यः सहस्रसहस्त्वेकः सर्वान्देवानपोथयत्। तं जघान महावीर्यं हयग्रीवं महाबलम्
जो एकटा हजारो हजारांइतका सामर्थ्यवान होता आणि सर्व देवतांना पराभूत केले होते, त्या बलवान, महाशक्तिशाली हयग्रीवाचा त्याने वध केला.
अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः।। मध्ये लोहितगङ्गायां भगवान्देवकीसुतः
अपरिमित तेजस्वी, अजेय आणि सर्व यादवांचा भय असलेला, तो देवकीपुत्र भगवंत, त्या लाल गंगेच्या मध्यभागी उभा होता.
औदकायां विरूपाक्षं जघान मधुसूदनः। ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानमिव श्रिया। पुरमासादयामास तत्र युद्धमवर्तत
मधुसूदनाने औदक या ठिकाणी विरूपाक्षाचा वध केला. त्यानंतर तो तेजाने झळाळणाऱ्या प्राग्ज्योतिष या नगरात पोहोचला, जिथे युद्ध सुरू झाले.
तद्युद्धमभवद्घोरं तेन भौमेन भारत। कुण्डलार्थे सुरेशस्य नरकेण महात्मना
ते युद्ध फारच भयंकर झाले, हे भारत, कारण ते बलाढ्य भौम आणि नरक यांच्यात देवेंद्राच्या कुंडलांसाठी झाले.
मुहूर्तं लालयित्वा तु नरकं मधूसूदनः। प्रवृत्तचक्रं चक्रेण प्रममाथ बलाद्बली
मधुसूदनाने थोडा वेळ नरकाला सांभाळून घेतले आणि मग फिरत्या चक्राने त्याला जबरदस्तपणे ठार केले.
चक्रप्रमथितं तस्य पपात सहसा भुवि। उत्तमाङ्गं हताङ्गस्य वृत्रे वज्रहते यथा
चक्राने घाव घातल्यावर नरकाचे डोके अचानक जमिनीवर पडले, जसे वज्राने मारल्यावर वृत्राचे पडले होते.
भूमिस्तु पतितं दृष्ट्वा प्रायच्छत्कुण्डले सुतम्। प्रदाय च महाबाहुमिदं वचनमब्रवीत्
आपला मुलगा पडलेला पाहून भूमीने कुंडले दिली आणि आपल्या बलवान मुलासह हे शब्द सांगितले.
सृष्टस्त्वयैव मधुहंस्त्वयैव विनिपातितः। यथेच्छसि तथा क्रीडा प्रजास्तस्यानुपालय
तूच मद्हूचा नाश केला आणि तूच नरकाचा वध केला; तुला जसे हवे तसे कर, त्याच्या प्रजांचे रक्षण कर.
देवानां च मुनीनां च पितॄणां च महात्मनाम्। उद्वेजनीयो भूतानां ब्रह्मद्विद् पुरुषाधमः
जो ब्रह्माचा अपमान करणारा, सर्वांत नीच मनुष्य होता, तो देव, ऋषी, पितर आणि सर्व जीवांना त्रास देणारा ठरला.
लोकद्विष्टः सुतस्ते तु देवारिर्लोककण्टकः। सर्वलोकनमस्कार्यामदितं बाधयद्वली
तुझा मुलगा साऱ्या लोकांना अप्रिय, देवांचा शत्रू आणि सर्वांचा कंटक होता; तो सर्वांनी सन्मानित लोकांना त्रास देत असे.
कुण्डले हृतवान्दर्पात्ततस्ते निहतः सुतः। नैव मन्युस्त्वया कार्यो यत्कृतं मयि भामिनि
अहंकारामुळे कुंडले घेतली गेली आणि म्हणूनच तुझा मुलगा मारला गेला; मी जे केले त्यासाठी, सुंदर स्त्री, माझ्यावर राग करू नकोस.
त्वत्प्रभावाच्च ते पुत्रो लब्धवान्गतिमुत्तमाम्। तस्माद्गच्छ महाभागे भारावतरणं कृतम्
तुझ्या सामर्थ्यामुळे तुझ्या मुलाला उत्तम स्थान मिळाले; म्हणून, महाभागे, आता तू जा, भार उतरला आहे.
निहत्य नरकं भौमं सत्यभामासहायवान्। सहितो लोकपालैश्च ददर्श नरकालयम्
नरक नावाच्या भौमाचा वध करून, सत्यभामेसह आणि लोकपालांसह, त्याने नरकाचे निवासस्थान पाहिले.
अथास्य गृहमासाद्य नारकस्य महात्मनः। ददर्श धनमक्षय्यं रत्नानि विविधानि च
मग त्या महान नरकाच्या घरात पोहोचून, त्याने संपत न येणारे धन आणि विविध रत्न पाहिले.
मणिमुक्ताप्रवालानि वैडूर्यविकृतानि च। विस्ताराल्पांश्चार्कमणीन्विपुलान्स्फाटिकानपि
त्याने मोती, माणिक, प्रवाळ, वैडूर्याचे सुंदर दागिने, लहान-मोठे सूर्यकांत मणी आणि मोठे स्फटिकही पाहिले.
