राज्यं चकार दैत्येन्द्रो दैत्यसङ्घैः समावृतः। सप्तद्वीपान्वशेचके लोकालोकान्तरं बलात्
दैत्यांचा राजा, दैत्यांच्या सैन्याने वेढलेला, त्याने राज्य स्थापन केले आणि बलपूर्वक सातही द्वीप आणि लोकालोकाच्या पलीकडील प्रदेश जिंकले.
दिव्यभोगान्समस्तान्वै लोके सर्वानवाप सः। देवांस्त्रिभुवनस्थांस्तु पराजित्य महासुरः
त्या महाबलवान असुराने, त्रिभुवनातील देवांना पराभूत करून, या जगातील सर्व दिव्य सुखांचा उपभोग घेतला.
त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः। यदा वरमदोन्मत्तो न्यवसद्दानवो दिवि
तीनही लोकांना आपल्या अधीन करून, तो दानव स्वर्गात राहू लागला. मिळालेल्या वरामुळे गर्वाने भरून, तो दानव दिव्यातच वावरू लागला.
अथ लोकान्सगस्तांश्च विजित्य स महाबलः। भवेयमहमेवेन्द्रः सोमोऽग्निर्मारुतो रविः
मग त्या बलाढ्य दानवाने सर्व लोकांना आणि जगांना जिंकून, 'आता मीच इंद्र, सोम, अग्नी, वायू आणि सूर्य होईन,' असे ठरवले.
सलिलं चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश। अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वसवोऽर्यमा
'मीच पाणी, आकाश, तारे, दहा दिशा, मीच क्रोध आणि इच्छा, वरुण, वसु आणि अर्यमान आहे,' असे त्याने मनाशी ठरवले.
धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षकिम्पुरुषाधिपः। एते भवेयमित्युक्त्वा स्वयं भूत्वा बलात्स च
'मीच धनाचा स्वामी, धनरक्षक, यक्ष आणि किम्पुरुषांचा अधिपती होईल,' असे सांगून, त्याने जबरदस्तीने स्वतःच ती रूपे घेतली.
एषां गृहीत्वा स्थानानि तेषां कार्याण्यवाप सः। इज्यश्चासीन्मखवरैर्देवकिन्नरसत्तमैः
त्याने त्यांच्या जागा बळकावून, त्यांच्या कामांची जबाबदारी घेतली; आणि देव व उत्तम किन्नरांनी त्याची मोठ्या यज्ञांनी पूजा केली.
नरकस्थान्समानीय स्वर्गस्थांश्च चकार सः। एवमादीनि कर्माणि कृत्वा दैत्यपतिर्बली
नरकात राहणाऱ्यांना स्वर्गात आणले, आणि स्वर्गातील लोकांना दुसरीकडे पाठवले; अशा प्रकारची अनेक कृत्ये करून, तो बलाढ्य दैत्यराज—
आश्रमेषु महाभागान्मुनीन्वै शंसितव्रतान्। सत्यधर्मपरान्दान्तान्पुरा धर्षितवांस्तु सः
आश्रमांमध्ये, मोठ्या पुण्यवान आणि सत्यधर्माला वाहिलेल्या, संयमी आणि व्रतस्थ ऋषींनाही त्याने त्रास दिला.
याज्ञीयान्कृतबान्दैत्यन्याजकांश्चैव देवताः। यत्रयत्र सुरा जग्मुस्तत्रतत्र व्रजत्युत
यज्ञ करणाऱ्यांना त्याने बांधले, आणि देवतांना यज्ञ करणे अशक्य केले; जिथे जिथे देव गेले, तिथे तिथे तो दानवही पोहोचत असे.
स्थानानि देवतानां तु हृत्वा राज्यमकारयत्। पञ्चकोट्यश्च वर्षाणि अयुतान्येकषष्टि च
देवतांची स्थानं काढून घेऊन, त्याने स्वतःचे राज्य प्रस्थापित केले; छप्पन्न कोटी आणि साठ हजार वर्षे,
षष्टिश्चैव सहस्राणां जग्मुस्तस्य दुरात्मनः। एतद्वर्षं स दैत्येन्द्रो भोगैश्चर्यमवाप सः
आणखी साठ हजार वर्षे, त्या दुष्ट दानवाने त्या भूमीत दैत्यांचा राजा म्हणून सुख आणि सत्ता उपभोगली.
तेनातिबाध्यमानास्ते दैत्येन्द्रेण बलीयसा। ब्रह्मलोकं सुरा जग्मुः शर्वशक्रपुरोगमाः
त्या बलाढ्य दैत्यराजाच्या छळामुळे, शंकर आणि इंद्र यांच्या पुढाकाराने सर्व देव ब्रह्मलोकात गेले.
पितामहं समासाद्य खिन्नाः प्राञ्जलयोऽब्रुवन्
पितामहाजवळ जाऊन, ते सर्व देव दुःखी मनाने आणि हात जोडून म्हणाले—
भगवन्भूतभव्येश नस्त्रायस्व इहागतान्। भयं दितिसुताद्घोराद्भवत्यद्य दिवानिशम्
'भगवन्, भूत आणि भविष्याचे स्वामी, आम्ही येथे आलो आहोत, आमचे रक्षण करा; दितीपुत्रामुळे दिवस-रात्र आम्हाला भीती वाटते.'
भगवन्सर्वदैत्यानां स्वयम्भूरादिकृत्प्रभुः। स्रष्टा त्वं हव्यकव्यानामव्यक्तः प्रकृतिर्ध्रुवः
'भगवन्, तुम्ही सर्व दैत्यांचे आद्य आणि स्वयंभू प्रभू आहात; तुम्ही देव आणि पितरांसाठीच्या हविर्कव्यांचे स्रष्टा, अव्यक्त आणि सनातन मूळ आहात.'
