अनुक्रमणिकाध्यायं वृत्तान्तं सर्वपर्वणाम्। इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम्
या अनुक्रमणिकेचा, सर्व पर्वांच्या कथांचा अध्याय, द्वैपायन व्यासाने प्रथम आपल्या पुत्र शुकाला शिकवला.
ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभु षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्। त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम्
मग त्या प्रभूंनी इतर योग्य शिष्यांना दिला; त्यांनी साठ लक्ष श्लोकांची दुसरी संहिता तयार केली, आणि तीस लक्ष देवांच्या लोकात स्थापन केली.
पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश। एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम्
पितृलोकात पंधरा हजार, राक्षस आणि यक्षांमध्ये चौदा हजार, आणि मानवांमध्ये एक लक्ष श्लोक स्थापन आहेत असे सांगितले जाते.
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितृन्। गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः
नारदाने देवांना, असीत-देवलाने पितरांना, आणि शुकाने गंधर्व, यक्ष आणि राक्षसांना हे ऐकवले.
वैशंपायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम्। पारिक्षितं महात्मानं नाम्ना तु जनमेजयम्
वैशंपायन या विप्रर्षीने हे महात्मा पारिक्षित, ज्याचे नाव जनमेजय होते, या राजाला ऐकवले.
अस्मिंस्तु मानुषे लोके वैशंपायन उक्तवान्। शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः
या मानवजगतात, व्यासांचे धर्मात्मा शिष्य आणि सर्व वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वैशंपायनाने हे सांगितले.
एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत
आता मी सांगितलेल्या एक लाख श्लोकांचे तुम्ही लक्षपूर्वक ऐका.
दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः कर्णः स्कन्धः शकुनिस्तस्य शाखाः। दुश्शासनः पुष्पफले समृद्धे मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषि
दुःशासन, क्रोधरूपी मोठ्या झाडाचा मूळ राजा धृतराष्ट्र आहे, दुर्योधन ते झाड आहे, कर्ण त्याचा खोड आहे, शकुनी त्याच्या फांद्या आहेत आणि दुःशासन त्याच्या फुलाफळांनी भरलेल्या फांद्या आहेत.
युधिष्ठिरे धर्ममयो महाद्रुमः स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः। माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च
युधिष्ठिर हा धर्मरूपी मोठ्या झाडासारखा आहे, अर्जुन त्याचा खोड आहे, भीम त्याच्या फांद्या आहेत, माद्रीचे दोन्ही पुत्र त्याच्या फुलाफळांनी भरलेल्या फांद्या आहेत आणि कृष्ण, ब्रह्मा आणि ब्राह्मण हे त्या झाडाचे मूळ आहेत.
पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन च। अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तथा
पांडूने आपल्या शौर्याने आणि युद्धकौशल्याने अनेक देश जिंकले आणि मग आपल्या लोकांसह तो जंगलात राहू लागला, शिकार करण्यात रमला.
मृगव्यवायनिधनात्कृच्छ्रां प्राप स आपदम्। जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः
शिकारीत हरिण मारल्यामुळे पांडूला मोठी आपत्ती आली; पण पृथा यांच्या मुलांनी जन्मापासूनच नीट आचार आणि शिस्त पाळली.
मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति। धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया
आईच्या संमतीने आणि धर्माच्या गुप्त शिकवणीप्रमाणे, तिने पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने धर्म, वायू आणि इंद्र यांना आवाहन केले.
ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा। धर्मानिलेन्द्रांस्ताभिः साऽऽजुहाव सुतवाञ्छया
नंतर, पतीला प्रिय असलेल्या कुंतीने धर्माच्या गुप्त शिकवणीनुसार, पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने धर्म, वायू आणि इंद्र यांना आवाहन केले.
तद्दत्तोपनिषन्माद्री चाश्विनावाजुहाव च। जाताः पार्थास्ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः।' तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः
त्या मंत्रामुळे माद्रीनेही अश्विनी कुमारांना पाचारण केले; अशा प्रकारे कुंती आणि माद्री यांच्या मंत्रशक्तीने सर्व पांडव जन्मले, ते ऋषींसोबत वाढले आणि दोन्ही मातांनी त्यांचे रक्षण केले.
मेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च। `तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु
पवित्र आणि पुण्यवान अरण्यांत, थोर ऋषींच्या आश्रमांत, हे सर्व महान पांडव जन्मले.
माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः। मृतः पाण्डुर्महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ
माद्रीसोबत संगम झाल्यावर, ऋषीच्या शापामुळे, पांडू शतशृंग या पवित्र पर्वतावर मरण पावला.
ऋषिभिश्च समानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम्। शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः
ऋषींनी स्वतःच जटाधारी, ब्रह्मचर्य पाळणारे आणि देखणे असे हे बालक धृतराष्ट्राच्या मुलांकडे आणले.
पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः। पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः
'हे तुमचे पुत्र, भाऊ, शिष्य आणि मित्र आहेत — हे पांडव आहेत' असे सांगून ते ऋषी तिथून अदृश्य झाले.
तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदा। शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम्
त्या ऋषींनी पांडवांना ओळख करून दिल्यावर, कौरवांनी त्यांना पाहिले आणि नगरातील सर्व प्रतिष्ठित लोक आणि नागरिक आनंदाने मोठ्याने ओरडले.
आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे। यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येतदि चापरे
काही म्हणाले, 'हे त्याचेच आहेत', तर काही म्हणाले, 'हे त्याचे नाहीत'; आणखी काही म्हणाले, 'पांडूला इतका काळ झाला, मग हे त्याचे कसे असतील?'
स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम सन्ततिम्। उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः
'खरंच, आपल्याला पांडूची संतती पाहायला मिळाली, हे मोठं भाग्य!' अशा स्वागताच्या गोड शब्दांनी सगळीकडे गूंज उठली.
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा निनादयन्। अन्तर्हितानां भूतानां निःस्वनस्तुमुलीऽभवत्
तो गोंगाट थांबताच, सर्व दिशांना अदृश्य जीवांच्या आवाजाने मोठा गडगडाट झाला.
पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः। आसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत्
पांडवांच्या प्रवेशावेळी फुलांचा वर्षाव, शुभ सुगंध आणि शंख-डमरूंचे आवाज झाले; हे सगळं अद्भुत वाटलं.
तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवः। शब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः
सर्व नगरवासीयांना मोठा आनंद झाला; तिथे आकाशाला भिडणारा आणि कीर्ती वाढवणारा प्रचंड गजर झाला.
तेऽधीत्य निखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च। न्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः
पांडवांनी तिथे सर्व वेद आणि विविध शास्त्र शिकून, सन्मानाने आणि कोणत्याही भीतीशिवाय वास्तव्य केलं.
युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन्। धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च
युधिष्ठिराच्या शुद्धतेमुळे लोक त्याच्यावर खूष झाले, भीमाच्या धैर्यामुळे आणि अर्जुनाच्या पराक्रमामुळेही त्यांना आदर मिळाला.
गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन च। तुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च
कुंतीने वडीलधाऱ्यांची सेवा केली, जुळ्यांनी नम्रता दाखवली आणि सर्वांनी शौर्य दाखवल्यामुळे संपूर्ण लोक समाधानी झाले.
समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम्। प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
राजांच्या सभेत, अर्जुनाने अत्यंत कठीण काम करून कृष्णा हिचा स्वयंवरात विजय मिळवून तिला पत्नी म्हणून प्राप्त केलं.
ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम्। आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत्
त्या वेळेपासून अर्जुन सर्व धनुर्धारींमध्ये पूजनीय झाला, जणू काही रणांगणातही पाहायला कठीण असलेला सूर्यच.
स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान्। आजहारार्जुनो राज्ञो राजसूयं महाक्रतुम्
अर्जुनाने सर्व राजे आणि मोठ्या सैन्यांचा पराभव करून, राजसूय यज्ञ राजा युधिष्ठिरासाठी आणला.