जाम्बूनदमयान्येव शातकुम्भमयानि च। प्रदीप्तज्वलनाभानि शीतरश्मिप्रभाणि च
तिथे जांबूनद सोन्याची आणि शुद्ध सोन्याची वस्त्रे होती, जी प्रज्वलित अग्नीसारखी आणि शीतल चंद्रप्रकाशासारखी चमकत होती.
हिरण्यवर्णं रुचिरं श्वेतमभ्यन्तरं गृहम्। तदक्षय्यं गृहे दृष्टं नरकस्य धनं बहु
ते घर सोन्यासारखे, सुंदर आणि आतून पांढरे होते; त्या घरात त्याने नरकाचे अमाप धन पाहिले.
न हि राज्ञः कुबेरस्य तावद्धनसमुच्छ्रयः। दृष्टपूर्वः पुरा साक्षान्महेन्द्रभवनेष्वपि
राजा कुबेर किंवा महेंद्र यांच्या राजमहलातसुद्धा इतके धन कधीच पाहिले नव्हते.
हते भौमे निशुम्भे च वासवः सगणोऽब्रवीत्। दाशार्हपतिमासीनमाहृत्य मणिकुण्डले
भौम आणि निशुंभाचा वध झाल्यावर, वासवाने आपल्या गणांसह, दाशार्हांचा प्रमुख जिथे बसला होता तिथे जाऊन मणी-कुंडले दिली.
हेमसूत्रा महाकक्ष्यास्तोमरैर्वीर्यशालिनः। विमलानि पताकानि वासांसि विविधानि च
सुवर्णाच्या दोऱ्यांनी गुंफलेल्या मोठ्या कमरपट्ट्या, शौर्य दाखवणारी शस्त्रे, स्वच्छ पताका आणि विविध वस्त्रे त्यांनी आणली.
भीमरूपाश्च मातङ्गाः प्रवालविकृताः कुथाः। ते च विंशतिसाहस्रा द्वास्तावत्यः करेणवः
भीषण रूपाचे, लालसर आणि विकृत शरीर असलेले, दोन सुळे असलेले वीस हजार हत्ती तिथे होते.
अष्टौ शतसहस्राणि देशजाश्चोत्तमा हयाः। गोभिश्चाविकृतैर्यावत्कामात्तव जनार्दन
आठ लाख उत्तम जातीचे देशी घोडे आणि तुझ्या इच्छेनुसार तितक्याच निर्दोष गायी, हे जनार्दन, तिथे होत्या.
एतत्ते प्रापयिष्याणि वृष्ण्यावासमरिन्दम। वसु यत्रिषु लोकेषु धर्मेणावर्जितं त्वया
हे शत्रूंचा पराभव करणारा, तुझ्या धर्माने मिळवलेल्या सर्व संपत्ती मी तुझ्याकडे पाठवीन, हे वृष्णींच्या प्रमुखा.
देवगन्धर्वरत्नानि दैतेयासुरजानि च। यानि सन्ति हिरण्यानि नरकस्य निवेशने
देव, गंधर्व, दैत्य आणि असुर यांच्या सर्व रत्ने आणि नरकाच्या राजवाड्यात असलेले सर्व सोने—
एतत्तु गरुडे सर्वं क्षिप्रमारोप्य वासवः। दार्शार्हपतिना सार्धमुपायान्मणिपर्वतम्
हे सर्व वासवाने पटकन गरुडावर लादले आणि दार्शार्हांच्या नायकासोबत मणिपर्वताकडे निघाला.
चित्रग्रथितमेघाभः प्रबभौ मणिपर्वतः। हेमचित्रवितानैश्च प्रासादैरुपशोभितः
मणिपर्वत गुंतागुंतीच्या मेघांसारखा भासत होता आणि सोन्याच्या छत्रांनी सजवलेल्या प्रासादांनी शोभून गेला होता.
हर्म्याणि च विशालानि मणिसोपानवन्ति च। तत्रस्था वरवर्णिन्यो ददृशुर्मधुसूदनम्
तेथे रत्नजडित पायऱ्या असलेली भव्य राजवाडे उभी होती आणि तिथे राहणाऱ्या तेजस्वी स्त्रियांनी मधुसूदनाला पाहिले.
गन्धर्वसुरमुख्यानां प्रिया दुहितरस्तदा। त्रिविष्टपसमे देशे तिष्ठन्तमपराजितम्
त्या वेळी गंधर्व आणि असुरांच्या प्रमुखांच्या प्रिय कन्या, स्वर्गासारख्या प्रदेशात, अपराजित पुरुषाला उभा असताना पाहत होत्या.
परिवव्रुर्महाबाहुमेकवेणीधराः स्त्रियः। पर्वाः काषायवासिन्यः सर्वाश्च नियतेन्द्रियाः
एक वेणी घातलेल्या, भगवे वस्त्र परिधान केलेल्या आणि इंद्रियांवर नियंत्रण असलेल्या सर्व स्त्रियांनी त्या महाबाहू पुरुषाला वेढले.
व्रतसन्तापजः शोके नात्र कश्चिदपीडयत्। अरजांसि च वासांसि बिभ्रत्यः कौशिकान्यपि
तिथे कोणालाही व्रत किंवा दुःखामुळे उद्वेग नव्हता; त्या स्वच्छ वस्त्रे, काहीजणी रेशमी कपडे घालत होत्या.