क्षत्ता व्ययकरस्त्वासीद्विदुरः सर्वधर्मवित्। दुर्योधनस्त्वर्हणानि प्रतिजग्राह सर्वशः
विदुर, सर्व धर्म जाणणारा, खजिनदार होता; दुर्योधनाने सर्व पाहुण्यांचा सन्मान स्वीकारला.
कुन्ती साध्वी च गान्धारी स्त्रीणां कुर्वन्ति चार्चनम्।। अन्याः सर्वाः स्नुषास्तासां सन्देशं यान्तु माचिरम्। तिष्ठेत्कृष्णान्तिके सोयमर्जुनः कार्यसिद्धये
कुंती आणि सती गांधारी यांनी स्त्रियांचा सन्मान केला; सर्व सूनबायांनी त्यांचे आदेश लवकरच पाळले. कृष्णा आणि अर्जुन कामे पूर्ण व्हावीत म्हणून जवळच थांबले.
चरणक्षालने कृष्णो ब्राह्मणानां स्वयं ह्यभूत्। सर्वलोकसमावृत्तः पिप्रीषुः फलमुत्तमम्
कृष्णाने स्वतः ब्राह्मणांचे पाय धुतले, सर्व लोकांनी त्याला वेढले होते, आणि तो श्रेष्ठ फल मिळविण्याची इच्छा करत होता.
द्रष्टुकामः सभां चैव धर्मराजं यधिष्ठिरम्। न कश्चिदाहरत्तत्र सहस्रावरमर्हणम्
सभागृह आणि धर्मराज युधिष्ठिर यांना पाहण्याची इच्छा सर्वांना होती, पण तिथे कुणीही जास्त सन्मान मागितला नाही.
रत्नैश्च बहुभिस्तत्र धर्मराजमवर्धयत्। कथं तु मम कौरव्यो रत्नदानैः समाप्नुयात्
अनेक रत्नांनी त्यांनी धर्मराज युधिष्ठिराचा सन्मान केला; पण माझा कौरव रत्नांच्या दानाने कसा त्याच्यासारखा होईल?
यज्ञमित्येव राजानः स्पर्धमाना ददुर्धनम्। भवनैः सविमानाग्रैः सोदर्कैर्बलसंवृतैः
राजे एकमेकांशी स्पर्धा करत यज्ञासाठी धन देत होते, तसेच उंच मनोऱ्यांनी सजलेली घरे आणि सैन्यांनी भरलेली घरेही दिली.
लोकराजविमानैश्च ब्राह्मणावसथैः सह। कृतैरावसथैर्दिव्यैर्विमानप्रतिमैस्तथा
राजांसाठी दिव्य राजवाडे, ब्राह्मणांसाठी निवासस्थानं, आणि विमानासारखी सुंदर घरे बांधली गेली.
विचित्रै रत्ववद्भिश्च ऋद्ध्या परमया युतैः। राजभिश्च समावृत्तैरतीव श्रीसमृद्धिभिः। अशोभत सदो राजन्कौन्तेयस्य महात्मनः
विविध प्रकारच्या संपत्तीने आणि मोठ्या ऐश्वर्याने नटलेली, समृद्ध राजांनी वेढलेली, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराची सभा फारच तेजस्वी दिसत होती.
ऋद्ध्या तु वरुणं देवं स्पर्धमानो युधिष्ठिरः। षडग्निनाथ यज्ञेन सोऽयजद्दक्षिणावता
समृद्धीत वरुणाशी स्पर्धा करत, युधिष्ठिराने षडग्नि नावाचा यज्ञ मोठ्या दानांसह केला.
सर्वाञ्जनान्सर्वकामैः समृद्धैः समतर्पयत्। अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च भुक्तवज्जनसंवृतः। रत्नोपहारसम्पन्नो बभूव स समागमः
त्याने सर्व लोकांना हव्या त्या वस्तूंनी, भरपूर अन्नाने आणि स्वादिष्ट पदार्थांनी तृप्त केले. जेवून तृप्त झालेले लोक आणि रत्नांची भेट दिलेली ही सभा शोभून गेली.
इडाज्यहोमाहुतिभिर्मन्त्रशिक्षाविशारदैः। तस्मिन्हि ततृपुर्देवास्तते यज्ञे महर्षिभिः
त्या यज्ञात, वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या ऋषींनी मंत्रोच्चारासह तुपाच्या आहुती देऊन देवांना संतुष्ट केले.
यथा देवास्तथा विप्रा दक्षिणान्नमहाधनैः। ततृपुः सर्ववर्णाश्च तस्मिन्यज्ञे मुदाऽन्विताः
जसे देव तृप्त झाले, तसेच ब्राह्मणही दान, अन्न आणि मोठ्या संपत्तीने तृप्त झाले. त्या यज्ञात सर्व जातीचे लोक आनंदित झाले.
ततोऽभिषेचनीयेऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह। अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्हा महर्षयः
नंतर अभिषेकाच्या दिवशी, ब्राह्मण आणि राजे एकत्रितपणे यज्ञमंडपात गेले. आदरणीय महर्षीही तिथे आले.
