इडाज्यहोमाहुतिभिर्मन्त्रशिक्षाविशारदैः। तस्मिन्हि ततृपुर्देवास्तते यज्ञे महर्षिभिः
त्या यज्ञात, वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या ऋषींनी मंत्रोच्चारासह तुपाच्या आहुती देऊन देवांना संतुष्ट केले.
यथा देवास्तथा विप्रा दक्षिणान्नमहाधनैः। ततृपुः सर्ववर्णाश्च तस्मिन्यज्ञे मुदाऽन्विताः
जसे देव तृप्त झाले, तसेच ब्राह्मणही दान, अन्न आणि मोठ्या संपत्तीने तृप्त झाले. त्या यज्ञात सर्व जातीचे लोक आनंदित झाले.
ततोऽभिषेचनीयेऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह। अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्हा महर्षयः
नंतर अभिषेकाच्या दिवशी, ब्राह्मण आणि राजे एकत्रितपणे यज्ञमंडपात गेले. आदरणीय महर्षीही तिथे आले.
नारदप्रमुखास्तस्यामन्तर्वेद्यां महात्मनः। समासीनाः शुशुभिरे सहराजर्षिभिस्तदा
त्या मंडपात नारदांसह इतर तेजस्वी ऋषी राजर्षींसोबत बसलेले शोभून दिसत होते.
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयस्तथा। कर्मान्तरमुपासन्तो जजल्पुरमितौजसः
ब्रह्मदेवाच्या सभागृहात देव आणि दिव्य ऋषी एकत्र जमून, मोठ्या उत्साहाने यज्ञकर्म पाहत होते.
एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा। इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम्
तिथे अनेक जण चर्चा करत होते—'हे बरोबर आहे,' 'हे नाही,' 'असे आहे,' 'असे नाही'—अशा प्रकारे परस्पर वाद घालत होते.
कृशानर्थांस्ततः केचिदकृशांस्तत्र कुर्वते। अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चयैः
काही जण सूक्ष्म मुद्दे मांडत होते, तर काही त्याला उत्तर देत होते. काहींनी अजून न खंडन केलेल्या मुद्द्यांचे खंडन केले, तर काहींनी खंडित मुद्द्यांचे समर्थन केले, हे सर्व तर्क आणि शास्त्राच्या आधारावर.
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैरुदीरितम्। विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतमिवामिषम्
तिथे काही बुद्धिमान लोक इतरांनी मांडलेल्या अर्थांवर चर्चा करत होते, जणू काही गरुड आकाशात उडणारे मांस झडप घ्यावा तसे.
केचिद्धर्मार्थकुशलाः केचित्तत्र महाव्रताः। रेमिरे कथयन्तश्च सर्वभाष्यविदां वराः
काही धर्म आणि अर्थ यामध्ये निपुण होते, काही मोठ्या व्रतांचे पालन करणारे होते; ते सर्व भाष्यकारांमध्ये श्रेष्ठ असून, एकमेकांशी बोलण्यात आनंद मानत होते.
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः। आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवायता
ती वेदी वेदपारंगत देव, ब्राह्मण आणि महर्षी यांनी भरलेली होती, जणू काही ताऱ्यांनी भरलेले आकाशच तिथे उतरले आहे असे भासत होते.
न तस्यां सन्निधौ शूद्रः कश्चिदासीन्न चाव्रती। अन्तर्वेद्यां तदा राजन्युधिष्ठिरनिवेशने
त्या यज्ञमंडपात, युधिष्ठिराच्या सभेत, एकही शूद्र किंवा व्रत न पाळणारा माणूस नव्हता.
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम्। तुतोष नारदः पश्यन्धर्मराजस्य धीमतः
त्या वेळी, यज्ञाच्या विधीतून निर्माण झालेली शोभा पाहून, धर्मराज युधिष्ठिराच्या समृद्धीवर नारद संतुष्ट झाला.
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर्मनुजाधिप। नारदस्तु तदा पश्यन्सर्वक्षत्रसमागमम्
तेव्हा नारद ऋषींनी सर्व क्षत्रियांचा मोठा मेळावा पाहून मनात विचार सुरू केला.
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां पुरुषर्षभ। अंशावतरणे याऽसौ ब्रह्मणो भवनेऽभवत्
तो श्रेष्ठ पुरुष, नारद, त्या वेळी ब्रह्मदेवाच्या सभेत अंशावताराच्या वेळी घडलेली प्राचीन कथा आठवू लागला.
देवानां सङ्गमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन। नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम्
कुरुवंशज, देवांचा तो मेळावा ओळखून नारदाने आपल्या मनात कमळनेत्र हरिचे स्मरण केले.
साक्षात्स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः। प्रतिज्ञां पालयंश्चेमां जातः परपुरञ्जयः
तेथे, देवद्वेष्ट्यांचा संहार करणारा, सर्व क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, प्रतिज्ञा पाळणारा नारायण स्वतः, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता म्हणून जन्माला आला होता.
