तां भङ्क्त्वा स महाशाखां स्मयमानो विलोकयन्। अथात्रं लम्बतोऽपश्यद्वालखिल्यानधोमुखान्
ती मोठी फांदी तोडून, स्मित करत आजूबाजूला पाहताना त्याला त्या फांदीला उलटे लटकणारे वालखिल्य ऋषी दिसले.
ऋषयो ह्यत्र लम्बन्ते न हन्यामिति तानृषीन्। तपोरतांल्लम्बमानान्ब्रह्मर्षीनभिवीक्ष्य सः
त्याने तपस्वी ब्रह्मर्षी तिथे लटकताना पाहिले आणि मनात म्हटले, "येथे ऋषी लटकत आहेत; त्यांना इजा होऊ नये."
हन्यादेतान्संपतन्ती शाखेत्यथ विचिन्त्य सः। नखैर्दृढतरं वीरः संगृह्य गजकच्छपौ
‘हे झाडाच्या फांदीवर पडतील, तेव्हा मी त्यांना मारीन’ असे ठरवून त्या वीराने आपल्या मजबूत नखांनी हत्ती आणि कासवाला घट्ट पकडले.
स तद्विनाशसंत्रासादभिपत्य स्वगाधिपः। शाखामास्येन जग्राह तेषामेवान्ववेक्षया
मग त्यांच्या नाशाची भीती वाटून, त्या स्वामीने उडी मारली आणि त्यांच्या स्थितीची काळजी घेत फांदी तोंडात धरली.
अतिदैवं तु तत्तस्य कर्म दृष्ट्वा महर्षयः। विस्मयोत्कम्पहृदया नाम चक्रुर्महाखगे
त्याचे ते अद्भुत कृत्य पाहून, जे सामान्य शक्तीपलीकडचे होते, त्या महर्षींच्या मनात आश्चर्य आणि भीती दाटली; त्यांनी त्या महान पक्ष्याची चर्चा केली.
गुरुं भारं समासाद्योड्डीन एष विहङ्गमः। गरुडस्तु खगश्रेष्ठस्तस्मात्पन्नगभोजनः
हा पक्षी मोठा भार उचलून आकाशात झेपावला; गरुड हा पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि तो सर्पभक्षक म्हणून ओळखला जातो.
ततः शनैः पर्यपतत्पक्षैः शैलान्प्रकम्पयन्। एवं सोऽभ्यपतद्देशान्बहून्सगजकच्छपः
मग तो हळूहळू पंखांनी डोंगर हलवत उडू लागला; अशा रीतीने हत्ती आणि कासव घेऊन अनेक देशांत गेला.
दयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानमविन्दत। स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनमञ्जसा
वालखिल्य ऋषींसाठी दयाळूपणामुळे त्याला योग्य जागा सापडली नाही; म्हणून तो पटकन सर्वात मोठ्या डोंगरावर, म्हणजेच गंधमादनावर गेला.
ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम्। ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहङ्गमम्
तेथे त्याने आपल्या वडिलांना, तपश्चर्येत मग्न असलेल्या कश्यपांना पाहिले; आणि वडिलांनीही त्या दिव्यरूप पक्ष्याला पाहिले.
तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम्। शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
तेज, वीर्य आणि बळ याने युक्त, मन आणि वाऱ्यासारखा वेगवान, डोंगरशिखरासारखा भासणारा, ब्रह्मदंडासारखा उभा असलेला तो दिसला.
अचिन्त्यमनभिध्येयं सर्वभूतभयंकरम्। महावीर्यधरं रौद्रं साक्षादग्निमिवोद्यतम्
कल्पनाही न करता येईल असा, वर्णन करता न येणारा, सर्व प्राण्यांना भयकारी, महान सामर्थ्य असलेला, भयंकर आणि समोर उभ्या असलेल्या अग्नीप्रमाणे तो दिसत होता.
अप्रधृष्यमजेयं च देवदानवराक्षसैः। भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां समुद्रजलशोषणम्
देव, दानव किंवा राक्षस कोणालाही जिंकता न येणारा, डोंगरशिखरे फोडणारा आणि समुद्राचे पाणी वाळवणारा असा तो होता.
लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम्। तमागतमभिप्रेक्ष्य भगवान्कश्यपस्तदा। विदित्वा चास्यं संकल्पमिदं वचनमब्रवीत्
संपूर्ण जग हलवणारा, भीषण आणि मृत्यूसारखा भासणारा तो जेव्हा आला, तेव्हा भगवंत कश्यपांनी त्याचा हेतू ओळखून असे म्हणाले.
पुत्र मा साहसं कार्षीर्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम्। मा त्वां दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः
मुला, घाई करू नकोस; लगेचच स्वतःला त्रास होईल असे काही करू नकोस; रागावलेले वालखिल्य आणि मरीची ऋषी तुला जाळू नयेत.
