अहं हि सर्पैः प्रहितः सोममाहर्तुमुत्तमम्। महातुर्दास्यविमोक्षार्थमाहरिष्ये तमद्य वै
‘कारण मला सर्पांनी उत्तम सोम आणायला पाठवलं आहे, आपल्या मोठ्या आईला दास्यापासून सोडवण्यासाठी; आज मी तो सोम आणणार आहे.’
मात्रा चात्र समादिष्टो निषादान्भक्षयेति ह। न च मे तृप्तिरभवद्भक्षयित्वा सहस्रशः
‘आणि इथे माझ्या आईनं मला निषाद खायला सांगितलं; पण हजारो निषाद खाल्ल्यावरही मला तृप्ती आली नाही.’
तस्माद्भक्ष्यं त्वमपरं भगवन्प्रदिशस्व मे। यद्भुक्त्वाऽमृतमाहर्तुं समर्तः स्यामहं प्रभो
‘म्हणून, भगवन्, मला असं काही खायला दाखवा, जे खाल्ल्यावर मी अमृत आणायला समर्थ होईल.’
क्षुत्पिपासाविघातार्थं भक्ष्यमाख्यातु मे भवान्
‘भूक आणि तहान दूर करण्यासाठी काय खावं ते मला सांगा, प्रभो.’
यत्र कूर्माग्रजं हस्ती सदा कर्षत्यवाङ्मुखः। तयोर्जन्मान्तरे वैरं संप्रवक्ष्याम्यसोषतः
‘एक हत्ती आहे जो नेहमी कासवाच्या मोठ्या भावाला तोंड खाली घालून ओढत असतो; त्यांच्या मागच्या जन्मातलं वैर मी तुला लगेच सांगतो.’
तन्मे तत्त्वं निबोधस्य यत्प्रमाणौ च तावुभौ। `शृणु त्वं वत्स भद्रं ते कथां वैराग्यवर्धिनीम्
‘त्यांचं खरं स्वरूप आणि त्यांचं सामर्थ्य काय आहे ते नीट ऐक; बाळा, ही कथा ऐक, जी वैराग्य वाढवते—तुझं कल्याण होवो.’
पित्रोरर्थविभागे वै समुत्पन्नां पुराण्डज।' आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम्
वडिलांच्या संपत्तीच्या वाटपावरून दोन भावांमध्ये भांडण झाले. त्या वेळी विभावसु नावाचा एक मोठा ऋषी होता, तो फारच रागीट होता.
भ्राता तस्यानुजश्चासीत्सुप्रतीको महातपाः। स नेच्छति धनं भ्रात्रा सहैकस्थं महामुनिः
त्याला एक लहान भाऊ होता, त्याचे नाव सुप्रतीक, तोही मोठा तपस्वी होता. पण तो महान ऋषी आपल्या भावासोबत संपत्ती ठेवायला तयार नव्हता.
विभागं कीर्तयत्येव सुप्रतीको हि नित्यशः। अथाब्रवीच्च तं भ्राता सुप्रतीकं विभावसुः
सुप्रतीक नेहमीच संपत्तीचे वाटप व्हावे, असे आग्रह धरत असे. मग विभावसुने आपल्या भावाला, म्हणजे सुप्रतीकाला, बोलावले.
विभागे बहवो दोषा भविष्यन्ति महातपः।' विभागं बहवो मोहात्कर्तुमिच्छन्ति नित्यशः। ततो विभक्तास्त्वन्योन्यं नाद्रियन्तेऽर्थमोहिताः
वाटप केल्यावर अनेक दोष निर्माण होतात, हे महान तपस्वी. मोहामुळे बरेच जण नेहमीच वाटप करायला इच्छितात. एकदा वाटप झाले की, संपत्तीच्या लोभामुळे ते एकमेकांचा आदर करत नाहीत.
ततः स्वार्थपरान्मूढान्पृथग्भूतान्स्वकैर्धनैः। विदित्वा भेदयन्त्येतानमित्रा मित्ररूपिणः
मग, असे वेगळे झालेले, मूढ आणि फक्त स्वतःच्या फायद्याचा विचार करणारे लोक आपल्या संपत्तीला चिकटून राहतात, हे समजून, मित्राच्या रूपात असलेले शत्रू त्यांच्यात फूट पाडतात.
विदित्वा चापरे भिन्नानन्तरेषु पतन्त्यथ। भिन्नानामतुलो नाशः क्षिप्रमेव प्रवर्तते
आणि हे लोक वेगळे झाले आहेत, हे कळताच, इतर लोक त्यांना एकमेकांमध्ये भांडण लावतात. जे वेगळे पडतात, त्यांचा विनाश फार लवकर होतो.
तस्माद्विभागं भ्रातॄणां न प्रशंसन्ति साधवः। `एवमुक्तः सुप्रतीको भागं कीर्तयतेऽनिशम्
म्हणूनच सज्जन लोक भावांमध्ये वाटप करणे योग्य मानत नाहीत. असे सांगितले तरी सुप्रतीक मात्र दिवसरात्र वाटपाची मागणी करतच राहिला.
एवं निर्बध्यमानस्तु शशापैनं विभावसुः।' गुरुशास्त्रेऽनिबद्धानामन्योन्येनाभिशङ्किनाम्
अशा प्रकारे वारंवार आग्रह केल्यावर विभावसुने त्याला शाप दिला: 'जे वडिलधाऱ्यांच्या शिकवणीला बांधलेले नाहीत, आणि एकमेकांवर संशय घेतात—'
नियन्तु न हि शक्यस्त्वं भेदतो धनमिच्छसि। यस्मात्तस्मात्सुप्रतीक हस्तित्वं समवाप्स्यसि
'तुला कोणीही थांबवू शकत नाही, कारण तू संपत्तीच्या वाटपाची इच्छा धरली आहेस. म्हणून, सुप्रतीक, तुला हत्तीचे रूप मिळेल.'
