तथैव कृतवर्णाणां चारुदेष्णं महाबलम्।। देवकल्पान्महाराज तान्दाशार्हपुरोगमान्
तसेच, श्रेष्ठ वंशातील बलवान चारुदेष्ण आणि त्या दाशार्ह कुलातील देवतांसारखे प्रमुख पुरुष यांनाही त्याने मिठी मारली.
पिरिष्वज्य च दृष्ट्वा च भगवान्भूतभावनः।। वृष्ण्यन्धकमहामात्रान्परिष्वज्याथ वासवः
त्यांना मिठी मारून, पाहून आणि वृष्णी-अंधकांच्या मोठ्या मंत्र्यांनाही आलिंगन दिल्यावर, इंद्राने—
प्रगृह्य पूजां तैर्दत्तां भगवान्पाकशासनः।। सोऽदितेर्वचनात्तात कुण्डलार्थे जनार्दनम्
त्यांनी दिलेली पूजा स्वीकारून, भगवंत वज्रधारी इंद्राने, अदितीच्या आज्ञेने, जनार्दनाला कुंडलांबद्दल बोलले—
निहत्य नरकं भौममाहरिष्यामि कुण्डले
मी भूमिपुत्र नरकाचा वध करून ती कुंडले परत आणीन.
एवमुक्त्वाऽथ गोविन्दो राममेवाभ्यभाषत।। प्रद्युम्नमनिरुद्धं च साम्बं चाप्रतिमं बले
असे म्हणून मग गोविंदाने राम, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध आणि अतुलनीय सामर्थ्य असलेल्या साम्ब यांना संबोधले.
एतांश्चोच्त्का तथा तत्र वासुदेवो महायशाः।। अथारुह्य सुपर्णं वै शङ्खचक्रगदासिभृत्
त्यांना असे सांगून, कीर्तीमान वासुदेवाने शंख, चक्र, गदा आणि तलवार धारण करणाऱ्या गरुडावर आरूढ झाला.
ययौ तदा हृषीकेशो देवानां हितकाम्यया।। तं प्रयान्तममित्रघ्नं देवाः सहपुरन्दराः
मग हृषीकेश देवतांच्या कल्याणासाठी निघाला; आणि तो जात असताना, इंद्रासह सर्व देवता—
पृष्ठतोऽनुययुः प्रीत्या स्तुवन्तो विष्णुमच्युतम्। उग्रान्त्रक्षोगणान्हत्वा नरकस्य महासुरान्
आनंदाने त्याच्या मागे जाऊन, अचल विष्णूचे स्तवन करू लागले; आणि नरकाच्या भयंकर सेवकांचा व दैत्यांचा वध केला.
क्षुरान्तान्मौरवान्पाशान्षट्सहस्रं ददर्श सः।। स़ञ्छिद्य पाशाच्छस्त्रेण मुरं हत्वा सहान्वयम्
त्याने मुराच्या सहा हजार उग्र, धारदार दोऱ्या पाहिल्या; शस्त्राने त्या दोऱ्या तोडून, मुरा आणि त्याच्या मुलांचा वध केला.
शैलसङ्घानतिक्रम्य निशुम्भं च व्यपोथयत्
डोंगरांच्या रांगा ओलांडून, त्याने निशुंभालाही ठार केले.
यः सहस्रसहस्त्वेकः सर्वान्देवानपोथयत्। तं जघान महावीर्यं हयग्रीवं महाबलम्
जो एकटा हजारो हजारांइतका सामर्थ्यवान होता आणि सर्व देवतांना पराभूत केले होते, त्या बलवान, महाशक्तिशाली हयग्रीवाचा त्याने वध केला.
अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः।। मध्ये लोहितगङ्गायां भगवान्देवकीसुतः
अपरिमित तेजस्वी, अजेय आणि सर्व यादवांचा भय असलेला, तो देवकीपुत्र भगवंत, त्या लाल गंगेच्या मध्यभागी उभा होता.
औदकायां विरूपाक्षं जघान मधुसूदनः। ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानमिव श्रिया। पुरमासादयामास तत्र युद्धमवर्तत
मधुसूदनाने औदक या ठिकाणी विरूपाक्षाचा वध केला. त्यानंतर तो तेजाने झळाळणाऱ्या प्राग्ज्योतिष या नगरात पोहोचला, जिथे युद्ध सुरू झाले.
तद्युद्धमभवद्घोरं तेन भौमेन भारत। कुण्डलार्थे सुरेशस्य नरकेण महात्मना
ते युद्ध फारच भयंकर झाले, हे भारत, कारण ते बलाढ्य भौम आणि नरक यांच्यात देवेंद्राच्या कुंडलांसाठी झाले.
मुहूर्तं लालयित्वा तु नरकं मधूसूदनः। प्रवृत्तचक्रं चक्रेण प्रममाथ बलाद्बली
मधुसूदनाने थोडा वेळ नरकाला सांभाळून घेतले आणि मग फिरत्या चक्राने त्याला जबरदस्तपणे ठार केले.
