गामर्घ्यं मधुपर्कं च ह्यानीयोपाहरत्तदा। एतस्मिन्नन्तरे राजन्निदमासीत्तदाऽद्भुतम्
त्याने गाईचे दूध, मध, दही असे अर्घ्य आणून कृष्णाला अर्पण केले; त्याच वेळी, राजन, एक अद्भुत घटना घडली.
तां दृष्ट्वा क्षत्रियाः सर्वे पूजां कृष्णस्य भूयसीम्। सम्प्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन्
कृष्णाला दिलेला तो मोठा सन्मान पाहून, सर्व क्षत्रियांनी एकमेकांकडे पाहिले आणि तो आपल्या मनात धरून ठेवला.
प्रतिजग्राह तां कृष्णः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा। शिशुपालस्तु तां पूजां वासुदेवे न चक्षमे
कृष्णानं शास्त्रानुसार मान देण्यात आला, तो त्यांनी स्वीकारला; पण शिशुपालाला वासुदेवाला दिलेली ही पूजा सहन झाली नाही.
उपालभ्य स भीष्मं च धर्मराजं च संसदि। अवाक्षिपद्वासुदेवं चेदिराजो महाबलः
नंतर चेदिराजाने, जो अत्यंत बलवान होता, सभेत भीष्म आणि धर्मराज यांच्यावर तक्रार केली आणि वासुदेवावर कठोर शब्दांत टीका केली.
तेषामाकारभावज्ञः सहदेवो न चक्षमे। मानिनां बलिनां राज्ञां पुरुः सन्दर्शिते पदे
त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव आणि मनातील विचार समजणारा सहदेव हे सहन करू शकला नाही, कारण सर्वांसमोर एका अभिमानी आणि बलाढ्य राजाला त्याची जागा दाखवली गेली होती.
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीत्सहदेवस्य मूर्धनि। जन्मप्रभृति वृष्णीना सुनीथः शत्रुरब्रवीत्
सहदेवाच्या डोक्यावर मोठ्या प्रमाणात फुलांचा वर्षाव झाला; तेव्हा वृष्णींचा शत्रू, सुनिथ, जो जन्मापासूनच त्यांचा विरोधक होता, असे बोलला.
प्रष्टा वियोनिजो राजा प्रतिवक्ता नदीसुतः। प्रतिग्रहीता गोपालः प्रदाता च वियोनिजः
आकाशातून जन्मलेला राजा विचारणारा आहे, नदीपुत्र उत्तर देणारा आहे, गवळण मान घेणारा आहे, आणि आकाशातून जन्मलेलाच देणारा आहे.
सदस्या मूकवत्सर्वे आसतेऽत्र किमुच्यते। इत्युक्त्वा स विहस्याशु पाण्डुं पुनरब्रवीत्
सभेतील सर्वजण गप्प बसले होते, जणू काही बोलायचंच नाही. असं म्हणून तो हसला आणि लगेच पांडुपुत्राला पुन्हा उद्देशून बोलला.
अतिपश्यसि वा सर्वान्न वा पश्यसि पाण्डव। तिष्ठत्स्वन्येषु पूज्येषु गोपमर्चितवानसि
पांडवा, तुला सगळे दिसतात का, की काहीच दिसत नाही? इथे इतर पूजेला योग्य लोक उभे असताना, तू गवळणाची पूजा केलीस.
एते चैवोभये तात कार्यस्य तु विनाशके। अतिदृष्टिरदृष्टिर्वा तयोः किं त्वं समास्थितः
माझ्या प्रिय, फारच जास्त मान देणं किंवा अगदी दुर्लक्ष करणं, या दोन्ही गोष्टी कामाचा नाश करतात; या दोन्हींपैकी तू कोणती वाट निवडली आहेस?
नायमर्हति वार्ष्णेयस्तिष्ठत्स्विह महात्मसु। महीपतिषु कौरव्य राजवत्पार्थिवार्हणम्
कौरवपुत्रा, इथे उपस्थित असलेल्या या महान आत्मे आणि राजांमध्ये वृष्णीवंशीयाला राजसन्मान देण्यास तो पात्र नाही.
नायं युक्तः समाचारः पाण्डवेषु महात्मसु। यत्कामाद्देवकीपुत्रं पाण्डवार्चितवानसि
महान पांडवांमध्ये असा वागणूक योग्य नाही, की केवळ इच्छेने देवकीपुत्राचा तू सन्मान केलास.
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मः सूक्ष्मो हि पाण्डवाः। अयं तत्राभ्यतिक्रान्तो ह्यापगेयोऽल्पदर्शनः
पांडवांनो, तुम्ही अजून लहान आहात, तुम्हाला नीतीचे बारकावे समजत नाहीत; या बाबतीत नदीपुत्राने मर्यादा ओलांडली आहे, कारण त्याला दूरदृष्टी नाही.
त्वादृशो धर्मयुक्तो हि कुर्वाणः प्रियकाम्यया। भवत्यभ्यधिकं भीष्मो लोकेष्ववमतः सताम्
तुमच्यासारखा धर्मनिष्ठ माणूस, केवळ प्रिय वाटावे म्हणून काही करतो, तेव्हा तो भीष्मासारखा सज्जनांच्या नजरेत दुर्लक्षित होतो.
कथं ह्यराजा दाशार्हो मध्ये सर्वमहीक्षिताम्। अर्हणामर्हति तथा यथा युष्माभिरर्चितः
सर्व पृथ्वीच्या राजांमध्ये, जो राजा नाही, अशा दाशार्हाला तुम्ही जसा सन्मान दिला, तसा सन्मान तो कसा पात्र ठरतो?
