भूमिपालगणान्सर्वान्सप्रभानिव तोयदान्। घकायान्निवसतो यूथपानिव यूथपः
सर्व राजसमूह, जणू वीज असलेल्या मेघांसारखे तेजस्वी, एकत्र राहणारे, जणू कळपात प्रमुखासारखे, त्याने पाहिले.
बलिनः सिंहसङ्काशान्महीमावृत्य तिष्ठतः। ततो जनौघसम्बाधं राजसागरमव्ययम्
सिंहांसारखे बलवान, पृथ्वीवर उभे राहून, त्यांनी संपूर्ण भूमी व्यापली; मग, लोकांच्या गर्दीने, तो राजसागर अगाध झाला.
नादयन्रथघोषेण ह्युपायान्मधुसूदनः। असूर्यमिव सूर्येण निवातमिव वायुना
रथांचा गजर घुमवत, मधुसूदन पुढे गेला, जणू सूर्य अंधार दूर करतो, किंवा वारा शांततेला हलवतो तसा.
कृष्णेन समुपेतेन जहर्षे भारतं पुरम्। ब्राह्मणक्षत्रियाणां तु पूजार्थं ह्यर्थधर्मवित्
कृष्णाच्या उपस्थितीने, भारतांचे नगर आनंदित झाले, कारण तो अर्थ आणि धर्म जाणणारा, ब्राह्मण व क्षत्रियांच्या सन्मानासाठी आला होता.
सहदेवो विशेषज्ञो माद्रीपुत्रः कृतोऽभवत्। भगवन्तं तु भूतानां भास्वन्तमिव तेजसा
माद्रीचा पुत्र सहदेव हा विशेष जाणकार होता. तो आपल्या तेजाने सगळ्यांत उजळून निघाला, जणू काही सर्व प्राण्यांचा तेजस्वी स्वामीच.
विशन्तं यज्ञभूमिं तां सितस्यावरजं प्रभुम्। तेजोराशिमृषिं विप्रमदृश्यं वै विजानताम्
ती यज्ञभूमीमध्ये शिरताना, सितेचा लहान भाऊ, तेजस्वी, ऋषितुल्य, ब्राह्मण, आणि प्रभू असा तो जाणकारांना दिसला.
वयोधिकानां वृद्धानां मार्गमात्मनि तिष्ठताम्। जगतस्तस्थुषश्चैव प्रभवाप्ययमच्युतम्
आपल्या मार्गावर ठामपणे उभे असलेल्या वयोवृद्ध लोकांमध्ये आणि जगाला आधार देणाऱ्यांमध्येही तो अच्युत, म्हणजेच जगाचा आरंभ आणि शेवट म्हणून ओळखला गेला.
अनन्तमन्तं शत्रूणाममित्रगणमर्दनम्। प्रभवं सर्वभूतानामापत्स्वभयमच्युतम्
तो अनंत आहे, शत्रूंचा अंत करणारा, शत्रूंच्या समूहांचा संहार करणारा, सर्व जीवांचा उगम, आणि संकटकाळी न डगमगणारा आधार आहे.
भविष्यं भावनं भूतं द्वारवत्यामरिन्दमम्। स दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रतिपूज्यामितौजसम्
तो भविष्य आहे, सृष्टी करणारा आहे, भूतकाळ आहे, द्वारकेतील शत्रूंचा जिंकणारा आहे. कृष्ण येताना पाहून, सर्वांनी त्याला त्याच्या अपार तेजासाठी सन्मान दिला.
यथार्हं केशवे वृत्तिं प्रत्यपद्यत पाण्डवः। ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यसंयोगं सम्प्रधार्य गुणागुणैः
पांडवाने योग्य प्रकारे केशवाचे स्वागत केले, मोठेपण-लहानपण आणि गुण-दोष विचारात घेऊन त्याला मान दिला.
आरिराधयिषुर्धर्मः पूजयित्वा द्विजोत्तमान्। महदादित्यसङ्काशमासनं च जगत्पतेः। ददौ नासादितं कैश्चित्तस्मिन्नुपविवेश सः
धर्माचे समाधान व्हावे म्हणून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांचे पूजन करून, जगाचा स्वामी असलेल्या आणि मोठ्या सूर्यासारखा तेजस्वी असलेल्या कृष्णासाठी एक आसन दिले, जे अजून कुणीही घेतले नव्हते, आणि तो तिथे बसला.
ततो भीष्मोऽब्रवीद्राजन्धर्मराजं युधिष्ठिरम्। क्रियतामर्हणं राज्ञां यथार्हमिति भारत
मग भीष्माने धर्मराज युधिष्ठिराला सांगितले, 'राजा, सर्व राजांचे योग्य प्रकारे सन्मान कर.'
आचार्यमृत्विजं चैव संयुजं च युधिष्ठिर। स्नातकं च प्रियं प्राहुः षडर्घार्हान्नृपं तथा
युधिष्ठिरा, आचार्य, ऋत्विज, सोबती, स्नातक, प्रिय व्यक्ती आणि राजा—हे सहाजण अर्घ्य मिळवण्यास पात्र मानले जातात.
एतानर्घ्यानभिगतानाहुः संवत्सरोषितान्। त इमे कालपूगस्य महतोऽस्मानुपागताः
अर्घ्य न मिळालेले आणि वर्षभर येथे राहिलेले हेच आहेत असं म्हणतात; आता या मोठ्या सोहळ्यासाठी हे आपल्याकडे आले आहेत.
एषामेकैकशो राजन्नर्घ आनीयतामिति। अथ तैषां वरिष्ठाय समर्थायोपनीयताम्
राजा, यापैकी प्रत्येकासाठी वेगळे अर्घ्य आणावे; त्यानंतर त्यातील सर्वांत श्रेष्ठ आणि योग्य व्यक्तीस ते अर्पण करावे.