नारदप्रमुखास्तस्यामन्तर्वेद्यां महात्मनः। समासीनाः शुशुभिरे सहराजर्षिभिस्तदा
त्या मंडपात नारदांसह इतर तेजस्वी ऋषी राजर्षींसोबत बसलेले शोभून दिसत होते.
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयस्तथा। कर्मान्तरमुपासन्तो जजल्पुरमितौजसः
ब्रह्मदेवाच्या सभागृहात देव आणि दिव्य ऋषी एकत्र जमून, मोठ्या उत्साहाने यज्ञकर्म पाहत होते.
एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा। इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम्
तिथे अनेक जण चर्चा करत होते—'हे बरोबर आहे,' 'हे नाही,' 'असे आहे,' 'असे नाही'—अशा प्रकारे परस्पर वाद घालत होते.
कृशानर्थांस्ततः केचिदकृशांस्तत्र कुर्वते। अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चयैः
काही जण सूक्ष्म मुद्दे मांडत होते, तर काही त्याला उत्तर देत होते. काहींनी अजून न खंडन केलेल्या मुद्द्यांचे खंडन केले, तर काहींनी खंडित मुद्द्यांचे समर्थन केले, हे सर्व तर्क आणि शास्त्राच्या आधारावर.
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैरुदीरितम्। विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतमिवामिषम्
तिथे काही बुद्धिमान लोक इतरांनी मांडलेल्या अर्थांवर चर्चा करत होते, जणू काही गरुड आकाशात उडणारे मांस झडप घ्यावा तसे.
केचिद्धर्मार्थकुशलाः केचित्तत्र महाव्रताः। रेमिरे कथयन्तश्च सर्वभाष्यविदां वराः
काही धर्म आणि अर्थ यामध्ये निपुण होते, काही मोठ्या व्रतांचे पालन करणारे होते; ते सर्व भाष्यकारांमध्ये श्रेष्ठ असून, एकमेकांशी बोलण्यात आनंद मानत होते.
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः। आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवायता
ती वेदी वेदपारंगत देव, ब्राह्मण आणि महर्षी यांनी भरलेली होती, जणू काही ताऱ्यांनी भरलेले आकाशच तिथे उतरले आहे असे भासत होते.
न तस्यां सन्निधौ शूद्रः कश्चिदासीन्न चाव्रती। अन्तर्वेद्यां तदा राजन्युधिष्ठिरनिवेशने
त्या यज्ञमंडपात, युधिष्ठिराच्या सभेत, एकही शूद्र किंवा व्रत न पाळणारा माणूस नव्हता.
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम्। तुतोष नारदः पश्यन्धर्मराजस्य धीमतः
त्या वेळी, यज्ञाच्या विधीतून निर्माण झालेली शोभा पाहून, धर्मराज युधिष्ठिराच्या समृद्धीवर नारद संतुष्ट झाला.
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर्मनुजाधिप। नारदस्तु तदा पश्यन्सर्वक्षत्रसमागमम्
तेव्हा नारद ऋषींनी सर्व क्षत्रियांचा मोठा मेळावा पाहून मनात विचार सुरू केला.
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां पुरुषर्षभ। अंशावतरणे याऽसौ ब्रह्मणो भवनेऽभवत्
तो श्रेष्ठ पुरुष, नारद, त्या वेळी ब्रह्मदेवाच्या सभेत अंशावताराच्या वेळी घडलेली प्राचीन कथा आठवू लागला.
देवानां सङ्गमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन। नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम्
कुरुवंशज, देवांचा तो मेळावा ओळखून नारदाने आपल्या मनात कमळनेत्र हरिचे स्मरण केले.
साक्षात्स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः। प्रतिज्ञां पालयंश्चेमां जातः परपुरञ्जयः
तेथे, देवद्वेष्ट्यांचा संहार करणारा, सर्व क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, प्रतिज्ञा पाळणारा नारायण स्वतः, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता म्हणून जन्माला आला होता.
न्दिदेश पुरा योऽसौ विबुधान्भूतकृत्स्वयम्। न्योन्यमभिनिघ्नन्तः पुनर्लोकानवाप्स्यथ
जो पूर्वी देवांना स्वतः शिकवणारा, सर्व सृष्टीचा कर्ता आहे, जेव्हा देव एकमेकांचा नाश करत होते, तेव्हा त्याने पुन्हा सांगितले, 'तुम्ही पुन्हा लोकांना प्राप्त कराल.'
इति नारायणः शम्भुर्भगवान्भूतभावनः। आदिश्य विबुधान्सर्वानजायत यदुक्षये
अशा प्रकारे नारायण, शंभू, सर्व भूतांचा सर्जक, सर्व देवांना आज्ञा देऊन, यदु वंशाच्या शेवटी जन्माला आला.
क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः। परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणामिवोडुराट्
पृथ्वीवर अंधक आणि वृष्णी या वंशात, वंशाचा आधार असलेला श्रेष्ठ पुरुष, चंद्र जसा तार्यांमध्ये तेजस्वी दिसतो तसा, अत्यंत शोभून गेला.
यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते। सोयं मानुषवन्नाम हरिरास्तेऽरिमर्दनः
ज्याच्या भुजाबळाची सर्व देव, अगदी इंद्रही पूजा करतात, तो शत्रूंचा संहार करणारा हरि, आता माणसांमध्ये नावाने वावरतो.