चक्रप्रमथितं तस्य पपात सहसा भुवि। उत्तमाङ्गं हताङ्गस्य वृत्रे वज्रहते यथा
चक्राने घाव घातल्यावर नरकाचे डोके अचानक जमिनीवर पडले, जसे वज्राने मारल्यावर वृत्राचे पडले होते.
भूमिस्तु पतितं दृष्ट्वा प्रायच्छत्कुण्डले सुतम्। प्रदाय च महाबाहुमिदं वचनमब्रवीत्
आपला मुलगा पडलेला पाहून भूमीने कुंडले दिली आणि आपल्या बलवान मुलासह हे शब्द सांगितले.
सृष्टस्त्वयैव मधुहंस्त्वयैव विनिपातितः। यथेच्छसि तथा क्रीडा प्रजास्तस्यानुपालय
तूच मद्हूचा नाश केला आणि तूच नरकाचा वध केला; तुला जसे हवे तसे कर, त्याच्या प्रजांचे रक्षण कर.
देवानां च मुनीनां च पितॄणां च महात्मनाम्। उद्वेजनीयो भूतानां ब्रह्मद्विद् पुरुषाधमः
जो ब्रह्माचा अपमान करणारा, सर्वांत नीच मनुष्य होता, तो देव, ऋषी, पितर आणि सर्व जीवांना त्रास देणारा ठरला.
लोकद्विष्टः सुतस्ते तु देवारिर्लोककण्टकः। सर्वलोकनमस्कार्यामदितं बाधयद्वली
तुझा मुलगा साऱ्या लोकांना अप्रिय, देवांचा शत्रू आणि सर्वांचा कंटक होता; तो सर्वांनी सन्मानित लोकांना त्रास देत असे.
कुण्डले हृतवान्दर्पात्ततस्ते निहतः सुतः। नैव मन्युस्त्वया कार्यो यत्कृतं मयि भामिनि
अहंकारामुळे कुंडले घेतली गेली आणि म्हणूनच तुझा मुलगा मारला गेला; मी जे केले त्यासाठी, सुंदर स्त्री, माझ्यावर राग करू नकोस.
त्वत्प्रभावाच्च ते पुत्रो लब्धवान्गतिमुत्तमाम्। तस्माद्गच्छ महाभागे भारावतरणं कृतम्
तुझ्या सामर्थ्यामुळे तुझ्या मुलाला उत्तम स्थान मिळाले; म्हणून, महाभागे, आता तू जा, भार उतरला आहे.
निहत्य नरकं भौमं सत्यभामासहायवान्। सहितो लोकपालैश्च ददर्श नरकालयम्
नरक नावाच्या भौमाचा वध करून, सत्यभामेसह आणि लोकपालांसह, त्याने नरकाचे निवासस्थान पाहिले.
अथास्य गृहमासाद्य नारकस्य महात्मनः। ददर्श धनमक्षय्यं रत्नानि विविधानि च
मग त्या महान नरकाच्या घरात पोहोचून, त्याने संपत न येणारे धन आणि विविध रत्न पाहिले.
मणिमुक्ताप्रवालानि वैडूर्यविकृतानि च। विस्ताराल्पांश्चार्कमणीन्विपुलान्स्फाटिकानपि
त्याने मोती, माणिक, प्रवाळ, वैडूर्याचे सुंदर दागिने, लहान-मोठे सूर्यकांत मणी आणि मोठे स्फटिकही पाहिले.
जाम्बूनदमयान्येव शातकुम्भमयानि च। प्रदीप्तज्वलनाभानि शीतरश्मिप्रभाणि च
तिथे जांबूनद सोन्याची आणि शुद्ध सोन्याची वस्त्रे होती, जी प्रज्वलित अग्नीसारखी आणि शीतल चंद्रप्रकाशासारखी चमकत होती.
हिरण्यवर्णं रुचिरं श्वेतमभ्यन्तरं गृहम्। तदक्षय्यं गृहे दृष्टं नरकस्य धनं बहु
ते घर सोन्यासारखे, सुंदर आणि आतून पांढरे होते; त्या घरात त्याने नरकाचे अमाप धन पाहिले.
न हि राज्ञः कुबेरस्य तावद्धनसमुच्छ्रयः। दृष्टपूर्वः पुरा साक्षान्महेन्द्रभवनेष्वपि
राजा कुबेर किंवा महेंद्र यांच्या राजमहलातसुद्धा इतके धन कधीच पाहिले नव्हते.
हते भौमे निशुम्भे च वासवः सगणोऽब्रवीत्। दाशार्हपतिमासीनमाहृत्य मणिकुण्डले
भौम आणि निशुंभाचा वध झाल्यावर, वासवाने आपल्या गणांसह, दाशार्हांचा प्रमुख जिथे बसला होता तिथे जाऊन मणी-कुंडले दिली.
हेमसूत्रा महाकक्ष्यास्तोमरैर्वीर्यशालिनः। विमलानि पताकानि वासांसि विविधानि च
सुवर्णाच्या दोऱ्यांनी गुंफलेल्या मोठ्या कमरपट्ट्या, शौर्य दाखवणारी शस्त्रे, स्वच्छ पताका आणि विविध वस्त्रे त्यांनी आणली.