं हत्वा रथेन क्षत्रपुङ्गवान्। गान्धारीमवहत्कृष्णो महिषीं यादवर्षभः
श्रीकृष्णाने आपल्या रथावरून शंभर श्रेष्ठ क्षत्रियांना मारून, गांधारीला आपल्या राणी म्हणून आणले.
अथ गाण्डीवधन्वानं क्रीडार्थं मधुसूदनः। जिगाय भरतश्रेष्ठ कुन्त्याश्च प्रमुखे विभुः
मधुसूदनाने, केवळ खेळ म्हणून, गाण्डीवधारी अर्जुनाला कुंतीच्या समोर पराभूत केले.
द्रौणिं कृपं च कर्णं च भीमसेनं सुयोधनम्। युद्धाय सहितान्त्राजञ्जिगाय भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, द्रौणि, कृप, कर्ण, भीमसेन आणि सुयोधन हे सर्व युद्धासाठी एकत्र आले असता, त्यांनाही त्याने जिंकले.
बभ्रोश्च प्रियमन्विच्छन्नेष चक्रगदाधरः। वेणुदारिवृतां भार्यां प्रममाथ युधिष्ठिर
बभ्रूला आनंद मिळावा म्हणून, चक्र-गदाधारी श्रीकृष्णाने, वेणुदारीने वेढलेली त्याची पत्नी युद्धात पराभूत केली, हे युधिष्ठिरा.
पर्याप्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम्। वेणुदारिवशे युक्तां जिगाय मधुसूदनः
मधुसूदनाने, वेणुदारीच्या अधीन असलेली, घोडे, रथ आणि हत्तींसह संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.
अवाप्य तपसा वीर्यं बलमोजश्च भारत। त्रासिताः सगणाः सर्वे बाणेन विबुधाधिपाः
तपस्येने वीर्य, बळ आणि तेज मिळवून, बाणाने सर्व देवांचे अधिपती आणि त्यांचे सैन्य घाबरवले.
वज्राशनिगदाबामैस्ताडयद्भिरनेकशः। तस्य नासीद्रणे मृत्युर्देवैरपि सवासवैः
अनेकदा वज्र, गदा आणि मूसळांनी मारले गेले तरी, देवांसह इंद्रही त्याला युद्धात मारू शकले नाहीत.
सोऽभिभूतश्च कृष्णेन न हतश्च मगात्मना। छित्वा बाहुसहस्रं तु गोविन्देन महात्मना
कृष्णाने त्याला जिंकले, पण महान आत्म्याने त्याला मारले नाही; गोविंदाने त्याचे हजार हात छाटले.
एषोऽपीडन्महाबाहुः कंसं च मधुसूदनः। अवाप्तं तपसा वीर्यं बलमोजश्च भारत। कैटभं चातिलोमानि निजघान जनार्दनः
या महाबाहू मधुसूदनाने कंसाचा वध केला आणि तपस्येने वीर्य, बळ व तेज मिळवून, जनार्दनाने कैटभ व अतिलोमानी यांचा नाश केला.
जम्बुमैरावतं चैव विरूपं च महायशाः। घान भरतश्रेष्ठ शम्बरं चारिमर्दनम्
या कीर्तीमानाने जंबुमैरावत, विरूप आणि शत्रूंचा संहार करणारा शंबर यांना मारले, हे भरतश्रेष्ठ.
एष भोगवतीं गत्वा वासुकिं भरतर्षभ। निर्जित्य पुण्डरीकाक्षो रौक्मिणेयममोचयत्
पुंडरीकाक्ष श्रीकृष्णाने भोगवतीला जाऊन वासुकीला जिंकले आणि रुक्मिणीपुत्राला मुक्त केले, हे भरतश्रेष्ठ.
एवं बहूनि कर्माणि शिशुरेव जनार्दनः। कृतवान्पुण्डरीकाक्षः सङ्कर्षणसहायवान्
अशा प्रकारे, बालपणीच जनार्दन, कमळासारख्या डोळ्यांचा, संकर्षणाच्या सोबतीने अनेक कृत्ये केली.
एवमेषोऽसुराणां चसुराणामपि सर्वशः। भयामयकरः कृष्णः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
अशा रीतीने, सर्व जगाचा स्वामी कृष्ण, सर्व असुरांना आणि देवांनाही भीती वाटावी असा झाला.