श्रूयतामापदेवं हि दुर्विज्ञेया मयापि च। नारायणस्तु पुरुषो विश्वरूपो महाद्युतिः
'ही आपत्ती समजून घेणे मलाही कठीण आहे, ऐका; नारायण हा सर्वश्रेष्ठ पुरुष, अनंत रूपांचा आणि तेजस्वी आहे.'
अव्यक्तः सर्वभूतानामचिन्त्यो विभुरव्ययः। ममापि स तु युष्माकं व्यसने परमा गतिः
'तो सर्व भूतांचा अव्यक्त, अकल्पनीय, सर्वव्यापी आणि अक्षय स्वामी आहे; माझ्यासाठी आणि तुमच्यासाठीही, संकटात तोच श्रेष्ठ आश्रय आहे.'
नारायणः परोऽव्यक्तादहमव्यक्तसम्भवः। मत्तो जज्ञुः प्रजा लोकाः सर्वे देवासुराश्च ते
'नारायण हा अव्यक्तापेक्षा श्रेष्ठ आहे; मी अव्यक्तातून उत्पन्न झालो; माझ्यापासून सर्व प्राणी, लोक, देव आणि असुर निर्माण झाले.'
देवा यथाहं युष्माकं तथा नारायणो मम। पितामहोऽहं सर्वस्य स विष्णुः प्रपितामहः
'जसा मी देवांचा पितामह आहे, तसा नारायण माझा आहे; मी सर्वांचा पितामह आहे, आणि तो विष्णू सर्वांचा प्रपितामह आहे.'
निश्चितं विषुधा दैत्यं स विष्णुस्तं हनिष्यति। तस्य नास्ति न शक्यं च तस्माद्व्रजत माचिरम्
हे निश्चित आहे की, विष्णू त्या शुद्ध असुराचा वध करणारच; त्याच्यासाठी काहीही अशक्य नाही, म्हणून तुम्ही उशीर न करता निघा.
पितामहवचः श्रुत्वा सर्वे ते भरतर्षभ। विबुधा ब्रह्मणा सार्धं जग्मुः क्षीरोदधिं प्रति
पितामहांचे हे शब्द ऐकून, हे भरतवंशीय, सर्व देवता ब्रह्मासोबत क्षीरसागराकडे निघाले.
आदित्या वसवः साध्या विश्वे च मरुतस्तथा। रुद्रा महर्षयश्चैव अश्विनौ च सुरूपिणौ
आदित्य, वसु, साध्य, विश्वदेव, मरुत, रुद्र, मोठे ऋषी आणि सुंदर रूप असलेले अश्विनी कुमार हे सर्व तिथे गेले.
अन्ये च दिव्या ये राजंस्ते सर्वे सगणाः सुराः। चतुर्मुखं पुरस्कृत्य श्वेतद्वीपमुपागताः
राजा, इतरही जे दिव्य लोक होते, ते सर्व देव आपापल्या गणांसह, चतुर्मुख ब्रह्माला पुढे करून, त्या श्वेतद्वीपावर पोहोचले.
त्रायस्व नोऽद्य देवेश हिरण्यकशिपोर्वधात्। त्वं हि नः परमो धाता ब्रह्मादीनां सुरोत्तम
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभो, आज आम्हाला हिरण्यकशिपूच्या वधापासून वाचवा; कारण तुम्हीच आमचे सर्वोच्च उत्पत्तीस्थान आहात, ब्रह्मादेखील तुमच्यापेक्षा मोठा नाही.
उत्फुल्लाम्बुजपत्राक्ष शत्रुपक्षभयङ्कर। क्षयाय दितिवंशस्य शरणं त्वं भविष्यसि
फुललेल्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी डोळे असलेले, शत्रूंच्या सैन्यात भीती निर्माण करणारे, तुम्ही दितीच्या वंशाच्या नाशासाठी आमचे आश्रय व्हाल.
तद्देवानां वचः श्रुत्वा तदा विष्णुः शुचिश्रवाः। अदृश्यः सर्वभूतात्मा वक्तुमेवोपचक्रमे
देवतांचे हे बोलणे ऐकून, त्या वेळी पवित्र कीर्ती असलेले, सर्व जीवांचे आत्मा असलेले, अदृश्य विष्णू बोलू लागले.
भयं त्यजध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम्। तदेव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्
अमरांनो, भीती सोडा; मी तुम्हाला निर्भयता देतो. म्हणून, देवांनो, त्वरित परत स्वर्गात जा.
एषोऽहं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम्। अवध्यममरेन्द्राणां दानवेन्द्रं निहन्म्यहम्
हा वरामुळे गर्विष्ट झालेला, अमरांच्या राजांना ज्याचा वध करता येत नाही असा दैत्य आणि त्याचे सैन्य, मी स्वतः नष्ट करीन.
भहवन्देवदेवेश खिन्ना एते भृशं सुराः। तस्मात्त्वं जहि दैत्येन्द्रं क्षिप्रं कालोऽस्य माचिरम्। एष त्वं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम्
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभो, आम्ही तुम्हाला नमस्कार करतो; हे सर्व देव फारच दुःखी झाले आहेत. म्हणून, लवकरच त्या दैत्यराजाचा वध करा; त्याचा काळ आलेला आहे, उशीर करू नका. हा दैत्य आणि त्याचे सैन्य वरामुळे गर्विष्ट झाले आहेत.