इत्युक्त्वा शिशुपालस्तानुत्थाय परमासनात्। निर्ययौ सदसस्तस्मात्सहितो राजभिस्तदा
असं म्हणून शिशुपाल त्या उत्तम आसनावरून उठला आणि त्या वेळी इतर राजांसह सभेतून बाहेर गेला.
ततो युधिष्ठिरो राजा शिशुपालमुपाद्रवत्। उवाच चैनं मधुरं सान्त्वपूर्वमिदं वचः
मग राजा युधिष्ठिर शिशुपालाजवळ गेला आणि त्याला गोड आणि शांतपणे हे शब्द सांगितले.
नेदं युक्तं महीपाल यादृशं वै त्वमुक्तवान्। अधर्मश्च परो राजन्पारुष्यं च निरर्थकम्
हे योग्य नाही, राजन, तू जे बोललास ते; हे मोठं अधर्माचं आहे आणि तुझं कठोर बोलणं निरर्थक आहे.
न हि धर्मं परं जातु नावबुध्येत पार्थिवः। भीष्मः शान्तनवस्त्वेनं मावमंस्थास्त्वमन्यथा
कोणताही राजा कधीही श्रेष्ठ धर्म ओळखत नाही असं होत नाही; शांतनूचा पुत्र भीष्म हे जाणतो — त्याच्याबद्दल वेगळं विचारू नकोस.
पश्य चैतान्महीपालांस्त्वत्तो वृद्धतरान्बहून्। मृष्यन्ते चार्हणां कृष्णे तद्वत्वं क्षन्तुमर्हसि
हे बघ, इथे तुझ्यापेक्षा मोठ्या वयाचे किती राजे आहेत, ते सर्व कृष्णाच्या सन्मानाला मान्यता देतात; तूही त्यांच्यासारखं माफ करावं.
वेद तत्त्वेन कृष्णं हि भीष्णश्चेदिपते भृशम्। न ह्येनं त्वं तथा यथैनं वेद कौरवः
चेदिराज, भीष्म कृष्णाला खरी ओळखतो, तुला जशी ओळख नाही तशी कौरवाला आहे.
नास्मै देयो ह्यनुनयो नायमर्हति सान्त्वनम्। लोकवृद्धतमे कृष्णे योऽर्हणां नाभिमन्यते
जो कृष्णाच्या सन्मानाला मान देत नाही, त्या जगातील सर्वात वयोवृद्ध व्यक्तीला न समजणाऱ्याला समजावणं किंवा शांत करणं योग्य नाही.
क्षत्रियः क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वरः। यो मुञ्चति वशे कृत्वा गुरुर्भवति तस्य सः
युद्धात दुसऱ्या क्षत्रियाला जिंकून, त्याला आपल्या अधीन करून सोडणारा क्षत्रिय, त्याचा गुरु होतो.
अस्यां हि समितौ राज्ञामेकमप्यजितं युधि। न पश्यामि महीपालं सात्वतीपुत्रतेजसा
या राजांच्या सभेत सत्यवतीपुत्राच्या तेजामुळे युद्धात अजिंक्य असा एकही राजा मला दिसत नाही.
न हि केवलमस्माकमयमर्च्यतमोऽच्युतः। त्रयाणामपि लोकानामर्चनीयो महाभुजः
हा अच्युत फक्त आमच्यासाठीच पूज्य नाही; हा बलवान सर्व तीनही लोकांसाठी पूजनीय आहे.
कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः। जगत्सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम्
कृष्णाने युद्धात कित्येक श्रेष्ठ क्षत्रियांना जिंकले आहे, आणि संपूर्ण जग वृष्णिकुमारात स्थिर आहे.
तस्मात्सत्स्वपि वृद्धेषु कृष्णमर्चाम नेतरान्। एवं वक्तुं न चार्हस्त्वं मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी
म्हणून, जरी येथे वयोवृद्ध मंडळी असली तरी, आम्ही इतरांचा नव्हे तर कृष्णाचाच सन्मान करतो; तू वेगळं बोलू नकोस, आणि तुझ्या मनात असं विचार येऊ देऊ नकोस.
ज्ञानवृद्धा मया राजन्बहवः पर्युपासिताः। `यस्य राजन्प्रभावज्ञाः पुरा सर्वे च रक्षिताः'। तेषां कथयतां शौरेरहं गुणवतो गुणान्
राजा, मी अनेक ज्ञानी वयोवृद्धांची सेवा केली आहे; 'ज्यांची कीर्ती सर्वांना माहीत होती आणि पूर्वी सर्वांचं रक्षण केलं' — जेव्हा ते शौर्यवान श्रीकृष्णाच्या गुणांची चर्चा करत, तेव्हा मी ते ऐकत असे.
समागतानामश्रौषं बहून्बहुमतान्सताम्। कर्माण्यपि च यान्यस्य जन्मप्रभृति धीमतः
अनेक सत्पुरुषांच्या संगतीत, मी या बुद्धिमानाचा जन्मापासून केलेल्या कर्तृत्वाची महती ऐकली आहे.
बहृशः कथ्यमानानि नरैर्भूयः श्रुतानि मे। न केवलं वयं कामाच्चेदिगज जनार्दनम्
हे पुन्हा पुन्हा अनेकांनी सांगितलं, आणि मी वारंवार ऐकलं आहे; आम्ही, चेदिराज आणि हत्ती, केवळ इच्छेने जनार्दनाचा सन्मान करत नाही.