एवमेव महाबाहुः शास्ता सर्वदुरात्मनाम्। कृत्वा देवार्थममितं स्वस्थानं प्राप्स्यते पुनः
या प्रमाणेच, बलवान आणि दुष्टांचा दंड करणारा, देवांच्या हितासाठी असंख्य कामे करून, पुन्हा आपल्या स्थानावर जाईल.
एष भोगवतीं पुण्यां रविकान्तिं महायशाः। द्वारकामात्मसात्कृत्वा सागरं प्लावयिष्यति
महान कीर्ती असलेला तो, सूर्याच्या तेजाने उजळणारी पुण्यवान द्वारका आपली करून, समुद्राने तिला वेढून टाकेल.
सुरासुरमनुष्येषु नाभून्न भविता क्वचित्। यस्तामध्यवसद्राजा नान्यत्र मधुसूदनात्
देव, असुर आणि माणसांमध्ये, मधुसूदनाशिवाय तिथे राहणारा राजा कधीच झाला नाही, आणि होणारही नाही.
भ्राजमानास्तु वै सर्वे वृष्ण्यन्धकमहारथाः। तेजिष्ठं प्रतिपत्स्यन्ते नाकपृष्टं गतासवः
वृष्णी आणि अंधक वंशातील सर्व तेजस्वी महायोद्धे, प्राण सोडल्यावर, स्वर्गातील सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतील.
एवमेव दशार्हाणां विधाय विधिना विधिम्। विष्णुर्नारायणः साक्षात्स्वस्थानं प्राप्स्यते ध्रुवम्
दशार्हांच्या नशिबी असलेले कार्य पूर्ण करून, विष्णू, नारायण स्वतः, नक्कीच आपल्या शाश्वत स्थानावर परत जाईल.
अप्रमेयोऽनियोज्यश्च यत्र कामगमो वशी। मोदते भगवान्प्रीतो वालः क्रीडानकैरिव
तो मोजता येणार नाही, कोणत्याही बंधनात नाही, इच्छेनुसार वागणारा, स्वतःवर नियंत्रण ठेवणारा; भगवंत आनंदाने, मुलगा जसा खेळण्यांमध्ये रमतो तसा, तृप्त होतो.
नैष गर्भत्वमापेदे न योन्यामावसत्प्रभुः। आत्मनस्तेजसा कृष्णः सर्वेषां कुरुते गतिम्
हा प्रभू गर्भात गेला नाही, किंवा स्त्रीच्या पोटी राहिला नाही; स्वतःच्या तेजाने कृष्ण सर्वांच्या वाटा ठरवतो.
यथा बुद्बुद उत्थाय तत्रैव प्रविलीयते। चराचराणि भूतानि तथा नारायणे सदा
जसा फुगा उगवून त्याच ठिकाणी विरघळतो, तसंच सर्व जडजिवंत जीव नेहमी नारायणात विलीन होतात.
न प्रमातुं महाबाहुः शक्यो भारत केशवः। परं हि परतस्तस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते
भरत, महाबाहू केशव समजता येत नाही; तोच सर्वश्रेष्ठ आहे, त्याच्यापलीकडे काहीच नाही, विश्व त्याचं रूप आहे.
एवमुक्त्वा ततो भीष्णो विरराम महाबलः। व्याजहारोत्तरं तत्र सहदेवोऽर्थवद्वचः
असं बोलून, महाबलवान भीष्म शांत झाला; मग सहदेवाने योग्य असे उत्तर दिले.
केशवं केशिहन्तारमप्रमेयपराक्रमम्। पूज्यमानं मया यो वः कृष्णं न सहते नृपाः
तुमच्यातील जो कुणी राजा केशीचा वध करणाऱ्या, अपरिमित सामर्थ्य असलेल्या, माझ्याद्वारे पूजल्या जाणाऱ्या कृष्णाचा सन्मान सहन करू शकत नाही—
सर्वेषां बलिनां मूर्ध्नि मयेदं निहितं पदम्। एवमुक्ते मया सम्यगुत्तरं प्रब्रवीतु सः
—सर्व बलवानांच्या डोक्यावर मी हे पाऊल ठेवले आहे; याला कुणाचे उत्तर असेल तर आता सांगा.