कस्मै भवान्मन्यतेऽर्घमेकस्मै कुरुनन्दन। उपनीयमानं युक्तं च तन्मे ब्रूहि पितामह
कुरुनंदना, तुझ्या मते अर्घ्य प्रथम कुणाला द्यावे? हे मला सांग, पितामह, योग्य त्या व्यक्तीस ते अर्पण करावे.
ततो भीष्मः शान्तनवो बुद्ध्या निश्चित्य वीर्यवान्। वार्ष्णेयं मन्यते कृष्णमर्हणीयतमं भुवि
मग शांतनूचा पुत्र भीष्म, बुद्धीने आणि धैर्याने विचार करून, कृष्णच या पृथ्वीवर सर्वांत अर्घ्याला पात्र आहे असे ठरवतो.
एष ह्येषां समस्तानां तेजोबलपराक्रमैः। मध्ये तपन्निवाभाति ज्योतिषामिव भास्करः
कारण, सर्वांच्या मध्ये तेज, बळ आणि शौर्य यामुळे तो सूर्य जसा तारकांमध्ये तसाच उजळतो.
असूर्यमिव सूर्येण निर्वातमिव वायुना। भासितं ह्लादितं चैव कृष्णेनेदं सदो हि नः
जसा सूर्य असुर्यांना उजळवतो किंवा वारा स्थिर हवेचा आनंद वाढवतो, तसाच कृष्णाने आपल्या सभेला उजळवले आणि आनंद दिला आहे.
तस्मै भीष्माभ्यनुज्ञातः सहदेवः प्रतापवान्। उपजह्रेऽथ विधिवद्वार्ष्णेयायार्घ्यमुत्तमम्
मग भीष्माच्या आज्ञेने, पराक्रमी सहदेवाने विधिपूर्वक श्रेष्ठ अर्घ्य वृष्णिकुलातील कृष्णाला अर्पण केले.
गामर्घ्यं मधुपर्कं च ह्यानीयोपाहरत्तदा। एतस्मिन्नन्तरे राजन्निदमासीत्तदाऽद्भुतम्
त्याने गाईचे दूध, मध, दही असे अर्घ्य आणून कृष्णाला अर्पण केले; त्याच वेळी, राजन, एक अद्भुत घटना घडली.
तां दृष्ट्वा क्षत्रियाः सर्वे पूजां कृष्णस्य भूयसीम्। सम्प्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन्
कृष्णाला दिलेला तो मोठा सन्मान पाहून, सर्व क्षत्रियांनी एकमेकांकडे पाहिले आणि तो आपल्या मनात धरून ठेवला.
प्रतिजग्राह तां कृष्णः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा। शिशुपालस्तु तां पूजां वासुदेवे न चक्षमे
कृष्णानं शास्त्रानुसार मान देण्यात आला, तो त्यांनी स्वीकारला; पण शिशुपालाला वासुदेवाला दिलेली ही पूजा सहन झाली नाही.
उपालभ्य स भीष्मं च धर्मराजं च संसदि। अवाक्षिपद्वासुदेवं चेदिराजो महाबलः
नंतर चेदिराजाने, जो अत्यंत बलवान होता, सभेत भीष्म आणि धर्मराज यांच्यावर तक्रार केली आणि वासुदेवावर कठोर शब्दांत टीका केली.
तेषामाकारभावज्ञः सहदेवो न चक्षमे। मानिनां बलिनां राज्ञां पुरुः सन्दर्शिते पदे
त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव आणि मनातील विचार समजणारा सहदेव हे सहन करू शकला नाही, कारण सर्वांसमोर एका अभिमानी आणि बलाढ्य राजाला त्याची जागा दाखवली गेली होती.
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीत्सहदेवस्य मूर्धनि। जन्मप्रभृति वृष्णीना सुनीथः शत्रुरब्रवीत्
सहदेवाच्या डोक्यावर मोठ्या प्रमाणात फुलांचा वर्षाव झाला; तेव्हा वृष्णींचा शत्रू, सुनिथ, जो जन्मापासूनच त्यांचा विरोधक होता, असे बोलला.
प्रष्टा वियोनिजो राजा प्रतिवक्ता नदीसुतः। प्रतिग्रहीता गोपालः प्रदाता च वियोनिजः
आकाशातून जन्मलेला राजा विचारणारा आहे, नदीपुत्र उत्तर देणारा आहे, गवळण मान घेणारा आहे, आणि आकाशातून जन्मलेलाच देणारा आहे.
सदस्या मूकवत्सर्वे आसतेऽत्र किमुच्यते। इत्युक्त्वा स विहस्याशु पाण्डुं पुनरब्रवीत्
सभेतील सर्वजण गप्प बसले होते, जणू काही बोलायचंच नाही. असं म्हणून तो हसला आणि लगेच पांडुपुत्राला पुन्हा उद्देशून बोलला.
अतिपश्यसि वा सर्वान्न वा पश्यसि पाण्डव। तिष्ठत्स्वन्येषु पूज्येषु गोपमर्चितवानसि
पांडवा, तुला सगळे दिसतात का, की काहीच दिसत नाही? इथे इतर पूजेला योग्य लोक उभे असताना, तू गवळणाची पूजा केलीस.
एते चैवोभये तात कार्यस्य तु विनाशके। अतिदृष्टिरदृष्टिर्वा तयोः किं त्वं समास्थितः
माझ्या प्रिय, फारच जास्त मान देणं किंवा अगदी दुर्लक्ष करणं, या दोन्ही गोष्टी कामाचा नाश करतात; या दोन्हींपैकी तू कोणती वाट निवडली आहेस?