ततः प्रसादयामास कश्यपः पुत्रकारणात्। वालखिल्यान्महाभागांस्तपसा हतकल्मषान्
मग कश्यपांनी आपल्या मुलासाठी, तपाने पावन झालेले आणि महान भाग्यशाली वालखिल्य ऋषींचे मन जिंकण्याचा प्रयत्न केला.
प्रजाहितार्थमारम्भो गरुडस्य तपोधनाः। चिकीर्षति महत्कर्म तदनुज्ञातुमर्हथ
गरुड प्राण्यांच्या हितासाठी एक महान कार्य करायचे इच्छितो; हे तपस्वींनो, तुम्ही त्याला परवानगी द्यावी.
एवमुक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययुः। मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्त तपोऽर्थिनः
भगवंतांनी असे सांगितल्यावर, ते ऋषी फांदी सोडून, तपासाठी पवित्र हिमालय डोंगरावर गेले.
ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतासुतः। शाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम्
ते ऋषी निघून गेल्यावर, विनतेचा पुत्र, ज्याचे तोंड फांदीने झाकले होते, त्याने आपल्या वडिलांना कश्यपांना विचारले.
भगवन्क्व विमुञ्चामि तरोः शाखामिमामहम्। वर्जितं मानुषैर्देशमाख्यातु भगवान्मम
भगवंत, मी या झाडाच्या फांदीला कुठे सोडू? कृपया माणसे नसलेली जागा सांगा.
ततो निःपुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम्। अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्याचख्यौ स कश्यपः
मग कश्यपांनी त्याला एक असा डोंगर सांगितला, जिथे माणूस नाही, बर्फाने गुहा बंद झाल्या आहेत आणि जिथे इतर कुणाच्याही मनानेही पोहोचता येत नाही.
तं पर्वतं महाकुक्षिमुद्दिश्य स महाखगः। जवेनाभ्यपतत्तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः
त्या मोठ्या पर्वताकडे, ज्याच्या पोटात मोठी गुहा होती, तो महान पक्षी, वायुवेगाने उडत गेला. त्याच्या पंजात झाडाची फांदी, हत्ती आणि कासव घेऊन तो गेला.
न तां वध्री परिणहेच्छतचर्मा महातनुम्। शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः
कोणताही बलवान पुरुष त्या मोठ्या प्राण्याची कातडी किंवा ती मोठी फांदी उचलू शकला नसता. पण त्या पक्ष्याने ती मोठी फांदी घट्ट पकडली आणि आकाशात उडून गेला.
स ततः शतसाहस्रं योजनान्तरमागतः। कालेन नातिमहता गरुडः पतगेश्वरः
नंतर पक्ष्यांचा राजा गरुड थोड्याच वेळात शंभर हजार योजनांचे अंतर पार करून गेला.
स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात्पितुः। अमुञ्चन्महतीं शाखां सस्वनं तत्र खेचरः
पित्याच्या सांगण्याप्रमाणे, तो आकाशात उडणारा पक्षी क्षणात त्या पर्वतावर पोहोचला आणि मोठ्या आवाजात ती मोठी फांदी तिथे सोडली.
पक्षानिलहतश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट्। मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादप
त्याच्या पंखाच्या वाऱ्याने तो पर्वत थरथर कापू लागला आणि झाडे एकमेकांना धडकली म्हणून फुलांचा पाऊस पडू लागला.
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्य समन्ततः। मणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्
त्या पर्वताच्या आजूबाजूचे शिखरं तुटून पडली. ती रत्न आणि सोन्याने सजलेली होती, त्यामुळे तो महापर्वत आणखी सुंदर दिसू लागला.
शाखिनो बहवश्चापि शाखयाऽभिहतास्तया। काञ्चनैः कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः
ती फांदी लागल्यामुळे अनेक झाडांवर सोन्यासारखी फुले फुलली आणि ती विजेने उजळलेल्या ढगांसारखी चमकत होती.
ते हेमविकचा भूमौ युताः पर्वतधातुभिः। व्यराजञ्छाखिनस्तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः
ती झाडे, सोन्याने बहरलेली आणि पर्वताच्या खनिजांमध्ये मिसळलेली, सूर्याच्या किरणांनी रंगून तिथे झळकत होती.
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गमास्थाय स खगोत्तमः। भक्षयामास गरुडस्तावुभौ गजकच्छपौ
मग त्या पर्वताच्या शिखरावर बसून पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या गरुडाने हत्ती आणि कासव दोघांनाही खायला सुरुवात केली.
तावुभौ भक्षयित्वा तु स तार्क्ष्यः कूर्मकुञ्जरौ। ततः पर्वतकूटाग्रादुत्पपात महाजवः
तार्क्ष्याने हत्ती आणि कासव दोघेही खाऊन, त्या पर्वताच्या टोकावरून मोठ्या वेगाने उडी मारली.