शप्तस्त्वेवं सुप्रतीको विभावसुमथाब्रवीत्। त्वमप्यन्तर्जलचरः कच्छपः संभविष्यसि
असा शाप मिळाल्यावर सुप्रतीक म्हणाला, 'तुलाही मी शाप देतो, तूही पाण्यात राहणारा कासव होशील.'
एवमन्योन्यशापात्तौ सुप्रतीकविभावसू। गजकच्छपतां प्राप्तावर्थार्थं मूढचेतसौ
अशा प्रकारे एकमेकांना शाप देऊन, सुप्रतीक आणि विभावसु, संपत्तीच्या लोभामुळे मूढ झालेले, हत्ती आणि कासव यांच्या रूपात जन्माला आले.
रोषदोषानुषङ्गेण तिर्यग्योनिगतावपि। परस्परद्वेषरतौ प्रमाणबलदर्पितौ
राग आणि दोष यांच्या परिणामामुळे, प्राणी जन्म मिळूनही, ते दोघे एकमेकांवर द्वेष करतच राहिले, आणि प्रत्येकजण आपल्या शक्तीचा गर्व बाळगत होता.
सरस्यस्मिन्महाकायौ पूर्ववैरानुसारिणौ। तयोरन्यतरः श्रीमान्समुपैति महागजः
या सरोवरात, दोघेही मोठ्या आकाराचे, जुन्या वैरामुळे एकमेकांचा पाठलाग करत होते. त्यातील एक, तेजस्वी हत्ती, पुढे येतो.
यस्य बृंहितशब्देन कूर्मोऽप्यन्तर्जलेशयः। उत्थितोऽसौ महाकायः कृत्स्नं विक्षोभयन्सरः
त्याच्या मोठ्या गर्जनेच्या आवाजाने पाण्यात पडून असलेला कासव वर येतो; तो मोठ्या शरीराचा कासव संपूर्ण सरोवर हलवतो.
तं दृष्ट्वाऽऽवेष्टितकरः पतत्येष गजो जलम्। दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन वीर्यवान्
त्याला पाहून, हत्ती सोंड गुंडाळून पाण्यात उडी मारतो, त्याचे दात, सोंड, शेपटी आणि पाय जोरात हलतात.
विक्षोभयंस्ततो नागः सरो बहुझषाकुलम्। कूर्मोऽप्यभ्युद्यतशिरा युद्धायाभ्येति वीर्यवान्
मग तो हत्ती, अनेक मासळींनी भरलेल्या सरोवराला हलवतो, आणि कासवही डोके वर करून युद्धासाठी पुढे येतो.
षडुच्छ्रितो योजनानि गजस्तद्द्विगुणायतः। कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो दशयोजनमण्डलः
हत्ती सहा योजन उंच आणि त्याच्या दुप्पट लांब होता. कासव तीन योजन उंच आणि दहा योजन परिघाचा होता.
तावुभौ युद्धसंमत्तौ परस्परवधैषिणौ। उपयुज्याशु कर्मेदं साधये हितमात्मनः
दोघेही युद्धाच्या वेडात, एकमेकांचा नाश करायच्या इर्षेने, आपली ताकद लवकर वापरू लागले, जे त्यांच्या मते योग्य होते ते साध्य करण्यासाठी.
महाभ्रघनसंकाशं तं भुक्त्वामृतमानय। महागिरिसमप्रख्यं घोररूपं च हस्तिनम्
तो मोठ्या मेघासारखा, भीतीदायक आणि प्रचंड पर्वतासारखा हत्ती घेऊन ये, आणि त्या अमृतासह त्याचे सेवन कर.
इत्युक्त्वा गरुडं सोऽथ माङ्गल्यमकरोत्तदा। युध्यतः सह देवैस्ते युद्धे भवतु मङ्गलम्
असे म्हणून, त्याने गरुडाला शुभाशीर्वाद दिले आणि म्हटले, "देवतांशी होणाऱ्या तुझ्या युद्धात सर्व काही मंगल होवो."
पूर्णकुम्भो द्विजा गावो यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम्। शुभं स्वस्त्ययनं चापि भविष्यति तवाण्डजा
पूर्ण कलश, ब्राह्मण, गायी आणि इतर जे काही उत्तम व शुभ आहे, तसेच तुझ्या प्रवासासाठी शुभाशीर्वाद — हे सर्व तुला मिळू दे, अंडातून जन्मलेल्या.
युध्यमानस्य सङ्ग्रामे देवैः सार्धं महाबल। ऋचो यजूंषि सामानि पवित्राणि हवींषि च
देवतांबरोबरच्या युद्धात जेव्हा तू लढशील, तेव्हा ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, पवित्र मंत्र आणि यज्ञातील आहुतीसुद्धा
रहस्यानि च सर्वाणि सर्वे वेदाश्च ते बलम्। `वर्धयिष्यन्ति समरे भविष्यति खगोत्तम।' इत्युक्तो गरुडः पित्रा गतस्तं ह्वदमन्तिकात्
सर्व गुप्त शिक्षण आणि सर्व वेदही, हे सर्व तुझी शक्ती वाढवतील, हे पक्षिराज. असे वडिलांनी सांगितल्यावर गरुड तिथून निघून गेला.
अपश्यन्निर्मलजलं नानापक्षिसमाकुलम्। स तत्स्मृत्वा पितुर्वाक्यं भीमवेगोऽन्तरिक्षगः
त्याने स्वच्छ पाण्यात अनेक पक्षी पाहिले; वडिलांचे शब्द आठवून, आकाशात वेगाने उडणारा तो पुढे गेला.