न्दिदेश पुरा योऽसौ विबुधान्भूतकृत्स्वयम्। न्योन्यमभिनिघ्नन्तः पुनर्लोकानवाप्स्यथ
जो पूर्वी देवांना स्वतः शिकवणारा, सर्व सृष्टीचा कर्ता आहे, जेव्हा देव एकमेकांचा नाश करत होते, तेव्हा त्याने पुन्हा सांगितले, 'तुम्ही पुन्हा लोकांना प्राप्त कराल.'
इति नारायणः शम्भुर्भगवान्भूतभावनः। आदिश्य विबुधान्सर्वानजायत यदुक्षये
अशा प्रकारे नारायण, शंभू, सर्व भूतांचा सर्जक, सर्व देवांना आज्ञा देऊन, यदु वंशाच्या शेवटी जन्माला आला.
क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः। परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणामिवोडुराट्
पृथ्वीवर अंधक आणि वृष्णी या वंशात, वंशाचा आधार असलेला श्रेष्ठ पुरुष, चंद्र जसा तार्यांमध्ये तेजस्वी दिसतो तसा, अत्यंत शोभून गेला.
यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते। सोयं मानुषवन्नाम हरिरास्तेऽरिमर्दनः
ज्याच्या भुजाबळाची सर्व देव, अगदी इंद्रही पूजा करतात, तो शत्रूंचा संहार करणारा हरि, आता माणसांमध्ये नावाने वावरतो.
अहो बत महद्भूतं स्वयम्भूर्यदिदं स्वयम्। आदास्यति पुनः क्षत्रमेवं बलसमन्वितम्
अहो, किती मोठे आश्चर्य! की स्वयंभू परमेश्वर स्वतःच पुन्हा इतक्या सामर्थ्याने क्षत्रिय सत्ता धारण करणार आहे.
इत्येतां नारदश्चिन्तां चिन्तयामास सर्ववित्। हरिं नारायणं ज्ञात्वा यज्ञैरीज्यं तमीश्वरम्
सर्वज्ञ नारदाने, हरी नारायण, यज्ञांनी पूजला जाणारा तो ईश्वर, हे ओळखून, मनात ही विचारधारा धरली.
तस्मिन्धर्मविदां श्रेष्ठो धर्मराजस्य धीमतः। महाध्वरे महाबुद्धिस्तस्थौ स बहुमानतः
तेथे धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान धर्मराजाच्या महायज्ञात, तो महान बुद्धीमान अत्यंत आदराने उभा राहिला.
ततः समुदिता मुख्यैर्गुणैर्गुणवतां वराः। बहवो भावितात्मानः पृथक्पृथगरिन्दमाः
नंतर, गुणी लोकांमध्ये श्रेष्ठ, शुद्ध अंतःकरण असलेले, प्रत्येकजण वेगवेगळ्या गुणांनी युक्त असे बरेच जण तेथे एकत्र जमले.
आत्मकृत्यमिति ज्ञात्वा पाञ्चालास्तत्र सर्वशः। समीयुर्वृष्णयश्चैव तदाऽनीकाग्रहारिणः
हे आपले कर्तव्य आहे असे जाणून, सर्व पांचाळ आणि सेनापती असलेले वृष्णी, त्या वेळी तेथे एकत्र आले.
दाराः सजनामात्या वहन्तो रत्नसञ्चयान्। विकृष्टत्वाच्च देशस्य गुरुभारतया च ते
पत्नी, नातेवाईक आणि मंत्र्यांसह, मौल्यवान रत्ने वाहत, त्या दूरच्या प्रदेशातून आणि मोठ्या ओझ्यामुळे थकलेले, ते आले.
ययुः प्रमुदिताः पश्चाद्भगवन्तं समन्वयुः। बलशेषं समुदितं परिगृह्य समन्ततः
आनंदी मनाने त्यांनी प्रस्थान केले आणि भगवंताचा पाठपुरावा केला, सर्व बाजूंनी उरलेली सेना गोळा केली.
अजश्चक्रायुधः शौरिरमित्रगणमर्दनः। बलाधिकारे निक्षिप्य संमान्यानकदुन्दुभिम्
चक्रधारी, शत्रूंचा संहार करणारा अज, सेनापतीपद आदराने अनकदुंदुभीला सोपवून, पुढे गेला.
सम्प्रायाद्यादवश्रेष्ठो जयमाने युधिष्ठिरे। उच्चावचमुपादाय धर्मराजाय माधवः
यादवांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो, युधिष्ठिराच्या विजयाच्या वेळी, विविध प्रकारची दाने घेऊन, धर्मराजाकडे माधव गेला.
धनौघं पुरतः कृत्वा खाण्डवप्रस्थमाययौ। तत्र यज्ञगतान्पश्यंश्चैद्यवर्गसमागतान्
समोर प्रचंड धनराशी घेऊन, तो खांडवप्रस्थात पोहोचला आणि तिथे यज्ञासाठी जमलेल्या, चेदि वंशाच्या मंडळींना पाहिले.