न सम्बन्धं पुरस्कृत्य कृतार्थं वा कथञ्चन। अर्चामहेऽर्चितं सद्भिर्भुवि भूतसुखावहम्
नाते किंवा काही स्वार्थासाठी नव्हे, आम्ही त्याची पूजा करतो; कारण तो सत्पुरुषांचा सन्मानित आहे आणि सर्व प्राण्यांना सुख देतो.
यशः शौर्यं जयं चास्य विज्ञायार्चां प्रयुञ्ज्महे न च कश्चिदिहास्माभिः सुवालोप्यपरीक्षितः
त्याच्या कीर्तीला, शौर्याला आणि विजयाला ओळखून आपण त्याची पूजा करतो; आणि इथे आमच्यात, अगदी लहान मुलालाही नीट विचार न करता सन्मान दिला जात नाही.
गुणैर्वृद्धानतिक्रम्य हरिरर्च्यतमो मतः। ज्ञानवृद्धो द्विजातीनां क्षत्रियाणां बलाधिकः
गुणांनी वडीलधाऱ्यांनाही मागे टाकून, हरि सर्वांत पूज्य मानला जातो; ब्राह्मणांमध्ये तो ज्ञानात श्रेष्ठ आहे, आणि क्षत्रियांमध्ये बळात पुढे आहे.
वैश्यानां धान्यधनवाञ्शूद्राणामेव जन्मतः। पूज्यतायां च गोविन्दे हेतू द्वावपि संस्थितौ
वैश्यांमध्ये तो धान्य आणि संपत्तीने श्रीमंत आहे; शूद्रांमध्ये जन्मतःच; आणि गोविंदामध्ये हे दोन्ही पूजेचे कारण आहेत.
वेदवेदाङ्गविज्ञानं बलं चाभ्यधिकं तथा। नृणां लोके हि कोऽन्योस्ति विशिष्टः केशवादृते
वेद आणि वेदांगांचे ज्ञान, तसेच अधिक बळ—या जगात मनुष्यात केशवाशिवाय दुसरा कोण विशेष आहे?
दानं दाक्ष्यं श्रुतं शौर्यं ह्रीः कीर्तिर्बुद्धिरुत्तमा। संनतिः श्रीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिश्च नियताऽच्युते
दान, कौशल्य, विद्या, शौर्य, लाज, कीर्ती, उत्तम बुद्धी, नम्रता, श्री, धैर्य, समाधान आणि पोषण—हे सर्व अच्युतामध्ये ठामपणे आहेत.
तमिमं लोकसम्पन्नमाचार्यं पितरं गुरुम्। अर्घ्यमर्चितमर्चामः सर्वे सङ्क्षन्तुमर्हथ
हा सर्व गुणांनी युक्त असा, आपला शिक्षक, पिता आणि गुरु आहे; आपण सर्वजण त्याची विधिपूर्वक पूजा करतो—तुम्ही सर्वांनी हे मान्य करावे.
ऋत्विग्गुरुर्विवाह्यश्च स्नातको नृपतिः प्रियः। सर्वमेतद्धृषीकेशस्तस्मादभ्यर्चितोऽच्युतः
ऋत्विज, गुरु, विवाहयोग्य, स्नातक आणि प्रिय राजा—हे सर्व सन्मानित होतात; म्हणून हृषीकेश, अच्युताची योग्य पूजा करण्यात आली आहे.
कृष्ण एव हि लोकानामुत्पत्तिरपि चाप्ययः। कृष्णस्य हि कृते विश्वमिदं भूतं चराचरम्
खरं तर, कृष्णच सर्व लोकांचा जन्म आणि अंत आहे; कृष्णासाठीच हे संपूर्ण चराचर विश्व आहे.
एष प्रकृतिरव्यक्ता कर्ता चैव सनातनः। परश्च सर्वभूतेभ्यस्तस्मात्पूज्यतमोऽच्युतः
तोच अव्यक्त प्रकृती, सनातन कर्ता आणि सर्व प्राण्यांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; म्हणून अच्युत सर्वांत पूज्य आहे.
द्धिर्मनो महद्वायुस्तेजोऽभः खं मही च या। चतुर्विधं च यद्भूतं सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्
बुद्धी, मन, महत्त्वाचे पंचमहाभूत—वायू, तेज, पाणी, आकाश आणि पृथ्वी—आणि चार प्रकारची सजीव सृष्टी, हे सर्व कृष्णामध्ये स्थिर आहेत.
आदित्यश्चन्द्रमाश्चैव नक्षत्राणि ग्रहाश्च ये। दिशश्च विदिशश्चैव सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्
सूर्य, चंद्र, तारे आणि सर्व ग्रह, दिशा आणि उपदिशा—हे सर्व कृष्णामध्ये स्थिर आहेत.
एष रुद्रश्च सर्वात्मा ब्रह्मा चैव सनातनः। अक्षरं क्षररूपेण मानुषत्वमुपागतः
तोच रुद्र, सर्वांचा आत्मा आणि सनातन ब्रह्मा आहे; अक्षरानेच क्षररूप धारण करून तो माणूस झाला आहे.
अग्निहोत्रमुखा वेदा गायत्री च्छन्दसां मुखम्। राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम्
वेदांना अग्निहोत्र हे तोंड आहे, छंदांना गायत्री तोंड आहे, माणसांना राजा तोंड आहे, आणि नद्यांना समुद्र तोंड आहे.
नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस्तेजसां मुखम्। पर्वतानां मुखं मेरुर्गरुडः पततां मुखम्
ताऱ्यांना चंद्र तोंड आहे, तेजस्वी वस्तूंना सूर्य तोंड आहे, पर्वतांना मेरू तोंड आहे, आणि पक्ष्यांना गरुड तोंड आहे.