अथवा मन्यसे कृष्णं स्थविरं कुरुपुङ्गवः। वसुदेवे स्थिते वृद्धे कथमर्हति तत्सुतः
किंवा, कुरुवंशातील श्रेष्ठा, जर कृष्णाला वयस्कर मानत असाल, तर वृद्ध वसुदेव उपस्थित असताना त्याचा मुलगा कसा सन्मानास पात्र ठरतो?
अथवा वासुदेवोऽपि प्रियकामोऽनुवृत्तवान्। द्रुपदे तिष्ठति कथं माधवोऽर्हति पूजनम्
किंवा, वसुदेवालाही तुम्ही प्रिय मानत असाल, तरी द्रुपद उपस्थित असताना माधवाला पूजा कशी योग्य आहे?
आचार्यं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन। द्रोणे तिष्ठति वार्ष्णेयं कस्मादर्चितवानसि
कुरुनंदना, जर कृष्णाला तुम्ही गुरु मानत असाल, तर द्रोण उपस्थित असताना वृष्णीपुत्राचा सन्मान का केलास?
ऋत्विजं मन्यसे कृष्णमथवा कुरुनन्दन। द्वौपायने स्थिते वृद्धे कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया
कुरुनंदना, जर कृष्णाला ऋत्विज मानत असाल, तर वृद्ध व्यास उपस्थित असताना कृष्णाचा सन्मान कसा केलास?
भीष्मे शान्तनवे राजन्स्थिते पुरुषसत्तमे। स्वच्छन्दमृत्युके राजन्कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया
राजा, शांतनुपुत्र भीष्म, जो पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि ज्याला मृत्यूची वेळ स्वतः ठरवता येते, तो उपस्थित असताना कृष्णाचा सन्मान कसा केलास?
अश्वत्थाम्नि स्थिते वीरे सर्वशास्त्रविशारदे। कथं कृष्णस्त्वया राजन्नर्चितः कुरुनन्दन
अश्वत्थामा सारख्या सर्व शस्त्रविद्या जाणणाऱ्या पराक्रमी वीराच्या उपस्थितीत, कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या राजा, तू कृष्णाची कशी पूजा केलीस?
दुर्योधने च राजेन्द्रे स्थिते पुरुषसत्तमे। कृपे च भारताचार्ये कथं कृष्णस्त्वयाऽर्चितः
राजाधिराज, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या दुर्योधनाच्या आणि भारतांचे गुरु कृपाचार्य यांच्या उपस्थितीत, तू कृष्णाची कशी पूजा केलीस?
द्रुमं कम्पुरुषाचार्यमतिक्रम्य तथाऽर्चितः। भीष्मके चैव दुर्धर्षे पाण्डुवत्कृतलक्षणे
वीरांचा गुरु द्रोणाचार्य आणि पांडवांसारख्या गुणांनी युक्त, पराक्रमी भीष्म यांना वगळून, तू कृष्णाची अशी पूजा कशी केलीस?
नृपे च रुक्मिणि श्रेष्ठे एकलव्ये तथैव च। शल्ये मद्राधिपे चैव कथं कृष्णस्त्वयार्चितः
रुक्मिणीच्या वडिलांसारख्या श्रेष्ठ राजाच्या, एकलव्याच्या आणि मद्रदेशाच्या राज्या शल्य यांच्या उपस्थितीत, तू कृष्णाची कशी पूजा केलीस?
अयं च सर्वराज्ञां वै बलश्लाघी महाबलः। जामदग्न्यस्य दयितः शिष्यो विप्रस्य भारत
सर्व राजांमध्ये स्वतःच्या बळाचा अभिमान बाळगणारा, महाबली, जमदग्नीपुत्राचा प्रिय शिष्य, हा ब्राह्मणपुत्र भारत येथे आहे.
येनात्मबलमाश्रित्य राजानो युधि निर्जिताः। तं च कर्णमतिक्रम्य कथं कृष्णस्त्वयार्चितः
स्वतःच्या बळावर अनेक राजांना युद्धात जिंकणाऱ्या कर्णालाही वगळून, तू कृष्णाची कशी पूजा केलीस?
नैवर्त्विङ्नैव चाचार्यो न राजा मधुसूदनः। अर्चितश्च कुरुश्रेष्ठ किमन्यत्प्रियकाम्यया
मधुसूदन राजा नाही, यज्ञकर्ता नाही, गुरुही नाही; तरीही कुरुवंशातील श्रेष्ठा, तू त्याची पूजा केलीस—तर यामागे दुसरे काय, फक्त पक्षपातच असू शकतो.
अथवाऽभ्यर्चनीयोऽयं युष्माकं मधुसूदनः। किं राजभिरिहानीतैरवमानाय भारत
किंवा, मधुसूदन तुमच्यासाठी पूजनीय असेल, तर हे सर्व राजे येथे का बोलावले, भारत? त्यांचा अपमान करण्यासाठीच का?
वयं तु न भयादस्य कौन्तेयस्य महात्मनः। प्रयच्छामः करान्सर्वे न लोभान्न च सान्त्वनात्
पण आम्ही या कुंतीपुत्राला—महात्म्य असलेल्या—भीतीने, लोभाने किंवा समेटासाठी काहीही दंड देत नाही.
अस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः। करानस्मै प्रयच्छामः सोऽयमस्मान्न मन्यते
धर्माला धरून वागणाऱ्या आणि राज्य मिळवू पाहणाऱ्या याला आम्ही दंड देतो; पण तरीही तो आमची किंमत करत नाही.